Klassıkalyq mýzykaǵa ekiniń biriniń júrek jutyp bara bermeýiniń syry – munda 20-30 mınýt tartylatyn kúrdeli shyǵarmalar bar. Iogann Sebastıan Bahtyń alty sıýıtasy, árqaısysy 3-3,5 mınýt dep eseptegende, 20 mınýtke jýyq oryndalady, Robert Shýmannyń Adajıo jáne Allegrosy – 10 mınýt, al P.I.Chaıkovskııdiń rokoko taqyrybyna varıasııasy 18 mınýtten asady. Shyndyǵynda munan da kólemdi dúnıeler bar. Biraq bul úsh shyǵarmaǵa aıryqsha toqtap otyrǵan sebebimiz, mundaı iri mýzykalyq muralardy úzbeı, qatarynan bir aspapta shalqytý – óte sırek qubylys. Álemdik deńgeıdegi belgili tulǵalardyń ózi úlken keshterde klassıkalyq shyǵarmalardyń eń qysqa nusqalaryn oryndaıdy nemese qarapaıym halyqqa túsinikti bolýy úshin meılinshe jeńil formalardy tańdaıdy. Al Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń magıstranty Bekarys Qusanbektiń erekshe máneri – klassıkalyq kúrdeli týyndylardy vıolonchel aspabynda notaǵa qaramaı sheber oryndaı alýynda.
Qazaq ulttyq mýzyka ónerinde sońǵy jyldary vıolonchel aspabyna asa mán berilip, qazaqtyń órimdeı jastary halyqaralyq dodalarda top jaryp júr. Ahmet Jubanov atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan respýblıkalyq mamandandyrylǵan mýzykalyq mektep-ınternat pen О́ner ýnıversıteti janyndaǵy mýzykalyq mektepti bitirip, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde belgili pedagog, vıolonchelısterdiń «Iаpýraı» ansambliniń kórkemdik jetekshisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, professor Sáýle Omarovadan dáris alǵan Bekarys Qusanbek te túrli óner báıgelerine qatysty. Reseıdiń Novosibir, Magnıtogorsk qalalarynda ótken aımaqaralyq baıqaýlardyń dıplomanty atandy. Degenmen, vıolonchel aspaby adamnan kóp eńbektenýdi talap etedi. Sol sebepti óner ıesi mýzykany ómir boıy oqyp-úırenetin túpsiz tereń muhıt dep esepteıdi. Osy jolda ol qazaqtyń oryndaýshylyq ónerin shet elderde joǵary deńgeıde nasıhattap júrgen naǵyz maıtalman mýzykashy Ermek Qurmanaevtyń, sonymen qatar álemge áıgili vıolonchelıst, dırıjer Mstıslav Rostropovıchtiń, qazirgi mýzykashylardan argentınalyq Sol Gabetta men fransýz Edgar Moronyń sheberligin ózine úlgi tutatynyn jasyrmaıdy.
Bilmegendikten kóp adamdar vıoloncheldi sheteldik aspap dep qatelesedi. Al shyndap kelgende belgili ǵalym-mamandar munyń shyǵý tarıhyn qazaqtyń qara qobyzymen baılanystyrady. Tipti tórt ishekti ysqyshty aspaptyń bas qobyz deıtin ekinshi ataýy taǵy bar. Ǵylymı eńbekterge súıensek te osy sózdiń rastyǵyna kózińiz jetedi. Mysaly, Ábý Nasyr ál-Farabıdiń (870-950 jj.) «Mýzyka týraly traktatynda» mýzykalyq aspaptar jóninde alýan túrli qyzyq málimetter keltiriledi. Munda sol ýaqyttaǵy mýzykalyq aspaptar – sybyzǵy, dombyra, syrnaı, kerneı, qobyz, kanýn, ýd, sımbal (chang), tambýr, rabab, dabyl, dańǵyralar san qyrynan ǵylymı turǵyda sıpattalady... HH ǵasyrda Eýropanyń belgili zertteýshi ǵalymdary Verner Bahman men Slavı Donchev te Ortalyq Azııa kóshpeli halyqtarynda yspaly aspaptardyń eń kóne túrleri paıda bolǵandyǵyn jazǵan. Olar qazaqtyń qobyz jáne qyrǵyzdyń qııaq, mońǵoldyń morınhýr, hýr jáne hýchır, tyvanyń ıgıl, altaıdyń toshpýlýýr aspaptary týraly aıta kelip, skrıpka men vıoloncheldiń tarıhyn qobyzdan taratady. Belgili kompozıtor, skrıpkashy Vasılıı Vınogradov ta ysqyshty aspaptardyń otany – Ortalyq Azııa dep tujyrym jasady. Ǵasyrlar boıyna qobyz aspaby óziniń keskin-kelbetin, únin osylaı san márte ózgerte kelip, bar aıyby – sym ishekter taǵylyp, oryndaý ádis-tásili ózgergen aspaptarǵa aınaldy. Sol sekildi qazaqtyń qazirgi qylqobyzy túrkilik ysqyshty aspaptardyń atasy deý de ańyzdan góri aqıqatqa jaqyn. Mýzyka aspaptarynyń tarıhy týraly tereńnen oı qozǵaıtyn ótken ǵasyr jazbalaryna jıi úńiletin Bekasyl Qusanbek te vıoloncheldi qazaqtyń óziniń qońyr únine uqsatady. Kóz aldymyzda kóneniń kórkem saryny zamana únimen qaıta qaýyshyp, kórkem saz kókjıekke ásem kúı syılady.
Qarshyǵa KÚLEN
