Rýhanııat • 17 Aqpan, 2020

Latynnegizdi qazaq tili álipbıin jetildirý jaıy talqylandy

269 retkórsetildi

Búgingi tańda elimizde qazaq tilin latyn álipbıine kóshirýge baılanysty josparly jumystar júrgizilip keledi. Deı turǵanmen, bul máselede bir toqtamǵa kelý, naqty usynystardy qabyldaý áli de ózekti kúıinde qalyp tur. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev álipbıdi latyn qarpine kóshirý týraly tarıhı sheshimniń qabyldanǵanyna eki jylǵa jýyqtasa da, biraq qarpimizde áli de olqylyqtar bar ekenin aıta kelip, til mamandary jańa álipbıdi jetildirýi kerektigin tapsyrǵan bolatyn. Bul tarıhı sheshimdi júzege asyrýda tilshi-ǵalymdardyń eńbegi orasan.

Jambyl oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń uıymdastyrýymen latynnegizdi qazaq tili álipbıin jetildirýge negizdelgen ashyq talqylaý ótti. Talqylaýdy basqarma basshysy Rahııa Turmahanbetova ashyp, júrgizip otyrdy. Oblystyq tilderdi damytý basqarmasyna qarasty «Tilderdi oqytý ortalyǵynyń» aǵa ádiskeri Perızat Mahanova baıandama jasap, keıbir sózderdiń, jekelegen áripterdiń latyn qarpine kóshirilgende jazylýy jáne oqylýy týraly áńgimeledi.

Máselen, bastapqy bekitilgen álipbı nusqasynda SH dıgrafy oqýǵa qolaısyz ekenin, sebebi bir sózde bul Sh, al bir sózde bul CX bolyp oqylatynyn, sondyqtan da kópshilik arasynda túsinispeýshilik oryn alatynyn jetkizdi. Sonymen qatar bekitilgen nusqasynda ekiushty oqylatyn, kontekspen ǵana ajyratylatyn sózderdiń kóbeıetinin aıtty. Jalpy, jıynǵa qatysýshy til mamandaryna bekitilgen álipbı, akýt, ýmlaýt jetildirilgen jobalary jáne aralas talqylaýdaǵy jobalar usynyldy. Bul rette til mamandary latyn álipbıine qatysty ózderiniń oı-pikirlerin aıtty.

Pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Tursynaı Ábdiqadyrova latyn álipbıiniń jasalyp qoıǵan nusqasyn túbegeıli ózgertýge bolmaıtynyn, osy tórt nusqanyń ishinen biriktirilip, bir ǵana nusqanyń qoldanysqa engizilýin quptaıtynyn jetkizdi. Al, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Sámen Qulbaraq latyn álipbıindegi keıbir tańbalardyń qazaqtyń baı tiline, sózdik qoryna kóleńke túsirmeý kerektigin eskerýdi basa aıtty.

Sonymen qatar M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy Balmıra Myrzabaeva «SN dıgrafy tańbalanyp turǵan Ch árpimen keletin tól sóz joq, shettildik sóz joqtyń qasy. Onyń ústine dıgraf quramyndaǵy bir komponent S árpi álipbıde joq bolǵandyqtan, jazý-syzýdy jańa úırenip júrgen búldirshinge ádistemelik jaqtan osy kúrdeli áripti úıretý qıyndyq týdyrady», deı kele tórt jobanyń artyqshylyǵy men kemshiligine toqtaldy.

Jıynda ózge de til mamandary latyn álipbıine qatysty ózderiniń pikirlerin bildirdi. Ashyq talqylaý sońynda til mamandary latyn álipbıine qatysty ózderiniń usynys-pikirlerin oblystyq tilderdi damytý basqarmasyna joldaıtynyn aıtty.

 

Jambyl oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Almaty: Búginge deıin indet 90 adamnan tabyldy

Koronavırýs • Búgin, 12:19

Almatyǵa Qytaıdan gýmanıtarlyq kómek keldi

Koronavırýs • Búgin, 12:02

El ekologııaǵa alańdaıdy

Ekologııa • Búgin, 10:55

Jalǵan aqparat taratqandar jazalanady

Aımaqtar • Búgin, 10:42

Mańǵystaý oblysy karantınge jabylady

Aımaqtar • Búgin, 10:29

Muqtaj jandarǵa kómektesedi

Rýhanııat • Búgin, 08:10

Sabyr-shydamnyń synalar shaǵy...

Qoǵam • Búgin, 08:04

Senimimizdi nyǵaıtqan naqty qadam

Rýhanııat • Búgin, 08:02

Toılarymyz alda!

Parlament • Búgin, 07:52

Betperde kıgen kóktem - 3

Tanym • Búgin, 07:35

Syr dıqandary soıa ósirýge den qoıdy

Ekonomıka • Búgin, 07:34

Bankter qolushyn sozýǵa daıyn ba?

Ekonomıka • Búgin, 07:24

Tártip pen tazalyq

Qoǵam • Búgin, 07:22

Qazaq qaıda barady?

Rýhanııat • Búgin, 07:12

Uqsas jańalyqtar