Rýhanııat • 19 Aqpan, 2020

Bıik parasat ıesi

55 retkórsetildi

Jyl saıyn táýelsizdik kúniniń qarsańynda «Parasat» ordenin laıyqty adamdarǵa berip jatqan kezde meniń kóz aldyma qazaqtyń aıtýly azamaty Hamıt Raqyshevtiń asyl beınesi keledi. О́ıtkeni bul orden ataýynyń ózi kisilik pen kishiliktiń, parasat pen meıirimdiliktiń úlgisindeı ultyna adal qyzmet etken adamdarǵa ǵana laıyqty sııaqty. Onyń ústine jan dúnıesi osy qasıetti atqa saı shartarapqa shýaq shashyp júretin atpal azamattarǵa tıesili sybaǵa ispetti. Mine, sondaıda bıik parasat ıesi aqıyq aǵamen qatar júrgen, ustazdyq taǵylymyn kórgen alys­ta qalǵan asyl kúnder oıǵa túsedi.

Bizdi alǵash tanystyrǵan babalar rýhy edi. Jambyl aýdany Samsy aýy­lyn­­da Sámen batyrǵa eskertkish ornatý jóninde jurtshylyqtan usynys túsken-di. Ádettegideı aqsarbas shalyp, uıym­das­tyrý komıssııasy quryldy. Hamıt Qoshanuly uıymdastyrý komıs­sııa­synyń tóraǵasy, men orynbasary bolyp saılandym. Qyzý jumys bastalyp ketti. Eń áýeli batyrdyń beınesin urpaqtary arqyly sanamyzǵa oraltyp, onan keıin eskertkishin salý jumysy qarqyn aldy. Mine, osy kezde Hamańnyń bilimdiligine, aqyldylyǵyna, uıymdastyrý qabiletine tánti boldym. Ne nárseni kánigi ustadaı aqyl-oı kórigine salyp, on oılanyp, júz tolǵanyp baryp oń sheshetin Hamańnyń kez kelgen usynysy kóptiń kóńilinen shyǵyp jatty.

Bahadúr eskertkishin salyp júrgende my­nandaı bir ǵıbratty oqıǵaǵa kýá bol­­dym. Aýylynda eskertkish ornatyp jat­qannan keıin turǵyndar da qalys qal­maıdy ǵoı. Bir qaǵilez jigit tynym tap­paı, qurylys jumysyna qatty aralasty. Babalar rýhyna qyzmet etken isi­mizdiń tegin jasalatynyn bilse de, ol kúndelikti eskertkish basyna kelip, ózi­niń qolǵabysyn tıgizip júrdi. Hamań ony­men jete tanysty. Bul bir jetim ji­git eken. О́ziniń etiniń tiriligimen kún kó­rip júrgen, qazaqtyń qarapaıym aza­maty-tuǵyn. Hamań jigittiń úıine ba­ryp, onyń eski úıde turatynyn kórip, je­del-ǵabyl ósip kele jatqan ba­lapan­da­rynyń keleshegi úshin óz qar­jy­synan sol aýyldan jaqsy bir úı satyp alyp berdi. Bul aǵanyń kóp adamǵa ja­saǵan qaıyrymdylyǵynyń bir ǵana kó­ri­nisi edi.

Sonymen, kópten kútken kún de ke­lip, eńseli eskertkish boı kóterdi. Shara ót­ki­­zilip, Sámen batyrǵa arnalyp as be­ril­­di.

Rasynda, Hamań – óziniń sana­ly ǵu­myrynda azamattyqtyń aq týyn jo­ǵ­ary ustap, ómirbaıanyna kir juq­tyr­maı ketken márt tulǵa. Kishkentaı ǵana Abaı atty aýyldan órbigen jas óren­niń boıyna bitken altyn qanaty, ol – eńbekqorlyǵy, adaldyǵy, aınalasyna degen alǵaýsyz senimi men qurmeti edi. Ákesi Qoshan aýyl­da qarapaıym ju­mys­shy, malshy bolsa, anasy Maǵrıpa otba­synyń uıytqysy bola bilgen ardaqty ana, úıdiń altyn tiregindeı edi. «Toǵyz ulym – bir tóbe, Ertóstigim – bir tóbe» dep, Ernazar qarııa aıtpaqshy, segiz balanyń ishinde Hamıt erekshelenip ósipti. Kishkene kezinen aýyldyń qońyr tirligine erkin aralasyp, mal-jaı, qora-qopsy, baý-baqsha jumystaryn qoldy-aıaqqa turmaı, tez-aq jasap tastapty.

Ol kezde aýylda qaıbir kelisti úı, kórkem ǵımarat boldy deısiz. Sondyqtan kishkene kúninen Hamań qurylysshy bolýdy armandapty. Aqyry sol nıetin oryndap, qurylys tehnıkýmyn támamdap, aýyldaǵy qurylys salasynyń bilgir mamanyna aınalady. Abaı aýylynda sol kezde salynǵan talaı turǵyn úılerde Hamańnyń ózindik qoltańbasy bar.

О́mir árıne, bir ornynda turmaıdy. Uly Abaı aıtpaqshy, «adamdy zaman bılemek». Yntaly, kópshil, talapshyl jasty baıqaǵan basshylar ony Abaı atyndaǵy qus fabrıkasyna dırektordyń oryn­basary qyzmetine usynady. Búkil Almatyny jumyrtqamen, qus etimen qam­ta­masyz etetin úlken de irgeli ká­sip­o­ryn­da eńbek etý Hamańdy odan ári ysyl­dy­ryp, óndiristiń qyr-syryn te­reń meń­ge­rýine jol ashypty.

Hamańnyń endigi ómirbaıany saýda salasymen tyǵyz baılanysty. Máskeý saýda ınstıtýtyn bitirgennen keıin tyń kásipke bet burdy. Bul salanyń erek­she­ligi – halyqtyń suranysyn jedel ári sapaly qamtamasyz etý bolsa, bul jol­da da jasynan erek ósken Hamań sha­shasyna shań juqtyrmady. Eń áýeli kish­kentaı keńsharlardyń tutynýshylar odaǵyn basqardy. Tómennen tájirıbe jı­naqtady, aýyldaǵy aǵaıyndardyń saý­daǵa degen suranysyn tereń zertteı bildi. Ile aýdanynda tutynýshylar odaǵy tóraǵasynyń orynbasary retinde kóp tájirıbe jınaqtady, aldyndaǵy abzal aǵalarynyń aqylymen saýda salasyn órkendetý mashyǵyn meńgerdi. Sóıtip ózi endi Jambyl aýdandyq tutynýshylar qoǵamynyń tizginin ustaǵan kezde, bir kezde aýylda atqarǵan isterin jalǵastyryp, munda da aýdandaǵy osy salany oblys kóleminde aldyńǵy qatarǵa shyǵardy.

«Jaqsyny kórmek úshin» degen. Aýdan­da ozat tájirıbe semınarlary uıym­dastyrylyp, is-nátıjeler orta­ǵa sa­lyndy, áriptesteriniń yqy­la­sy­na bólendi. Mundaı ozyq ister oblys bas­shy­larynyń kózine shalynbaı qal­ǵan joq. Olar Hamańnyń uıym­das­ty­rý­shylyq qabiletin erekshe baǵa­lady, senim artyp, Jezqazǵan ob­lys­tyq tu­tynýshylar qoǵamynyń tóra­ǵasy qyz­metine usyndy. Bul endi aýqym­dy jumystyń basy ǵana boldy. Ol kezde kendi Jezqazǵannyń dúrildep tur­ǵan kezi. Tústi metaldardy ıgerýde Qazaqstan ǵana emes, búkil Máskeý ıek artqan Odaqtyń baılyǵyn eseleı túse­tin óńir edi. Hamań taǵy da boıyna sińgen qasıet boıynsha erte turyp, kesh jatty, saýda salasyn yrǵaqty jolǵa qoıa bildi. Jańa qyzmettiń de oryntaǵy kórindi: Jezqazǵan oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. Qyz­mettiń ońaıy joq, degenmen «Qoı asy­ǵy demeńiz, qolǵa jaqsa, saqa ǵoı, Jasy kishi demeńiz, aqyly assa, aǵa ǵoı» demekshi, eńbegin elegen shyǵar, Ha­mańdy respýblıkalyq dárejedegi qyz­metke shaqyrady, ony Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti apparaty men Mınıstrler Kabıneti saýda bóliminiń basqarýshysy etip taǵaıyndaıdy. Bul qyzmetti urshyqsha úıirgen jas ji­git­ti el Prezıdenti Nursultan Ábish­uly Nazarbaev shaqyryp, jańadan qu­ryl­ǵan Saýda, ónerkásip palatasynyń prezı­den­ti etip taǵaıyndaıdy. О́miriniń so­­ńyndaǵy 14 jyl boıy basqarǵan pa­­­latanyń elimizdiń órkendeýine, eko­­no­­mı­kamyzdyń nyǵaıýyna qosqan qos­qan úlesi ushan teńiz. Amal ne, táýelsizdigimizdiń berik bolýyna óziniń ólsheýsiz eńbegimen úles qosqan Hamıt Qoshanuly nebári 58 jasynda elimen asyǵys qoshtasty. Sońynda irgeli isi men ulaǵatty urpaǵy qaldy.

