Rýhanııat • 15 Aqpan, 2020

Almatyda «Qunanbaı» kitabynyń tanystyrylymy ótti

104 retkórsetildi

Almatydaǵy «Muhtar Áýezov mýzeı-úıinde» Akademık Erlan Sydyqovtyń «Qunanbaı» atty jańa kitabynyń tanystyrylymy ótti. Áıgili Qunanbaıdyń tarıhı bolmysyn aıshyqtaǵan irgeli eńbek Máskeýdiń «Molodaıa gvardııa» baspasynan «JZL» serııasymen jaryq kórip otyr. Jaqynda osy tolymdy zertteý eńbektiń tusaýy elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada kesilgen bolatyn.

Kitaptyń tanystyrylymy ult rýhanııatynyń altyn besigine balanatyn Almatyda, uly jazýshy Muhtar Áýezovtiń mýzeı-úıinde ótýiniń ózindik sımvolıkalyq máni bar. Nege deseńiz, dańqty sýretker áıgili «Abaı joly» romanyn dál osy shańyraqta ómirge ákelgen.  Sonymen qatar osyndaǵy Halyq ýnıversıtetinde 80-jyldary Qunanbaıdyń shynaıy tarıhı tulǵasy týraly alǵash másele kóterilgen bolatyn. Sharaǵa jınalǵan belgili tarıhshylar men qabyrǵaly qalamgerler Abaıdyń 175-jyldyq mereıtoıy qarsańynda jaryq kórgen tarıhı-ǵumyrbaıandyq týyndyǵa joǵary baǵa berdi. 

Ult jáne álemdik rýhanııat tarıhynda úlken orny bar qazaq tulǵasy týraly tolymdy eńbek jaıly avtordyń ózi bylaı deıdi: 

«Qunanbaı О́skenbaıulynyń ómiri men qyzmetine degen úlken aýdıtorııa – Reseı oqyrmanynyń alǵashqy qyzyǵýshylyǵy jáne suranymy bar ekenin burynnan baıqaıtynmyn. Endi naryq talabyna saı bul taralym sany arta túsip, álem oqyrmanyna jol tartady dep oılaımyn. Qunanbaı Reseı ımperııasy tusynda bı jáne bolys bola júrip, eli úshin talaı mańyzdy isterdi atqarǵan adam. Sondyqtan zertteýshiler men jurtshylyq tarapynan onyń tulǵasyna qatysty qarama-qarsy pikirlerdiń bolýy ábden múmkin.

Jasyratyny joq, keshegi Keńestik senzýra dala bıleýshisi, "qaradan shyǵyp han bolǵan" Qunanbaı týraly teris pikir qalyptastyrdy. Kórkem ádebıette jaǵymsyz keıipker retinde tanyldy. Aıdaýda bolǵan áıgili polıak zııalysy Adolf Iаnýshkevıch saıahat kúndeliginde: «Qunanbaı bıdiń jasy Baraq sultannan biraz úlken. Bul da dala óńirinde aty keń jaıylǵan adam. Qarapaıym qazaqtyń balasy. Tabıǵat oǵan kesek aqyl, ǵajaıyp es jáne júırik til bergen. Isker, óz atalastarynyń ıgiligi týraly qam jeıdi. Dala zańdary men quran qaǵıdalarynyń jetik bilgiri. Qazaqtarǵa qatysty reseılik ýstavtardy bes saýsaǵyndaı biledi. Qara qyldy qaq jarǵan bı jáne ónegeli musylman. Odan aqyl suraýǵa jas ta, kári de, kedeı de, baı da shalǵaı-shalǵaı aýyldardan kelip jatady... Al, biraq barlyq baılar Qunanbaıdyń kebisin kıgizýge jaramaıdy»​ dep tańǵalady. Qunekeńniń aıryqsha tulǵasy ǵylym men óner qaıratkerleri eńbekterinde birshama zerdelengen. Asyly, aqyldy da rýhty tulǵa ǵana oıshyl, dana, kóregen bolmaq. Álemge uly Abaıdaı danyshpan, dara aqyndy syılaǵan áke armany ult armanymen ushtasqan».

Erlan Báttashuly Sydyqov - tarıh ǵylymy men rýhanı muralardyń zerttelýine zor úles qosyp júrgen kórnekti ǵalym ári zerdeli ólketanýshy. Onyń Abaıdyń aınalasy men Semeı qalasynyń arǵy-bergi tarıhy, ult tarıhyndaǵy handar men tulǵalar týraly tańdaýly eńbekteri ǵylymı qaýymǵa jaqsy tanys. Basqasyn aıtpaǵanda, osy «Molodaıa gvardııa» baspasy «JZL» serııasymen shyqqan «Shákárim» atty tanymdyq-ǵumyrbaıandyq eńbegi álemniń alty tiline aýdarylyp, Abaı shákirtiniń tuǵyryn odan ári bıiktete tústi.

Sońǵy jańalyqtar

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Búgin, 19:27

Egemennen ertegi - jańa joba

Vıdeo • Búgin, 19:10

Túrkistan: Áskerıler kómekke keldi

Aımaqtar • Búgin, 18:48

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Búgin, 18:35

Álem únemdele bastady

Álem • Búgin, 18:23

Jel sypyrdy aýlańdy erinshekteý

Ádebıet • Búgin, 17:38

Shymkentte indet juqtyrǵan taǵy 8 adam anyqtaldy

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 17:36

Kádimgi bir Qydyr-ata sııaqty

Ádebıet • Búgin, 17:27

QWANT bilim berý jobasy ashylady

Bilim • Búgin, 17:01

Týnnel koronavırýstan qorǵaıdy

Koronavırýs • Búgin, 16:48

Betperde kıgen kóktem - 4

Qoǵam • Búgin, 16:41

Uqsas jańalyqtar