О́ner • 05 Naýryz, 2020

«О́mir ǵajap» qalaı Oskar aldy?

68 retkórsetildi

1999 jyly Los-Andjeles qalasyn­daǵy Dolbı teatrynda 71-shi ret ótken Oskar saltanatynda «О́mir ǵajap» (La vita è bella) atty ıtalııalyq fılmniń úsh birdeı atalymda – «Úzdik er adam róli», «Shet tildegi eń úzdik fılm», «Úzdik saýndtrek» atalymdarynda baǵy jandy.

Sol Oskar saltanatyn kógildir ekrannan kórgen, reportaj jasaǵan jandarǵa sensek, ǵalamtordaǵy úzik-úzik beınerolıkterge qarasaq, bul bir ǵajap kesh, ǵajap oqıǵa bolǵanǵa uqsaıdy. Ataqty aktrısa Sofı Loren jeńimpazdyń esimi jazylǵan konvertten Roberto Benınıdiń esimin oqyǵan kezde zal ovasııadan jarylyp kete jazdady. Fılmniń rejısseri ári basty róldi somdaýshy, ssenarıine de qatysqan Roberto Benınıdiń Oskar músinin alýǵa sahnaǵa shyqqanynyń ózi – bir keremet kórinis. Ádette juldyzdar sabyrly qalpyn saqtap, qasyndaǵy áriptesteriniń qolyn alyp, sosyn jaılap sahnaǵa bet alýshy edi ǵoı. Joq, ıtalııalyq akter júzindegi balaǵa tán rııasyz kúlkimen álemdik kınojuldyzdar otyrǵan zalda aldyndaǵy kreslolardyń ıyǵynan basa-kóktep, áriptesteriniń basynan attap ótip, sahnaǵa bala sııaqty qarǵyp, aıaǵy jerge tıer-tımesteı bolyp qalqyp shyqqanyna eshkim renjigen joq. Renjimek túgili, orta jastan asqan adamnyń eki qolyn, eki aıaǵyn kókke kóterip shattanǵan rııasyz qýanyshyna qosyla qýanbaǵandar kemde-kem.

Osy «О́mir ǵajap» tragıkomedııasynyń qysqasha sıýjetine toqtalǵymyz kelip otyr. 1939 jyl, II jahandyq soǵys, Italııada nasısterdiń kúsh ala bastaǵan shaǵy. Gýıdo esimdi bozbala aýyldan qalaǵa tirshiliktiń qamymen keledi. Qazaqtyń Ǵalı Ormanov degen aqyny óziniń qalaǵa bilim izdep attanǵan kezin:

«Jarbıǵan jaman ton-tymaq,

Jalpyldap ketti ústimde.

Janaıyn degen bir shyraq,

Jaltyldap ketti ishimde», dep sýretteıdi. Osy eki jol Gýıdoǵa da dál keledi. Ol taqyr kedeı bolsa da qaıǵyrýdy bilmeıtin, ómirde ózine tıesili bir baqyt alda kútip turǵanyna bek senimdi. Júzinen jyly jymıysy ketpeıtin Gýıdo Dora esimdi muǵalim boıjetkenmen kóńil qosady. О́zi armandaǵan kitap dúkenin ashady. Djezýe esimdi uly dúnıege keledi. Tragıkomedııa janryndaǵy týyndynyń alǵashqy jartysy naǵyz ıtalııalyq komedııa.

Odan keıin Gýıdo evreı bolǵany úshin otbasymen birge etappen basqa qalaǵa aıdalady. Konslagerge qamalady. Biraq qalyń qasirettiń ortasynda júrip basty keıipker ulyna sonyń birde-birin sezdirmeıdi. Etappen aıdalǵandary, konslagerdegi qatal tártip, kúndelikti aýyr jumystyń bárin 2-3 jasar balaǵa oıyn dep túsindiredi: nemis soldattary – qatal kúzetshiniń rólin som­daýshylar. Tutqyndar tártipti bolsa, kún sa­ıyn upaı alady. Myń upaı jınaǵan adamǵa kádimgi tank syıǵa tartylady. Sábı júrek ákesiniń aıtqanyna rııasyz senedi, kún sa­ıyn qyzyqty oıyn oınap júrmin, jeńiske jetemin dep oılaıdy.

Konslagerdegi birneshe aıǵa sozylǵan azaptan keıin Keńes áskeri kelip, qalany azat etedi. О́kinishtisi, balasyna qasiret sezdir­meı, bárin bir ózi kóterip alǵan Gýıdo ot­basyn qorǵaımyn dep oqqa ushady. Azat etý­shi áskerılerdiń biri balany tankisine min­­gizip alǵanda, bala oıynda jeńiske jet­tim dep oılap qýanady. Qysqasha sıýjeti osy.

Fılmniń ssenarıi bir qaraǵanda aqyl­ǵan qonbaıtyn absýrdqa qurylǵandaı. Konslager týraly komedııa túsirý múmkin be ózi? Múmkin eken, ony osy «О́mir ǵajap» dáleldedi. Bul fılmniń ıdeıasy ne? Jaq­sylyqqa qushtarlyq. О́mirdiń árbir sátinen lázzat alý, kóńilsiz, kúńgirt kez­derdiń ózin sáýlelendirýge tyrysý.

Al qazir biz jamandyqty jasyryp, jaqsylyqty asyra alyp júrmiz be? Qasqal­daqtyń qanynan basqanyń bári bar qoǵamda ómir súrip jatsaq ta, jan-jaqtan problema antalap turǵandaı áser qaldyrady. Praım-taımda teledıdar qosa qalsańyz, jańalyqtardyń jartysy – qylmys hronıkasy. Tok-shoýdyń toqsan paıyzy áleýmettik problemany talqylaýdan turady. Áleýmettik jelide joq aýrýdy bar dep, saý jemisti ýly dep, bolmaǵandy bolǵandaı etip ańqaý halyqty áýrege salý ermekke aınaldy.

Muqaǵalı Maqataevtyń: «О́mir degenge tirlikte mynaý jeter me oı,

О́mir degeniń bir kúndik sáýle eken ǵoı...» degeni bar. Bir kúndik sáýlede jan-jaǵymyzǵa jaqsylyq jasap, eń bol­maǵanda zııanymyzdy tıgizbeı júrgenge ne jetsin!

 

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar