Aımaqtar • 05 Naýryz, 2020

Qańǵybas ıtter qorǵalady

11 retkórsetildi

О́tken jyldyń sońynda álem jurty jaǵasyn ustady. Fransýz aktrısasy, tanymal tabıǵat qorǵaýshysy Brıdjıt Bardonyń halyqaralyq qory Qazaqstannyń batys óńirinde qańǵybas ıtterdi tirideı órteıtinin aıtyp, Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevqa hat jazdy.

Árıne jan ıesin tiri­deı órteý – aqylǵa syımaı­tyn ja­ýyzdyq. Batys Qazaq­stan oblysynda dál mundaı oqıǵa boldy dep aıtý qıyn. Biraq oraldyq «jasyldar» óńirde qańǵybas ıt pen my­syqqa qarsy kúreste al­dyń­ǵy qatarly elderde qol­da­nylatyn gýmanızm qaǵı­da­lary saqtalmaıtynyn aıtyp, kópten dabyl qaǵyp júrgeni ras. Sońǵy jyldary bekitilgen tártip boıynsha qańǵybas ıtti uıyqtatatyn dárimen atyp, us­taǵan soń eki aıǵa deıin ar­naıy pıtomnıkte saqtap, ıesi bolsa, kelip alyp ketýin kútý nemese jańa qojaıynyn ta­býǵa múmkindik berý talaby da saqtala bermeıdi. Bul jó­ninde jergilikti basylymdarda birneshe márte maqala shyqqan bolatyn.

2019 jyly jaz aıynda qań­ǵybas ıt pen mysyq máse­lesine oraı birneshe qoǵamdyq tyńdaý ótti. Eki jaqtyń piki­ri eskerilip, jańa ereje be­ki­­tildi. Iаǵnı qańǵybas ıt qa­ýipti, qabaǵan bolsa joıylady. Qal­ǵanyn pishtirip, ekpe berip, arnaıy chıp ornatyp, qaıtadan qoıa beretin boldy.

Jaqynda oblys ákimi Ǵa­lı Esqalıev Oral qalalyq veterınarııa stansasyna baryp, bu­ralqy ıt pen mysyqqa ja­salatyn sterılızasııa nemese kastrasııa jumysymen tanysty.

– Buralqy ıt-mysyq – qo­ǵam­ǵa qaýipti. Adamǵa shabýyl jasaýy, aýrý taratýy múm­kin. Mundaı jaǵdaıǵa ózi­miz ki­nálimiz. О́ıtkeni órke­nıet­ti elderde ıt pen mysyq­ty us­taýshylar eki sanatqa bó­­­linedi. Birinshisi – ıt pen my­syqtan asyl tuqym alyp, sa­typ, bıznes jasaıdy. Olar ıt-mysyǵyn resmı tirkep, salyǵyn tólep, bel­gilengen ve­terınarlyq qyz­metterdi mu­qııat jasap otyrady. Ekin­shiden, úı janýarlaryn ózderi úshin – úı kúzetý, balalardyń oı­naýy úshin ustaıtyndar da bar. Olar da atalǵan úı ja­­­nýarlaryn resmı túrde tir­­kep, kishigirim operasııa ja­­­­saýy tıis. Mine, osyndaı ádis­­­ti paıdalanatyn elderdiń kó­shelerinde qańǵybas ıt-my­syq bolmaıdy. Biz damyǵan, órkenıetti elderdiń normalaryna alǵashqy qadam jasadyq, – dedi Ǵ.Esqalıev.

Oral qalasynda orta eseppen jyl saıyn 5 myńdaı bu­ralqy ıt pen mysyq joıyla­dy eken. Buǵan qala bıýdje­tinen byltyr 30 mln teńgeden artyq qarajat jumsalǵan.

Endi jańa ereje boıynsha ustalǵan janýarlardyń basym bóligi zararsyzdandy­rylady. Janýarlardy emdep, tamaq­tandyryp, bar­lyq aqparat engizilgen chıp sa­lyn­ǵan soń ustalǵan aımaq­qa ke­ri qaı­tarylady. Ma­man­dar­dyń pi­kirinshe, mundaı ja­nýar­lardyń agressııasy azaıa­­dy. Eń bastysy, urpaq ákel­­meı, belgili bir ýaqyttan soń bu­ralqy ıt-mysyq sany kúrt tómendeıtin bolady. Oǵan qosa, tiri júrgen ıtter qa­­lada egeýquıryq sııaqty zııan­­kesterdiń shekten tys kó­­beıip ketpeýine, tabıǵı tepe-teń­­diktiń saqtalýyna áser etedi.

О́ńir basshysynyń esebi boıynsha, jańa bastama bıýdjet qarjysyn únemdeýge de áser etpek. Máselen, ıt-my­syq ustaıtyn arnaıy orta­lyq qu­rylysyna shamamen 800 mln teńge jáne onyń jyl sa­ıyn­ǵy shyǵynyna 180 mln teńge qarajat qajet eken. En­di osy jumystardy ja­ńa ere­jege saı atqarý úshin jy­lyna nebári  28 mln teń­ge jumsalady. «Negi­zinde, osyndaı soma bu­ryn ıt­­ter­di atyp júrgen kezde de bólingen bolatyn, biraq esh nátıje ber­medi», deıdi ákim.

Oralda buralqy ıt-my­syqty zararsyzdandyrý isi­ne Jáńgir han atyndaǵy Ba­tys Qazaqstan agrarlyq-teh­nıkalyq ýnıversıteti jeke seriktes retinde qatysýǵa usy­­­­nys bildirgen. О́ıtkeni olar­­­dyń veterınarlyq klını­kasy, arnaıy mamandary, ve­te­rınarııa fakýltetiniń oqy­týshylary men joǵary kýrs stýdentteri bar. Bul so­nymen qatar stýdentter­ge tá­jirıbe jınaýǵa kómek­tesedi.

– Buralqy janýarlar má­se­lesin keshendi sheshýdiń ke­le­si kezeńine ótýdi tapsyrdym. Iаǵnı barlyq úı ja­nýar­larynyń ıeleri ıt-my­syǵyn tirkeýi, vaksınasııalaýy jáne chıp engizýi tıis. It-mysyqty bıznes emes, ózderi úshin us­taıtyn turǵyndar ıtterdi nemese mysyqtardy zararsyzdandyrýy kerek. Operasııaǵa qarajaty joq turǵyndarǵa jarty somasyn bıýdjetten sýbsıdııalaý máselesin de qa­ras­tyrýǵa bolady, – deıdi oblys ákimi.

 

Batys Qazaqstan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Jetisaılyq jomart jandar

Aımaqtar • Keshe

Ishan baǵy qaıta qalpyna keledi

Rýhanııat • Keshe

? (Suraq belgisi) Poema

Ádebıet • Keshe

Senzýrasyz Abaı

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar