Rýhanııat • 16 Naýryz, 2020

Ult upaıy uranshyldyqpen túgendelmeıdi

574 retkórsetildi

Tabıǵat tolǵatyp, býsanyp, tirshilik ataýly túleıtin kezeń de kelip jetti. Jyl jyljyp, birlik pen berekeniń bastaýy – Amal merekesi tórge ozdy. Qys quryǵy ajyrap, jer aıaǵy bosaıtyn, kún shýaǵyn tógip, shuǵylasyn shashatyn bul mezette aǵaıyn bir-birimen saǵynysa kórisip, saqtaǵanyn dastarhanǵa salyp, bir-birine aqjarylqap tilegin aıtqan. Jastar jaǵy saýapty isterge asyǵyp, úlkender meıirlenip bata bergen. Osylaısha saharada kelisim men keshirim, tatýlyq pen týystyq saltanat qurǵan. Bir qýanarlyǵy, elimizdiń batys aımaqtarynda ǵana atalyp ótilip kelgen bul ıgi mereke qazir jalpyulttyq meıramǵa aınalyp barady.

Iá, yrys pen yntymaqtyń, keńdik pen teńdiktiń meıramy bosaǵadan attady. Kún men tún teńeletin, barsha jurt jaqsylyqqa keneletin áz-Naýryz da taıap qaldy. Tabıǵattyń ózi belgilep, este joq yqylym zamannan jetken bul ulyq meıramdar bizge eldigimizdi, keńdigimizdi taǵy da eske salady. Dalasy da kóńilindeı darhan jurtymyz qashanda qońsy aqysyn qudaı aqysynan kem kórmegen, ózgeni ózekke teppegen, saýǵa surap kelgendi shetqaqpaı etpegen, baýyrdy bóle-jarmaǵan, aǵaıyndy alalamaǵan, taǵdyr qosqan tamyrdy da týysqa balaǵan. Uly dalada ornaǵan arǵy saq, ǵun, kóktúrik memleketterin aıtpaǵanda, bergi Ulyq ulys – Altyn orda da quramyndaǵy búkil etnostardyń tili men dinine, dili men dástúrine qurmetpen qaraǵan, olardyń amanatyn arqalaǵan. Sondyqtan «Baqyt degenimiz – sheksiz meıirbandyq» degen ǵulama ál-Farabı men «Súnnet emes – kápirge berme azar, Kóńili qatty, dili azardan Qudaı bezer» dep jyrlaǵan Qoja Ahmet Iasaýıdiń máńgilik murasyn myń jylǵa taıaý ýaqyttan keıin hákim Abaıdyń «Adamzattyń bárin súı baýyrym dep» degen jyr joldarymen qaıta jańǵyrtýy beker emes.

Abyz Abaı aıtqandaı, Alla adamzatty mahabbatpen jaratqan. Sondyqtan jaratylystyń ózeginde súıispenshilik, mahabbat, meıirim, izgilik sezimderi bar. Al júregin izgi sezim terbemeıtin jan keńdik pen keshirimdi umytyp, ozbyr, tasbaýyr, qatigez, kekshil adamǵa aınalady. Ǵalamnyń uıytqysy bolǵan mahabbattan násibi joq mundaı adamdy hákim haıýanǵa teńeıdi. Keýdesin kek kernegen adamnyń qatigezdenýi – qorqynyshty, al tobyrdyń tasbaýyrǵa aınalýy – qasiret! Abaı «Masǵut» poemasynda sheber jyrlaǵandaı, jappaı jyndy sý ishken jurt sııaqty, jolyndaǵysyn jaıpap ótedi. Qubylmaly zamanda qoǵam qubylasynan jańylsa, qundylyqtar da qunsyzdanady. Onyń beti aýlaq bolsyn dep tileımiz.

