Darhan QYDYRÁLI«Egemen Qazaqstan»
87 materıal tabyldy

Qoǵam • 04 Maýsym, 2020

Sımptomsyz sybaılastyq

Mamandardyń aıtýynsha, indetke shaldyqqandardyń kópshiliginde aýrýdyń belgileri birden baıqalmaıdy eken. Alaıda naýqasta belginiń bolmaýy, onda vırýstyń joqtyǵyn bildirmeıdi. Qaıta, sımptomsyz júrip talaı janǵa juqtyrary anyq. Al ımmýnıteti álsiregen tusta shyǵa keledi. Ol kezde bári kesh bolýy múmkin. Qoǵamdy ishteı kemiretin jegiqurt – rýhanı indetter de osyǵan uqsas. Meıli, ony paraqorlyq, jemqorlyq nemese sybaılastyq deńiz, qoǵam músheleri aǵaryp, arylmaǵan soń, ol qalypty jaǵdaıǵa aınalyp, belgileri baıqalmaǵan kúıi búkil aǵzaǵa jaıyla beredi. Bul – búgingi qoǵamnyń keıpi...   

Rýhanııat • 03 Maýsym, 2020

Núkte fılosofııasy

Áziret Áliniń «Ǵylym bir núkte edi, nadandar ony kóp núktege aınaldyrdy» degen taǵylymdy támsili, súıekti sózi bar. Osy bir oqshaý oıdan taǵan tartsańyz, sana ishinde úlken dúmpý paıda bolatyndaı. Núkte – adamzat móri, bolat qorǵasyndaı aýyr, qaqqan shegedeı myqty. Qalamdy aq paraqqa qoısańyz, aldymen núkte paıda bolady. Adamnyń ǵumyry sekildi sóılem núktemen bastalyp, núktemen támamdalady. Lep belgisindeı symbatty bolmasa da, suraý belgisindeı ádemi órnektelmese de, nyǵyz núkte – aıaqtalǵan tııanaqty oıdyń jemisi. Bir tarmaqqa shalqar oıdy kógendep qoıady. Tujyrym týdyrady, aqıqatty áıgileıdi.

Pikir • 01 Maýsym, 2020

«Ǵylym tappaı maqtanba...»

Ǵylym – rýhanııattyń kózáınegi. Kez kelgen jaratylys jumbaǵynyń ishki astaryna úńilip, jan qupııasyn jaryqqa shyǵaratyn sana bıigindegi tolǵam. Alyp aqyl ıesi Abaı atamyz «adamnyń kóńili shyn meıirlense, bilim-ǵylymnyń ózi de adamǵa meıirlenip, tezirek qolǵa túsedi» dep tápsirleıdi.

Qoǵam • 31 Mamyr, 2020

Ǵasyr zulmaty

Zulmat, zulymdyq – «qara túnek» degen maǵyna beredi. Sańylaýsyz, sáýlesiz, soqyr qarańǵylyq. Kúshteý, qınaý, qyryp-joıý, zorlyq-zombylyq jasaý, adam óltirý degen maǵynasy da bar. Aıdyń nury, juldyzdyń jaryǵy túspeıtin túpsiz qarańǵylyqta japanda jalǵyz qalǵan adamnyń boıyn qorqynysh bıleıtini sııaqty, zulymdyq ta eldiń boıyna úreı bolyp enedi, sóıtip súıekke sińedi. Zulymdyq – qoldan jasalady, zulmatty uıymdastyrǵan zalym bolady, al zobalańǵa ushyraǵan jurt «mazlum» atalady. Bul oraıda «mazlum» – qazaq halqy, al «zalymnyń» Stalın ekeni belgili.

Tarıh • 22 Mamyr, 2020

Batyr Baýyrjan

Teńizdiń tamshydan quralatyny sııaqty, kez-kelgen qaýym da, halyq ta jeke tulǵalardyń jıyntyǵynan turady. Tulǵalardyń minezi, qasıeti, ar-namysy men uıaty – bári-bári jyıylyp kelip ulttyń rýhyn quraıdy. Sondyqtan, ult retinde uıysqan, halyq retinde qalyptasqan elderdiń kózge kórinbeıtin ózindik «rýhy» bolady. Rýhy bıik tulǵalar turǵanda halyqtyń jasampazdyǵy da arta bermek.

Qoǵam • 16 Mamyr, 2020

?!

Jumyrbasty pendeniń áýeli qýanyshyn beıneleýge asyǵatyn lepti sóılemderdi unatatyny jasyryn emes. Symdaı tartylǵan, tip-tik, qasqaıyp, qaıqaıyp turatyn, qoıylǵan jeriniń mán-mańyzyn arttyryp, aıbynyn asyryp kórsetetin bul aıbarly, mańǵaz tańba bir qaraǵanda kerbez kisideı kórinedi. Eki-úsheýi qatar kelgende sóılemdi tipti túrlendirip, daýysyńdy erekshe kóterip aıtýǵa májbúrleıdi. Kez-kelgen jaı sóılemniń ózin uran men úndeýge aınaldyra alady. Súısingenińdi, súıingenińdi súıinshilep turady. Bir nárseniń aıaqtalǵanyn jáne onyń joǵary deńgeıde oryndalǵanyn da aıqyndap beredi. Boıaýy qanyq, bádeni bólek, abyroıy artyq. Sodan ba eken, kez-kelgen sóılemniń sońyna lep belgisin qoıýǵa áýestene bastaǵandar birte-birte maqtanýǵa, artyq pafosqa berilýge, emosııanyń ıirimine túsip, qıqýlap qolpashtaýǵa beıimdele ketedi. 

Rýhanııat • 12 Mamyr, 2020

Qarataýdyń qazynaly qaınary

Árbir qazaq – boz jýsany ańqyǵan, boz seleýi shalqyǵan dalanyń tóli. Sondyqtan týǵan jer – tulǵanyń taban tirer tuǵyry desek, kindik kesken, týyp ósken aýylyn jyrlaǵan, taǵzym jasap tý etken sóz zergerleriniń arasynan Marhabat Baıǵuttyń oqyrman retinde janyma jaqyn, júregime meılinshe jyly ekeni jasyryn emes. О́ıtkeni ol jazǵan qarapaıym aýyl turǵyndary, Qarataýdyń qaltarysynda qalǵan oqıǵa, oqshaý taý-tas, tipti ósimdikterine deıin bala kezden aıqyn, etene tanys. Bir taýdyń baýraıynda, bir bulaqtyń sýyn iship óskendikten bolsa kerek, qalamgerdiń týyndylary Syrbulaqtyń sybdyr-syrlaryndaı, Áldıbastaýdyń áserli áńgimelerindeı, Kókbulaqtyń sherli shejiresindeı estiledi.

Prezıdent • 05 Mamyr, 2020

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev: Elimiz bul qıyndyqtan shyńdalyp shyǵady

– Qurmetti Qasym-Jomart Kemel­uly, Sizdiń Prezıdent retindegi alǵash­qy suhbatyńyz byltyr «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan edi. Eń aldy­men, qazirgideı kúrdeli kezeńde oı-tol­ǵamdaryńyzdy taǵy da bizdiń ga­­ze­timiz arqyly oqyrmanǵa jetki­zýge kelisim bergenińiz úshin alǵys bildi­remiz. – «Egemen» – eldiń úni, ulttyń minberi. Qazaq tarıhynyń júz jyldyq jylnamasy. Sondyqtan bas basylym arqyly el-jurtpen tildesýdiń mańyzy zor.  

Rýhanııat • 04 Mamyr, 2020

Kásip pen násip

Oqshaýlaný kezinde biraz kitap oqyp, oımen ońasha qaldyq. Jınalyp qalǵan, bir kezderi qıyp alǵan gazet tigindilerine kóz júgirttik. Solardyń arasynda «Tárjiman» gazetiniń kónergen betteri kózge ottaı basyldy. Zamanynda Abaıǵa da, alash arystaryna da rýhanı ustaz bolǵan Ismaıl Gaspyralynyń qazaqtar týraly jazǵan maqalalary. Sonyń ishinde 1909 jyly 13 qazanda jaryq kórgen bir maqala aıryqsha nazarymyzdy aýdardy.

Rýhanııat • 01 Mamyr, 2020

Mustafa Shoqaı jáne «Túrkistan legıony» máselesi

II dúnıejúzilik soǵys jyldarynda jáne odan keıingi keńestik kezeńde halqymyzdyń birtýar uly, Túrkistannyń tutastyǵy men táýelsizdigi jolynda basyn báıgege tikken Mustafa Shoqaı jaıynda kóptegen jalǵan aqparat tarap, uly tulǵaǵa kúıe jaǵylǵany belgili. Bolshevızmniń qas dushpany retinde bılikpen ymyraǵa kelmeı shetel asqan Alash arysyna tańylǵan aıyptar bul kezeńde negizinen Túrkistan legıony tóńireginde órbıtin edi. Bul jaıynda tipti, «sosıalıstik realızmniń» aıasynda kórkem shyǵarmalar jazylyp, qaralaý naýqanyna túrli báıgeler berilip jatty.