Tanym • 28 Aqpan, 2020

Perne syry

61 retkórsetildi

Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń Shopen zalynda mýzyka fakýlteti ishekti as­pap­tar kafedrasynyń magıstranty Bekarys Qusanbektiń jeke konserti ótti.

Klassıkalyq mýzykaǵa eki­niń biriniń júrek jutyp bara bermeýiniń syry – munda 20-30 mınýt tartylatyn kúrdeli shy­ǵar­malar bar. Iogann Se­bastıan  Bahtyń alty sıýıtasy, árqaısysy 3-3,5 mınýt dep esep­tegende, 20 mınýtke jýyq oryn­­dalady, Robert Shýmannyń Adajıo jáne Allegrosy – 10 mı­nýt, al P.I.Chaıkovskııdiń rokoko taqyrybyna varıasııasy 18 mı­nýtten asady. Shyndyǵynda munan da kólemdi dúnıeler bar. Biraq bul úsh shyǵarmaǵa aıryqsha toqtap otyrǵan sebebimiz, mundaı iri mýzykalyq muralardy úzbeı, qatarynan bir aspapta shalqytý – óte sırek qubylys. Álemdik deńgeıdegi belgili tulǵalardyń ózi úlken keshterde klassıkalyq shyǵarmalardyń eń qysqa nus­qalaryn oryndaıdy nemese  qarapaıym halyqqa túsinikti bolýy úshin meılinshe jeńil formalardy tańdaıdy. Al Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń magıstranty Bekarys Qusanbektiń erekshe máneri – klassıkalyq kúrdeli týyndylardy vıolonchel aspabynda notaǵa qaramaı sheber oryndaı alýynda.

Qazaq ulttyq mýzyka óne­rinde sońǵy jyldary vıolonchel aspabyna asa mán berilip, qazaqtyń órimdeı jastary ha­lyq­aralyq dodalarda top ja­ryp júr. Ahmet Jubanov atyn­daǵy daryndy balalarǵa ar­nalǵan respýblıkalyq maman­dandyrylǵan mýzykalyq mektep-ınternat pen О́ner ýnıversıteti janyndaǵy mýzykalyq mektepti bitirip, Qazaq ulttyq óner ýnı­ver­sıtetinde belgili pedagog, vıo­lonchelısterdiń «Iаpýraı» ansambliniń kórkemdik jetek­shisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, professor Sáýle Omarovadan dáris alǵan Bekarys Qusanbek te túrli óner báıgelerine qatysty. Reseıdiń Novosibir, Mag­nıtogorsk qala­larynda ótken aı­maqaralyq baı­qaýlardyń dıp­lomanty atandy. Degenmen, vıo­lonchel aspaby adamnan kóp eńbektenýdi talap etedi. Sol se­bepti óner ıesi mýzykany ómir boıy oqyp-úı­renetin túpsiz tereń muhıt dep esepteıdi. Osy jolda ol qazaqtyń oryndaýshylyq ónerin shet elderde joǵary deńgeıde nasıhattap júrgen naǵyz maıtalman mýzykashy Ermek Qurmanaevtyń, sonymen qatar álemge áıgili vıolonchelıst, dırıjer Mstıslav Rostropovıchtiń, qazirgi mýzykashylardan argentınalyq Sol Gabetta men fransýz Edgar Moronyń sheberligin ózine úlgi tutatynyn jasyrmaıdy.

Bilmegendikten kóp adamdar vıoloncheldi sheteldik as­pap dep qatelesedi. Al shyndap kelgende belgili ǵalym-ma­mandar munyń shyǵý tarıhyn qazaq­tyń qara qobyzymen baılanys­tyrady. Tipti tórt ishekti ys­qysh­ty aspaptyń bas qobyz deı­tin ekinshi ataýy taǵy bar. Ǵylymı eńbekterge súıensek te osy sózdiń rastyǵyna kózińiz jetedi. Mysaly, Ábý Nasyr ál-Farabıdiń (870-950 jj.) «Mýzyka týraly traktatynda»  mýzykalyq aspaptar jóninde alýan túrli qyzyq málimetter keltiriledi. Munda sol ýaqyttaǵy mýzykalyq aspaptar – sybyzǵy, dombyra, syrnaı, kerneı, qobyz, kanýn, ýd, sımbal (chang), tambýr, rabab, dabyl, dańǵyralar san qyrynan ǵylymı turǵyda sıpattalady... HH ǵasyrda Eýro­­panyń belgili zertteýshi ǵalym­dary Verner Bahman men Slavı Donchev te Ortalyq Azııa kóshpeli halyqtarynda yspaly aspaptardyń eń kóne túrleri paıda bolǵandyǵyn jazǵan. Olar qazaqtyń qobyz jáne qyrǵyzdyń qııaq, mońǵoldyń morınhýr, hýr jáne hýchır, tyvanyń ıgıl, altaıdyń toshpýlýýr aspaptary týraly aıta kelip, skrıpka men vıoloncheldiń tarıhyn qobyzdan taratady. Belgili kompozıtor, skrıpkashy Vasılıı Vınogradov ta ysqyshty aspaptardyń otany – Ortalyq Azııa dep tujyrym jasady. Ǵasyrlar boıyna qobyz aspaby óziniń keskin-kelbetin, únin osylaı san márte ózgerte kelip, bar aıyby – sym ishekter taǵylyp, oryndaý ádis-tásili ózgergen aspaptarǵa aınaldy. Sol sekildi qazaqtyń qazirgi qylqobyzy túrkilik ysqyshty aspaptardyń atasy deý de ańyz­dan góri aqıqatqa jaqyn. Mýzyka aspaptarynyń tarıhy týraly tereńnen oı qozǵaıtyn ótken ǵasyr jazbalaryna jıi úńiletin Bekasyl Qusanbek te vıoloncheldi qazaqtyń óziniń qońyr únine uqsatady. Kóz aldymyzda kóneniń kórkem saryny zamana únimen qaıta qaýyshyp, kórkem saz kókjıekke ásem kúı syılady.

 

Qarshyǵa KÚLEN

 

Sońǵy jańalyqtar

Taraz qalasy karantınge jabylady

Aımaqtar • Búgin, 21:48

Asqar Altaı. VIRÝS-MÝTANT (Novella)

Ádebıet • Búgin, 19:07

Tankerlerdiń qaıda baratyny belgisiz

Ekonomıka • Búgin, 18:32

Ár teńge úshin esep berýge daıynbyz

Ekonomıka • Búgin, 17:01

Esik nege «tesik»?

Qoǵam • Búgin, 15:25

Betperde kıgen kóktem - 5

Qoǵam • Búgin, 15:10

Qyzylorda oblysy: Taǵy 3 adam vırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 13:31

COVID-19 vırýsy mysyqtan tabyldy

Álem • Búgin, 12:03

Syrdarııaǵa jylanbalyq qaıdan kelgen?

Aımaqtar • Búgin, 11:32

Koronavırýs hám kóshe sýretteri

Álem • Búgin, 10:51

Uqsas jańalyqtar