Abaı • 18 Aqpan, 2020

Týrızmdi damytýǵa baǵyttalsa

39 retkórsetildi

Abaı toıy búginde ısi qazaqtyń abyroıyn aspandatýdyń kiltindeı kóringenimen, «tas túsken jerine aýyr» degen sóz bar. Osy turǵydan alǵanda «toıdyń bolǵanynan boladysy qyzyq» ekeni kóbirek mazalaıtyny túsinikti. Demek, Abaı toıynyń qazaq rýhanııatyna berer mańyzy qanshalyq? Shyndyǵy kerek, qolyna qalam ustaǵan zııalyny aıtpaǵanda, kúndelikti tirshilikte bárimiz de «abaıshylmyz»: óleńin oqyp chellendj joldaımyz, ánderinen sapqa turyp aıtyp, kórinis kórsetemiz.

Áleýmettik jelilerde jappaı úrdis alǵan bul árekettiń, árıne, zııany joq. Biraq qazaq­tyń Abaıdy tanýy osy deńgeıde ǵana bolýy kerek pe edi?!..

Abaı – aldymen qazaq­tyń Abaıy. Ahmet Baıtursyn­ulyn­sha aıtqanda, qazaqtyń bas aqy­ny. Al bas aqyn – ulttyń kıe­si, qadir-qasıeti. Elbasy N.Na­zarbaevtyń aqynnyń 150 jyl­dyq toıynda «Abaı – qazaq­tyń boıtumary» degen naqyl sózi de ulttyń aldymen aıtar oıyn dóp basqandaı.

Saraptaı kelgende bıylǵy Abaı toıynda ult rýhanııatynda qan­daı joqty túgendeýimiz qajet?

Osydan biraz jyl buryn Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov senator Muhtar Qul-Muham­medpen birge Abaı aýdanyna barǵan saparynda Toqtamys aýylyndaǵy «Qońyr áýlıe» úńgirine joly túskeninen habardar edim. Osy saparda óńir basshysy Qońyráýlıe úńgirin keleshekte týrızm kózine aınaldyrý kerektigin aıtqan edi. Kóp uza­maı aty ańyzǵa aınalǵan úń­gir jóndelip, jaryq tarty­lyp, kelýshilerdiń úńgirge kirip-shyǵý joldary rettelgenin oqy­­dym. Alaıda keıinnen «she­ji­reli Shyńǵystaý óńirin tý­rızmdi damytý jolyna nege aınal­dyr­masqa?» degen oı týyndap, ara-tura mazalaıtyn boldy.

Bul oıyma taǵy da bir my­sal­dyń qamshy bolǵanyn baıan­daı ótken artyq bolmas. Osydan úsh-tórt jyl buryn, Semeıdegi avtobeket mańaıynan ótip bara jatqanymda eki egde er adam qarsy ushyrasty. Baı­qaýymsha, óń-túrleri eýropa qazaqtaryna keledi. «Qaryndas, jón suraýǵa bola ma?» dedi kádimgideı. Toqtaı qaldym.

– Abaıdyń týǵan jerine, dálirek aıtqanda, Jıdebaıǵa qazir kete alamyz ba? – dedi biri.

Men bir-eki saǵat shamasynda Qaraýylǵa baratyn avtobýs keletinin aıttym. Sol-aq eken qasyndaǵysy:

– Biz Abaı basyna barar bol­saq, kúndelikti, kez kelgen ýaqyt­ta avtobýstar qatynap neme­se arnaıy aparatyn jol­serik­ter kútip turatyn shyǵar, dep oı­ladyq degende, ne jaýap aı­t­arymdy bilmeı, sharasyz kúıge tústim. Áldebir sharýaǵa alań­dap bara jatqandyqtan, olar­dyń kim ekenin, qaı jaqtan kel­ge­nderin bilýge de mursham bol­maǵanyna áli kúnge deıin ókine­min. Ishteı sezgenim, olar álem­niń birqatar elderin aralap, ol eldiń tarıhı tulǵalaryn dáripteýdegi dástúr-salttaryna kýá bolyp júrgen syńaıly. Al bizde Abaıdy dáriptep taný­dyń jaıy aqynnyń týǵan jerine qazaqtyń ulan-ǵaıyr dalasynyń el qatarly bir kórinisi sıpatynda qaraıtyndyǵyn qaıdan bilsin?!..