Desek te, oqshaý oılar da qylań bermeı qoımaıdy: osy bizdiń peıilimiz tarylyp bara jatqan joq pa? Bataly sózge baılam jasap, bátýaǵa toqtaıtyn esti jurttyń urpaǵy búginde ataly sózge toqtamaıtyny qalaı? Jelik sózge erik berip, jón-josyqsyz jaǵa jyrtysatynymyz nelikten? Attan men aıtaqqa, arandatýǵa alań bolyp, qarapaıym adamshylyqqa jatpaıtyn qylyqtarǵa qysylmaıtynymyz qalaı? Máselen, Qordaıdaǵy qyrǵynda on bir otandasymyz opat boldy, kópshiligimizdiń júregimiz selt etpedi. Bárin joqqa shyǵarýǵa beıimbiz, bárimiz – batyrmyz. Ulttyń upaıyn uranmen túgendeıtinder ulyqtalyp, úlken isti úndemeı atqaryp júrgender umytylyp barady. Tunyǵymyz laılanyp, tulǵalarymyz týlaqqa aınalsa, tuǵyrdy qaıdan tabamyz?

Buıyrsa, bıylǵy sanaqta qazaqtyń sany jetpis bes prosentke jetip qalady degen úmit bar. Táýelsizdiktiń eleń-alańynda nebári otyz toǵyz prosent bolǵan halqymyz úshin bul – úlken jetistik, orasan zor jeńis! Prezıdent aıtqandaı, biz – birtutas ultpyz! Ol qazaq memleketi dep atalady. Alaıda bul memleket quraýshy ult retinde jaýapkershilik te júkteı túsedi. Endi el bolashaǵyna qatysty senimge selkeý túsiretin keıbir negizsiz úreıden arylyp, ózine senimdi uıystyrýshy ult retinde jaýapkershilikti seziný kerek.

Árbir memleketti biriktiretin qundylyqtar bolady. Bizdiń oıymyzsha, qazaq memleketin biriktiretin ortaq qundylyqtarymyz – týǵan jerimiz, memlekettik tilimiz, ata dástúr – máıekti mádenıetimiz jáne barshaǵa birdeı ádilet uǵymy! Ádilet – zań ústemdigi aldynda áleýmettiń teńdigin qamtamasyz etedi. Dana Abaı joǵarydaǵy jyrynda aıtqandaı, ádilet – haq joly, sondyqtan ony súıý – Allany jáne adamzatty súıýmen birdeı.

Ulaǵatty ultymyz yqylym zamannan beri aýyr alapat apattardy, qandy soǵystar men qıynshylyqtardy bastan ótkerse de ar-namysyn, kisilik kelbetin, meıirban minezin, keńdigi men keshirimin, bekzat bolmysyn saqtap, ǵasyr kóshine ilesip kelgen. Halqymyzdyń uly ózen sekildi osy sabyrly saqı qalpymen arnasynan aýytqymaı alǵa jyljı beretini kúmánsiz.

Sońǵy jańalyqtar

Betperde kıgen kóktem - 6

Qoǵam • Búgin, 17:09

D dárýmeni - ınfeksııalardyń «jaýy»

Koronavırýs • Búgin, 16:47

Shymkent: Sıfrly otbasynyń bir kúni

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:58

Azııanyń ahýaly qandaı bolmaq

Ekonomıka • Búgin, 15:23

Olar úı betin kórmeı kúresýde

Aımaqtar • Búgin, 14:42

Karantın kartınasy (Trıptıh)  

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Kókshetaýda «Aseptdezın» shyǵarylady

Aımaqtar • Búgin, 12:48

Almatydaǵy naýqastardyń jaǵdaıy baıandaldy

Koronavırýs • Búgin, 12:41

Haram nıet indeti

Aımaqtar • Búgin, 12:21

Atyraý: Depýtat kórsetken demeý

Qazaqstan • Búgin, 12:14

Atyraý: 1300 turǵyn testten ótti

Aımaqtar • Búgin, 11:45

Uqsas jańalyqtar