Bul – kózi tirisinde: «Men óz partııamnyń jáne óz týǵan elimniń jaýyngerimin» deıtuǵyn antyna adal, Otanyna sheksiz berilgen jaýynger-kommýnıst týraly esteliktiń bir úzigi.
1912 jyly dúnıe esigin ashqan B.Amantaev 6 jasynan bastap Aqmola qalasyndaǵy jetimder úıinde tárbıelendi. Sol jerde fabrıka-zaýyttyq oqytý mektebin támamdap, Petropavl qalasyndaǵy temir jol kóligi tehnıkýmyna oqýǵa qabyldandy. Jas kezinen qoǵamdyq jastar qozǵalystaryna belsene qatysyp, komsomoldyń qaınar kózinde boldy. Sol eńbegi eskerilip, keıin 1934 jyly jastardy tárbıeleý isinde belsendilik tanytqany úshin Nura aýdandyq komsomol komıtetiniń hatshysy bolyp saılandy. BKP (b) kommýnıstik partııasyna qabyldandy.
1937 jyly Końyrat aýdanynyń (Qaraǵandy oblysy) partııa komıtetiniń hatshysy bolyp aýystyrylsa, araǵa tórt jyl salyp 1941 jyly qańtarda BKP (b) komıtetiniń sheshimi boıynsha Lenıngrad qalasyndaǵy joǵary partııa mektebine oqýǵa jiberildi. Osy tusta soǵys bastalyp, oqýyn aıaqtamastan maıdanǵa shaqyrtyldy. Máskeý qalasyn qorǵaýshylardyń biri boldy. Tipti atty ásker qatarynda da soǵysty. 1941 jyly qyrkúıek aıynyń ortasynda alǵash ret jaraqattanyp, densaýlyǵy túzelgennen soń V.Lenın atyndaǵy áskerı-saıası ýchılısheniń jedeldetilgen kýrsyna jiberiledi. 1942 jylǵy qarashada ýchılısheni oıdaǵydaı támamdap, birden saıası jetekshi retinde urys shebine attandy.
Muraǵat derekterine súıensek, B.Amantaev 302-Ternopol dıvızııasynyń quramyndaǵy 827-atqyshtar polkinde rota saıası jetekshisiniń orynbasary bolyp, Soltústik Kavkaz maıdanyna qatysady. Keıin 3016-Temrıýk dıvızııasynyń 1075 polkiniń 2-batalonynda partorg bolypty. Kezekti jaraqattan aıyqqan soń, 1-Ýkraına maıdanyna jiberiledi. 60-armııa qolbasshylyǵynyń sheshimi boıynsha eki márte «Qyzyl Tý» ordendi 246-Shýmsk dıvızııasynyń 914-polkinde saıası bólim komandıriniń orynbasary bolyp taǵaıyndalady.
Soǵysta jaýynger bolyp qana emes, saıası jetekshi jumysyn atqardy. Jaýyngerlermen tárbıe jumystaryn da júrgizdi. Ol ózge de saıası jetekshiler, komıssarlar sııaqty blındajdar men okoptardy aralap, posttardy tekserip, jaǵdaıdy bilip turǵan eken. Jany men táni qajyǵan jaýyngerlerdiń eńsesin tiktep, qulazyǵan kóńilin kóterip, jas sarbazdardyń tileýin tiledi. Túsindirý, úgit-nasıhat jumystaryna júıeli túrde jetekshilik ete bildi. Tipti saıası sabaqtar júrgizýge de ýaqyt taýyp otyrdy.
Soǵys kezinde saıası jetekshiniń atqarǵan jumysyn baǵalaý qıyn. Olar árqashan erlik pen namystyń, qaharmandyqtyń úlgisi bolǵanyn aıtý qajet. Saıası jetekshiler jaýǵan oqqa qaramaı, maıdandastaryn shabýylǵa shaqyrdy. Sarbazdardyń jigerin janyp, olardyń moıymaýy, berilmeýi, keri sheginbeýi úshin rýhtaryn shyńdady.
B.Amantaevtyń jaýyngerlik áreketteri týraly soǵys hronıkasy bylaı órilipti. 1943 jyly 31 jeltoqsanda temir jol toraptarynyń besinshi jol aıyryǵy úshin urysta avtomatshylar komandıri qaza bolyp, ákemiz qolbasshylyqty óz qolyna alady. Ile-shala sarbazdardy shabýylǵa bastap shyǵyp, keskilesken shaıqasta vzvod nemisterdiń qorǵanys shebin buzǵan eken. Shepti buzyp qana qoımaı, jaýdyń eki sarbazyn qolǵa túsirip, fashısterdiń úlken tobyn joıady.
1945 jylǵy qysqy shabýyldaǵy urys aldynda jaýyngerlerdi soǵysqa daıyndaı otyryp, jeke quram arasynda úgit jumysyn júrgizdi. Krakov baǵytyndaǵy jáne odan ári ońtústik-batystaǵy maıdandarda qaramaǵyndaǵy jaýyngerlerdiń jigerin janyp, batalonnyń, jeke quramynyń joǵary moraldyq jaı-kúıin qamtamasyz ete aldy. Sondaı-aq barlyq áskerı mindetterdi tabysty oryndady. B.Amantaev qaýipti eleń qylmaı, únemi soqqy beretin topta boldy. Jeke basyn úlgi etip, sarbazdardy jigerlendirdi.
Birde rota jaý oǵynyń astynda qalǵan Maksvaldaý eldi mekenin basyp alady. Sol sát B.Amantaevtyń jeke yntasy boıynsha mınomet rotasy shaqyrylyp, sonyń tasasynda rotany shabýylǵa kóteredi. Sóıte júrip
1945 jyly 5 sáýirde aýyldyń shetine shyǵypty.
B.Amantaevtyń endigi bir erlik isin erekshe atap aıtqymyz keledi. Onyń 1943 jyly 6 mamyrda alǵan jaraqaty óte aýyr boldy. Soǵysqa jaramsyz dep tanylyp, úıge jiberemiz degende ol kisi bas tartqan eken. Komandırlerin qatarda qalamyn dep kóndiredi. Alaıda B.Amantaev Berlınge deıin jete almady. 1945 jyly sáýirde oqtyń jaryqshaǵy ıyǵynan aýyr jaralady. Polshadaǵy gospıtalǵa túsip, Jeńisti sonda qarsy aldy. Biraq ol úshin soǵys aıaqtalǵan joq edi. Banderovshylardyń shabýylyna ushyrap, taǵy jaraqattanyp, Ýkraınadaǵy gospıtalda emdeledi.
Tańǵalarlyq taǵdyr ıesi nebir synnan ótse de tiri qaldy. Aqyry 1945 jyly qarashada aǵa leıtenant shenimen týǵan úıine – Aqmola qalasyna oraldy.
Erligi eleýsiz qalmaı «Qyzyl Juldyz», II dárejeli «Uly Otan soǵysy» ordenderimen, «Kavkaz qorǵanysy úshin», «Qaharmandyǵy úshin», «Germanııa túbindegi jeńis úshin», «Erligi úshin» medaldarymen marapattaldy.
Soǵys aıaqtalǵan soń múgedektigine qaramastan, qoǵam ıgiligi jolyndaǵy qyzmetin jalǵastyrdy. Aqmola oblystyq atqarý komıteti janyndaǵy kóshi-qon bóliminiń bastyǵy bolyp jumys istedi. Keıin Vıshnev aýdandyq partııa komıtetiniń hatshysy bolyp saılandy. Budan soń Qorǵaljyn aýdanyndaǵy mashına-traktor stansasynyń bastyǵy bolyp jumys istep, sol jerden densaýlyǵyna baılanysty merziminen buryn zeınetkerlikke shyqty. 1979 jyly ómirden ozdy.
Kenjebek AMANTAEV
NUR-SULTAN