Osy bir ózim kýá bolǵan mysal áli kúnge deıin esime túse beredi. Shyndyǵynda da biz óz jeri­mizde Abaıdy tanytýǵa kelgende selqos ekenimiz ras. Tek Abaı toıy jaqyndaǵanda ǵana oılanatyndaı bolmaı, syrttan kelgen aǵaıynǵa Abaıymyzdyń qaıda ekendigin birden bildirip turý qajet sııaqty. Bir qýanar­lyǵy taıaýda «Semeı» áýejaıy «ABAI» bolyp ózgerdi. Demek, ushaqtan túsken kez-kelgen týrıst qaıda kelgendigin birden sezinip, aqyn týǵan mekenge asyǵatyny aıan.

Abaı toıyna tuspa-tus kelgen taǵy bir jaǵymdy jańalyq – Aq­shoqydaǵy Qunanbaı áýleti jerlengen qorymdy kúrdeli jóndeýden ótkizip, onyń tarıhı mańyzyn arttyrý ju­mystary qolǵa alynatyn boldy. Demek, Shyńǵystaý qoı­naýyna joly túsken adam Abaı­dyń qandaı áýlette dúnıege kelip, qandaı ónege-tárbıemen qalyptasqanyn tanýǵa keńinen jol ashylady degen sóz.

Árıne aıta bersek oı kóp, tolǵanys ta jyl boıyna tolastamaıdy. Belgili ǵalym-akademık Ǵarıfolla Esim aıtqandaı, «Abaı toıy – oıdyń toıy bolýy tıis». Aqyn toıyna bólin­gen 3 mlrd teńge qarajat kúni erteń kúlli álemniń «jaqsyny kórmekke umtylatyn» týrısteri Semeı men Jıdebaı jerine kelip, tamsana tánti bolyp, erekshe ásermen qaıtýyna baǵyttalsa, qalaısha qýanbasqa?!

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń  «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasyndaǵy myna bir tolǵanysy da aıtar oıymyzdy qýattaı túskendeı.

«Eń aldymen Abaıdy ul­ty­­­myzdyń mádenı kapıtaly re­tinde nasıhattaýymyz kerek. О́r­ke­nıetti elder qazaqtyń bol­mys-bitimin, mádenıeti men áde­bıe­tin, rýhanı óresin álem­dik deń­­geı­degi birtýar per­zent­teri­niń dá­re­jesimen, tany­mal­dy­ǵy­men baǵa­laıtynyn umyt­pa­ıyq. Son­dyq­tan Abaıdy jańa Qazaq­stan­nyń brendi retinde álem jurt­shylyǵyna keńinen tanys­tyrý qajet. Bul – búgingi ur­paq­tyń qasterli boryshy», deı­di Mem­leket basshysy Qasym-Jo­mart Kemeluly atalǵan maqa­lasynda.

Búginde álemdik deńgeıdegi yqpaldy saıasatkerler qatary­nan kórinetin Memleket basshysy Q.Toqaevtyń jeti jurttyń tilin biletin kásibı dıplomat ekendigin eskersek, onyń Abaıdy elimizdiń brendi dep tanýǵa shaqyrýy – der kezinde berilgen ádil baǵasy dep oılaımyn. Iаǵnı aqyndy ultymyzdyń mádenı kapıtaly retinde nasıhattaý arqyly táýelsiz Qazaqstannyń týrızmin damytyp, ekonomıkasyn óristetýge de keńinen jol ashylady dep senemin.

 

Ásem EREJEQYZY,

Nur Otan partııasy ortalyq apparaty Jurtshylyqpen baılanys departamentiniń qyzmetkeri

Sońǵy jańalyqtar

Járken Bódesh. Týǵan jer

Vıdeo • Búgin, 19:33

Atyraýda qylmystyq top quryqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 19:09

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 18:33

Qazaq aqyny qyrǵyzsha jyrlandy

Rýhanııat • Búgin, 18:12

Qyzylorda: Kásipker kómek kórsetti

Aımaqtar • Búgin, 16:27

Betperde kıgen kóktem - 7

Qoǵam • Búgin, 16:07

Dárigerler demalys bazasynda tynyǵady

Aımaqtar • Búgin, 15:26

Samsung taǵy ne patenttedi?

Tehnologııa • Búgin, 15:23

Uqsas jańalyqtar