Urpaǵy demekshi, kezinde Hamań óziniń uly Keńesti ertip, ataqty Alakól kóline baryp demalady ári em alady. Densaýlyǵyna jaǵyp, kóldiń shıpasy daryp, saqaıyp Almatyǵa oralady. Balasyna «Qoldan kelse, osy Alakólge bir jaqsylyq jasaýymyz kerek» degen ósıetti sózin aıtypty. Keıinnen ákesi qaıtys bolǵannan keıin Keńes at jalyn tartyp minip, azamat bolyp, ózi kásipkerlikti dóńgeletkende Alakólge arnaıy kelip, aýdan ortalyǵy Úsharal qalasynyń ortalyǵyna úlken, záýlim meshit salyp beredi. Ol meshittiń ashylýyna Eskendir Hasanǵalıev bastaǵan óner ıeleri, Baýyrjan Ospanov sııaqty kásipkerler, Ahmet Kendirbekuly sııaqty aqyndar qatysyp, Alla úıiniń ashylý saltanatyna ortaqtasady. «Jaq­sy ákeden jaman ul týmaıdy. Áke­niń bir aýyz amanat sózin jerge qal­dyrmaı, Keńes ózi aýdanǵa kelip, jer alyp, bar­lyq qarjysyn kóterip, jamaǵat jına­la­tyn záýlim, sáýletti meshit salyp ber­di», dep eske alady aýdan ákimi Álibek Jaqan­baev.

«Ornynda bar ońalar», urpaq sabaq­tas­tyǵy degen osy shyǵar. Raqy­shev­tar áýletine bitken qadyr men qasıet, kisilik pen parasattylyq urpaqtan urpaqqa jal­ǵasyn taba beretin shyǵar. Men oǵan shek­siz senemin.

 

Erbolat TURYMBETOV,

eńbek ardageri, Ile aýdanynyń qurmetti azamaty, Ile aýdandyq máslıhatynyń depýtaty

 

Almaty oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Uǵyna bilgenge – ult taǵdyry

Saıasat • Búgin, 06:57

Kóńilge medet bolǵan maqala

Rýhanııat • Búgin, 06:56

54 adam jazylyp shyqty

Koronavırýs • Búgin, 06:39

Qıyndyqpen birge jeńildik bar

Qoǵam • Búgin, 06:32

«Birlik joq jerde – tirlik joq»

Qoǵam • Búgin, 06:26

El bolyp eńseremiz

Saıasat • Búgin, 06:20

Jańa aýrýhana 12 kúnde salynady

Elorda • Búgin, 06:17

Daýyl «dertimizdi» anyqtap berdi

Aımaqtar • Búgin, 06:14

Býmerang

Rýhanııat • Búgin, 05:54

Qorǵaýshylarǵa da qoldaý qajet

Aımaqtar • Búgin, 05:46

Toıdyń sońy topyrlaǵan syrqat

Aımaqtar • Búgin, 05:43

Kıeli kitaptar: tyıymdar ne úshin jasalady?

Rýhanııat • Búgin, 05:34

Aqırekte – Arystan bab...

Tanym • Búgin, 05:33

Toqyma ónerkásibine tyń serpin kerek

Ekonomıka • Búgin, 05:22

Medısına ǵylymyn damytýǵa ne kedergi?

Medısına • Búgin, 05:15

Teatrdyń onlaın tartýy

Rýhanııat • Keshe

Úı janýarynan vırýs juǵa ma?

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar