Ádebıet • 25 Aqpan, 2020

Qazaq ádebıeti sóreniń bir buryshynda tur

83 retkórsetildi

Búginde neni, kimdi izdesek te áleýmettik jeliden tabamyz. Alaıda, sol ınternet qoldanýshylarynyń arasynda kitap oqıtyndar bar ma? Bar bolsa, qandaı kitap oqıdy? Kórkem ádebıetke qumar oqyrmandar kóp pe? Qaı eldiń ádebıeti kóbirek suranysqa ıe? Osyny bilý úshin áleýmettik jelide saýaldama júrgizdim. Iá, olar oqıdy eken. 61 paıyzy shetel ádebıetin, 39 paıyzy ózimizdiń tól ádebıetimizdi. Kópshiligi psıhologııalyq kitaptarǵa qumar eken. Detektıv janryn izdep júrip oqıtyndar da bar. Fantastıkalyq áńgimelerge qumarlary biren-saran.

Aqparattyq tehnologııa damy­ǵan zamanda boıaý sińgen kitap­qa súzilip otyrǵandardy sırek kez­des­­tiresiń. Kópshiligi elektron­dy nus­qa­syn oqýdy durys kóredi. Dese de qajet shyǵarmańdy kitaptan oqyǵanǵa ne jetsin?! Densaýlyqqa da zııany joq. Biraq, izdegenińdi kitap­hanalardan, dúkenderden tez izdep taba alasyń ba? Mine, másele osynda. Qazirgi kitap dúkenderi oqyr­mandaryna ne syılaı alady? Taraz qalasynda men biletin 3 dúken bar. Sonyń biri – Tóle bı kóshes­iniń boıyndaǵy «Sherhan Murtaza» kitap dúkeni. Kóp kitap alma­sam da, sonda jıi baryp turamyn. Árıne, oqımyn degen adamǵa bul jerde de biraz týyndy bar. Degenmen avtorlary jańarmaıdy. О́zim oqıtyn avtorlardy óte sırek kezdestiremin, keı­bir­eýi múldem joq. Osyny sa­tý­­shy­dan suraǵanmyn.

– Qyzym, saǵan ne aıtaıyn? Qazir eshkim kitap satyp almaıdy. Oqyr­man joq.

Mine, osylaı muńaıdy satýshy apaı. Shynymen oqıtyn oqyrman joq pa? Álde ózderiniń izdegen ki­tap­­taryn tappaıtyn bolǵan soń dú­kenderge sırek bas suǵatyn bol­ǵan ba? Baqqoja Muqaı, Raqymjan Otarbaev, Tynymbaı Nur­ma­ǵanbetovtiń shyǵarmalary nemese álem ádebıetiniń kórnekti ókilderiniń qazaqsha saýatty ári tar­tymdy aýdarylǵan týyndy­la­ryn taýyp sórege qoısaq, oqı­tyn­dar da tabylatyn shyǵar?

О́z oıymmen arpalysyp kele jatyp Áıteke bı kóshesinde «Marwin» dúkenine qalaı jet­ke­nim­di baıqamaı qaldym. Kitap­hanaǵa kirseń, qansha qyzy­ǵý­shy­lyǵyń bolmasa da, moıyn bur­maı tura almaısyń. Bul kitap oqıtyndar úshin taptyrmas oryn. «Ekinshi bolma» nemese «Kak byt derzkım» degen psıho­lo­gııa­lyq kitaptarǵa suranys kóp. Qazaq ádebıeti uzyn sóreniń bir bury­shyn­da ǵana tur. Naryq zamanynda bir-birinen qalaı ozsam, ońaı baıy­­sam degenderge sondaı týyndy­lar qyzyq.

– Men izdep júrgen kitapty osy jerden kórgenmin. Alaıyqshy, a?! Qap, ótip ketipti, qalmapty.

Izdegenin tappaǵan soń ba, jańa ǵana esikten enteleı kirgen jas­ós­pirimniń daýsy kádimgideı pás shyqty. Qasynda anasy bar. Izde­ge­nin taýyp, sonysy qapelimde qoly­nan sýsyp shyǵyp ketkendeı, ókinip tur. Amaly quryp, basqa avtor­lar­dy alyp qaraı bastaǵan, kenet bir buryshta eleýsizdeý turǵan Ýılıam Folknerdiń orysshaǵa aýda­ryl­ǵan «Shý men qaharyn» kórip, aıqaı salǵany. Sóıtse, almaq bolyp, qoıarda-qoımaı anasyn súırelep kelgeni sol eken. Sha­mamen 10-synyptyń oqýshysy se­kil­di. Tańdaýyna qarap, biraz álem ádebıeti klassıkteriniń tý­yn­­dylaryn oqyp úlgergenin baı­qaý­ǵa bolady.

Qazir tek memlekettik tapsyryspen shyǵatyn bolǵan soń ba, qazaq jazýshylarynyń tańdaýly týyndylaryn kitaphanalardan ǵana taba­syń. Jeke kitap dúkenderine tús­peıdi. Jekemenshik baspalar­men jasasqan kelisimshart bo­ıynsha qaıta basylyp shyq­qan­darynyń da tırajy sanaýly. Lezde ótip ketedi. Barlyq nárseni naryqqa tiredik, endi kitap qaldy. Bizdiń qalamgerlerdiń de jazǵan eńbekteri oqı bilgen adamǵa psıho­lo­gııalyq keńes te, motıvasııa da be­redi.

Almaty qalasynda «Qazyna» deıtin kitap dúkeni bar. Onda tek qana qazaqsha kitaptar satylymǵa shyǵady. Oqyrmandary óte kóp. Jaqynda solarǵa arnap klýb ashty, apta saıyn jınalyp kitapta ja­zylǵan dúnıelerdi taldaıdy. Keıde aqyn-jazýshylarmen sheberlik synybyn da ótkizedi. Al endi sol dúkenniń satýshysymen sóıleskenimde, oqyrmannyń kóp ekenin qýana jetkizdi. Taraz qalasynda da álgi kitaphanashylar, osyndaı qyzyqty sharalar uıym­das­tyrsa, olar da oqyr­ma­ny­myz kóp deıtin be edi, kim bilsin.

 

Arýnaı NURLAN,

Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar ýnıversıtetiniń I kýrs stýdenti

 

Sońǵy jańalyqtar

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Keshe

Qazaq aqyny qyrǵyzsha jyrlandy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar