Degenmen, azaıdy dep arqany keńge salýǵa bolmaıdy. Aýyldyq jerlerde óristegi maldy ońaı olja sanap, aıdap ketetinder áli de kóp. Byltyr urlyq Aral aýdanynda 2,8%, Qarmaqshyda 9,1%, Jańaqorǵanda 38,6 paıyzǵa ósken.
Jýyrda bul másele oblys ákimi Qýanyshbek Ysqaqovtyń tóraǵalyǵymen ótken quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa otyrysynda qaraldy.
Byltyr oblysta bireýdiń aq adal malyn urlap, aram jolmen paıda taýyp júrgen 28 qylmystyq top ustaldy. Bel aýyrtyp beınettenbeı-aq aqshaǵa qaryq bolǵan olardyń 73 epızodty quraıtyn qylmysqa qatysy barlyǵy anyqtaldy.
Komıssııa otyrysynda oblystyq polısııa departamenti bastyǵynyń orynbasary Serik Shalqarov qylmystyń negizgi sebepterine toqtaldy. Árıne urlyqty boldyrmaý, bolǵan jaǵdaıda qylmysty ashyp, kinálini anyqtaý – polısııanyń mindeti. Biraq turǵyndardyń salǵyrttyǵy urlyqqa sebep, malǵa shyǵyn bolyp otyr.
– Byltyr 402 urlyq tirkelse, sonyń 117-sinde maldy qoradan alyp ketken. Al 285 derek nemese 70 paıyzy maldyń óriste qaraýsyz jaıylýynan bolyp otyr. Osyǵan deıingi komıssııa otyrystarynda ár aýylda mindetti túrde baqtashy belgileýdi usynǵan edik, biraq aýdan, aýyl ákimderi ony qolǵa alýǵa asyǵar emes. Taǵy da aıtamyz, buǵan jumyssyz azamattardy tartýǵa bolady. Sonda urlyq ta azaıady, jumyssyzdyq kórsetkishi de tómendeıdi, – deıdi Serik Hasenuly.
Ol oblys kólemindegi 144 aýyldyq okrýgtiń 35-i ǵana baqtashy ustap otyrǵanyn aıtyp ótti. Qyzylorda qalasy, Qarmaqshy, Jańaqorǵan, Shıeli aýdandaryndaǵy aýyldarda ishinara bolsa da óristegi maldy qadaǵalaý bar. Al Aral, Qazaly, Jalaǵash, Syrdarııa aýdandarynda buǵan múlde kóńil bólinbeıdi. «Aıdaı saldan az óldi, kóre saldan kóp óldi» deıtin qamsyzdyqtan tyıylmasaq, urlyqqa toqtam bolýy ekitalaı.
Quqyq qorǵaýshylar mal urlyǵynyń aldyn alý úshin aýyldyq okrýg ákimderiniń jaýapkershiligin kóterip, ákimdiktiń bir qyzmetkerine baqtashylar jumysyn uıymdastyrý fýnksııasyn júkteýdi usynyp otyr. Tipti turǵyndar arasynan erikti túrde polısııaǵa kómektesetin «Saqshy-Sarbaz» sııaqty qurylym jasaqtaý da artyq etpes edi.
Aıtpaqshy, malyn aldyrǵandardyń polısııaǵa kesh habar berýi de qylmystyń der kezinde ashylýyn qıyndatady. Polıseıler byltyrǵy 402 derektiń 178-in táýlik ishinde habardar etse, 96 urlyqqa baılanysty 10 kún ishinde aryz jazylǵan. 60 urlyq jaıly bir aıdan keıin habarlapty. Arada 4-5, tipti 7 jyl ótkennen keıin de izdeý salǵandar bar eken.
Kóp jaǵdaıda ustalǵan qylmyskerler tergeý jáne sot prosesi barysynda jábirlenýshige mal qunyn ótep, qylmystyq jaýapkershilikten bosatylyp ketedi. Byltyr osyndaı sebeppen 51 qylmystyq is óndiristen toqtatylǵan.
Urlandy degen maly aýyl irgesindegi óristen tabylyp jatqan jaǵdaılar da bar. О́tken jyly osyndaı 131 qylmystyq is toqtatyldy. Árıne eń aldymen mal-jannyń amandyǵy qymbat. Biraq ony izdeýge kólikpen shyqqan jeke quramnyń eńbegi zaıa ketedi. Baǵyp otyrǵan túliginiń qaıda júrgenin bilmeıtin turǵyndar kesirinen memleket qarjysy da shyǵyn bolyp otyr.
Komıssııa otyrysynda oblys ákimi Qýanyshbek Ysqaqov óńirde mal soıýǵa arnalǵan 38 pýnkt bar ekenin, biraq maldy úıden soıyp, etin bazarǵa shyǵaratyndardyń azaımaı otyrǵanyn aıtty.
– Urlyqy mal da osylaı etke aınalyp ketip otyrǵanyna eshkim kepildik bere almaıdy. Onyń ústine mundaı oryndar óz qyzmetin sanıtarlyq-epıdemıologııalyq talaptardy saqtamaı, kásipkerlik sýbekti retinde tirkelmeı atqarýda. Sondyqtan Memleket basshysynyń mal urlyǵynyń qylmystyq jaýapkershiligin kúsheıtý, onyń aldyn alý jáne profılaktıkalyq jumystardy keshendi túrde júrgizý jónindegi tapsyrmasyn oryndaýymyz úshin jospar qajet, – dedi óńir basshysy.
Otyrysta oblys ákimi urlyqty boldyrmaý úshin reıdtik jumystardy jıiletý, qylmys kóp bolatyn aýmaqtarda polısııa beketterin ornatý joldaryn qarastyrý, múddeli organdarmen birlesip, et ónimderin satý, satyp alýmen jáne óńdeýmen aınalysatyn oryndardy zańnamalarǵa sáıkes retke keltirý boıynsha usynystar berýdi tapsyrdy.
Qyzylorda oblysy
