Tanym • 21 Aqpan, 2020

Joǵary oqý oryndarynyń reıtıngi qalaı júrgiziledi?

236 retkórsetildi

Alǵash ret 1983 jyly AQSh-taǵy «U.S. News & World Report» aptalyq jýrnaly «Amerıkanyń úzdik kolledjderi» reıtıngin jarııalady. Oqý oryndarynyń salystyrmaly kórsetkishin ázirleý tarıhy osylaı bastaldy. Al Tomsk ýnıversıtetiniń rektory Edýard Galajınskııdiń zertteýinde keltirilgen derek boıynsha, eń birinshi halyqaralyq reıtıng (The Academic Ranking of World Universities – ARWU) 2003 jyly paıda boldy. Sodan beri barlyq el halyqaralyq reıtıngke qatysýdy, sondaı-aq óz ishinde ulttyq esep júrgizýdi ádetke aınaldyrdy. Bul úrdis búginde elimizde de keńinen kórinis taýyp keledi.

Bilim jáne ǵylym mınıstrligi «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasyna elimizdegi ýnıversıtetterdiń kórsetkishin anyqtaýǵa tapsyrys berdi. Bul jumys osymen úshinshi jyl qatarynan júrgizilip otyr. Onyń nátıjesi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń júıesiz, dıplom satýmen aınalysyp ketken joǵary oqý oryndary sanyn qysqartý tapsyrma­syn oryndaýǵa negiz bolyp otyr. Bul reıtıng qalaı júrgiziledi? «Atame­ken» UKP Adamı kapıtaldy damytý depar­tamentiniń sarapshysy Aınur Yby­janova reıtıngtiń negizgi krıterıılerine túlekterdiń jumysqa ornalasýy, ortasha jalaqy mólsheri, jumys berýshilerdiń bilim berý baǵdarlamasyn saraptamalyq baǵalaýy jatatynyn aıtady.

A Y

– 2019 jyldyń reıtınginde 90 mamandyq qamtylyp, 2 myńnan asa bilim berý baǵdarlamasy baǵalandy. Qazaqstannyń barlyq óńirinen 700-den astam sarapshy qatysty. Nátıjesinde, 109 JOO boıynsha 6 myńǵa jýyq saraptamalyq qorytyndy tústi. Sonyń negizinde JOO-lar úshin usynystar ázirlendi, – deıdi sarapshy. Onyń aıtýynsha, reıtıng júrgizýde basshylyqqa alynatyn málimetter Joǵary bilim berýdiń basqarý júıesi jáne Memlekettik zeınetaqy tóleý ortalyǵynan jınaqtalǵandyqtan, saraptama ádil jasalady. Sarapshylar eńbegine aqy tólenedi. Bir bilim berý baǵdarlamasyn 3 sarapshy taldap, ortasha esebi alynady.

– Jumyssyz júrgen túlekter sanyn esepteımiz. Bul málimetter senimdi derekkózderden alynady. Esep naqty bolý úshin bakalavrdy bitirse de qyzmetke ornalaspaı, magıstratýrada oqýyn jalǵastyrǵan túlekterdi jumyssyzdar qataryna jatqyzbaımyz. Olar áli stýdent bolǵandyqtan esepke engizilmeıdi.

Reıtıng jumysqa ornalasqan jáne ornalaspaǵan túlekter sany boıynsha júrgiziledi, – deıdi A.Ybyjanova. Sarapshy «Atameken» UKP júrgizetin reıtıngke túlekterdiń jumys izdeý merzimi men turaqtylyǵynyń nátıjeleri engizilgenin jetkizdi. Aıtalyq, 2019 jylǵy qorytyndy boıynsha túlekterdiń dıplom alǵan sátten bastap jumys izdeý uzaqtyǵy 3,5 aıdy qurapty, eń tez jumys tabýshylardyń qataryna «Kóliktik qurylys» mamandyǵynyń túlekteri (2 aı) jatady. «Shetel fılologııasy», «Stomatologııa», «Keden isi» mamandyqtarynyń túlekteri 5 aıdan artyq ýaqyt boıy jumys izdeıdi eken. Bul – mamandyq boıynsha anyqtalǵan derekter. Túlekterdiń 51 paıyzy ǵana turaqty jumysqa ornalasypty. Eń joǵary úlesi qaı joǵary oqý ornyna tıesili, sol ýnıversıtet reıtıngtiń osy satysynda alǵa shyǵady.

– Bizdiń reıtıngte túlekter sanynyń az bolýy ýnıversıtetterdiń deńgeıin tómen túsiredi. Mysaly, «Astana» ýnıversıtetin «Esep jáne aýdıt» mamandyǵy boıynsha 2018 jyly 1 túlek, al 2019 jyly 3 túlek támamdady. Ortalyq Azııa ýnıversıtetinde «Marketıng» mamandyǵy boıynsha 2018 jyly túlekter bolmady, al 2019 jyly atalǵan mamandyqty 1 adam ǵana bitirdi. Bir ǵana maman daıarlaıtyn bolsa, arnaıy lısenzııa alýdyń qajeti ne? Mundaı jaǵdaıda 2-3 stýdentti oqytýǵa materıaldyq-tehnıkalyq baza qanshalyqty jabdyqtaldy? Bul kúdik týǵyzady, – deıdi sarapshy.

Sondaı-aq bir ýnıversıtetti bir mamandyq boıynsha bitirgen túlektiń shekten tys kóp bolýy jáne keshki oqý nysanyndaǵy stýdentter sanynyń kóptigi de sapaǵa senimsizdik uıalatady. Máselen, 2018 jyly Qazaqstanda «Mektepke deıingi oqytý jáne tárbıeleý» boıynsha 3978 maman daıarlanǵan. Aımaqtyq áleýmettik-ınnovasııalyq ýnıversıtette dál sol jyly osy mamandyqty bitirgen 1077 adamnyń 1046-sy keshki oqý nysanynda oqydy, bul túlekterdiń jalpy sanynyń 27 paıyzyn quraıdy.

– Reıtıngtiń mańyzy – bilim berý granttary maqsatsyz paıdalanylǵan mamandyqtardyń anyqtalýy. Onyń qandaı JOO-da ekenin de bilýge bolady. 2018 jyly 2886 jas maman joǵary oqý ornyn bilim berý baǵyty boıynsha memlekettik grant negizinde bitirdi. Degenmen, 1010 túlek qana mamandyǵy boıynsha jumysqa ornalasty, al 1255-i, ıaǵnı 43 paıyzy óz mamandyǵy boıynsha jumys istemeıdi. 22 paıyzy, ıaǵnı 621 túlek múlde jumyssyz júr, – deıdi A.Ybyjanova. Maman aıtqan derekke súıensek, agrarlyq baǵyt boıynsha bitirgen 1552 túlektiń nebári 11 paıyzy, ıaǵnı 169 adam óz mamandyǵymen jumysqa ornalasty. 954 túlek basqa saladan nápaqa izdese, 429-i – jumyssyz. Eger bir jylǵy oqý aqysynyń ortasha mólsheri 350 myń teńge desek, onda memleket bilim baǵyty boıynsha 2,6 mlrd teńge, agrarlyq baǵytqa 2 mlrd teńgeni tıimsiz jumsady. Dál osyndaı úrdis aqyly bólimde oqyǵan túlekterde de baıqalady.

Degenmen elimizdegi JOO-lardyń reıtıngi sońǵy úsh jylda ǵana júrgizile bastady deý jańsaq bolar edi. Qazaqstandaǵy ýnıversıtetter reıtıngin alǵash Bilim sapasyn qamtamasyzdandyrý boıynsha táýelsiz agenttigi (BSQA) jarııalady. Bul birlestik – IREG (Observatory on Academic Ranking and Excellence) halyqaralyq uıymy biriktirgen 9 eldegi 9 uıymnyń biri. Iаǵnı Qazaqstandaǵy agenttik te osy táýelsiz uıymnyń quryltaıshysy. BSQA prezıdenti Sholpan Kalanova reıtıngtiń ázirlenýine eń aldymen ýnıversıtetterdiń múddeli ekenin aıtady.

Sh K

– Jumys qorytyndysyn ádil shyǵarý úshin biz elimizden jáne shetelden 1 myńǵa jýyq sarapshyǵa usynys jiberemiz. Olardyń 700-800-i sarapshy bolýǵa kelisedi. Sarapshylar quramyna JOO-lardyń qyzmetkerleri nemese ózi baǵalaıtyn ýnıversıtetti qandaı da bir konferensııa barysynda kózimen kórgen mamandar kiredi. О́ıtkeni olar ýnıversıtettiń jumysyn jetik biledi, – deıdi Sh.Kalanova.

Osy materıaldy daıyndaý barysynda agenttik jarııalaǵan reıtıngke kóz júgirttik. Sonda ondaǵy jumys birneshe sanatqa bólingenin baıqadyq. Onyń birinshisi – JOO-nyń akademııalyq qyzmetin jalpy baǵalaý. Munda bilim alýshylardyń kontıngenti, ıaǵnı kúndizgi oqý bóliminde, grantta, magıstratýra men doktorantýrada oqıtyn stýdentter sany qaralady. Bir qyzyǵy agenttik ýnıversıtettegi ózge qaladan kelip oqıtyn stýdentterdi de esepke alatyn kórinedi. Sebebi olardyń shalǵaıdaǵy JOO-ny tańdaýy sapaly bilim beretinine degen talapkerdiń senimin bildiredi eken.

– Sonymen qatar biz bilim alýshylardyń oqý jetistikterin syrttaı baǵalaý kórsetkishterin, olardyń otandyq jáne halyqaralyq baıqaýlar, konferensııa men olımpıadalardaǵy jetistikterin de esepke alamyz. Budan bólek sol kadrlardy daıarlaıtyn JOO-nyń professorlyq-oqytýshylyq quramyna qaraımyz. Iаǵnı oqytýshy-professorlardyń ǵylymı dárejeleri, alǵan granttary men marapattary, ǵylymı eńbekteri, kitaptary, Scopus, Web of Science sekildi halyqaralyq bazadaǵy jýrnaldarda jarııalanǵan maqalalary, ındeksteri, patentteri eskeriledi. Ár tarmaqqa sáıkesinshe upaı jazylady. Jáne JOO-nyń halyqaralyq áriptestigi, naqtyraq aıtqanda, qos dıplomdyq baǵdarlama boıynsha berilgen dıplom, sertıfıkat sany, tájirıbe almasý baǵytyndaǵy issaparlar, is-tájirıbe, stýdenttiń kúndizgi oqý bólimi boıynsha sheteldik JOO-da bilim alýy, túlekteriniń «Bolashaq» syndy halyqaralyq stıpendııa, granttardy ıelenýi de esepteledi, – dedi. Onyń oıynsha, agenttik engizgen ýnıversıtettiń aqparattyq qamtamasyz etý jaǵdaıy jónindegi krıterıı birqatar JOO-nyń saıtyn jónge keltirýine yqpal etken. О́ıtkeni saıttyń árdaıym jańartylyp otyrýy; negizgi aqparat, materıalmen tolyqtyrylýy; memlekettik, orys jáne aǵylshyn tilderinde bolýy; qaralym sany men jyldamdyǵyna upaı beriledi. Osyǵan qosa, ýnıversıtettiń áleýmettik jelilerdegi resmı paraqshasy men júkteýge arnalǵan arnaıy mobıldi qosymshasynyń bolýy da esepteledi.

Al basqa sanattarda túlekterdi jumysqa ornalastyrý nátıjeleriniń reıtıngi sarapshynyń baǵasy, jumys berýshilerdiń bedeli, stýdentter men bitirýshilerdiń baǵalaýy boıynsha anyqtalady. Bul baǵalaýlardyń barlyǵy ár adamnyń, ıaǵnı saýaldamaǵa qatysýshynyń sýbektıvti pikiri retinde eskerilip, ortaq oı alynady. BSQA basshysy bizge bergen suqbatynda elimizdegi barlyq mınıstrlikter men ákimdikterge, sondaı-aq túrli deńgeıli (jekemenshik, memlekettik, iri, shaǵyn, ulttyq) kompanııalarǵa jumys berýshi retinde anketa toltyrýdy surap, hat joldaıtynyn jetkizdi. Osy arqyly agenttik qaı ýnıversıtettiń túlekteri bilikti maman ekenin anyqtaı alady. Al BSQA ýnıversıtet túlekteriniń qaıda, qandaı jalaqyǵa jumys istep júrgenin bilý úshin «Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynan» alynǵan málimetke júginedi.

Bıyl negizi qalanǵanyna týra 30 jyl tolatyn Quacquarelli Symonds (QS) kompanııasy jyl saıyn álemdik ýnıversıtetterdiń reıtıngin jarııalaıdy. Atalǵan kásiporyn reıtıng júrgizýde akademııalyq bedeli (40 paıyz); oqytýshydan tikeleı bilim alatyn stýdentter sany (20 paıyz); ár oqytýshynyń ǵylymı jumysyna jasalatyn silteme (20 paıyz); jumys berýshiniń bedeli (10 paıyz); sheteldik oqytýshylar úlesi (5 paıyz); sheteldik stýdentter úlesi (5 paıyz) sekildi birneshe ólshemshart kórsetkishine basymdyq beredi.

 

 

Sońǵy jańalyqtar

Indetten qorǵanýdy shyǵystan úırensin

Medısına • Búgin, 08:15

Bir bolaıyq, irgemiz sógilmesin!

Qoǵam • Búgin, 08:12

Ǵasyrdan da uzaq kún

Tarıh • Búgin, 08:09

Jaýyngerlik daıarlyqqa nuqsan kelmeıdi

Rýhanııat • Búgin, 08:07

Aldyn alý sharalary kúsheıtildi

Qoǵam • Búgin, 08:05

«Mahabbat ánin gúlderge jazamyn...»

Rýhanııat • Búgin, 08:01

Kórkemdik sarapshysy

Tanym • Búgin, 07:59

Qarýdy qalamǵa aıyrbastap...

Rýhanııat • Búgin, 07:56

Kıeli mekenderdi kórgińiz kelse

Tanym • Búgin, 07:51

Taýteke sanyn qalaı kóbeıtemiz?

Rýhanııat • Búgin, 07:36

Qurmashev jasaǵan qosymsha

Tehnologııa • Búgin, 07:32

Syn saǵatta súringen joq

Aımaqtar • Búgin, 07:29

108 myń oqýshy qashyqtan oqıdy

Aımaqtar • Búgin, 07:26

Muǵalimder de aldyńǵy shepte júr

Qoǵam • Búgin, 07:23

Eki sportshymyz aldyńǵy lekte

Rýhanııat • Búgin, 07:20

Qarǵyn sý: qamdanǵan qapy qalmaıdy

Ekologııa • Búgin, 07:19

Jylyna – 100 myń tonna bolat qubyr

Ekonomıka • Búgin, 07:11

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Keshe

Qazaq aqyny qyrǵyzsha jyrlandy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar