Tanym • 06 Qazan, 2020
Búgin qazaq memlekettigi tarıhyndaǵy eleýli kúnniń biri. Budan týra júz jyl buryn, dálirek aıtqanda 1920 jyly 6 qazanda Orynborda QAKSR Keńesteriniń quryltaıy ótip, alǵashqy Konstıtýsııalyq qujat qabyldanyp, keńestik qazaq respýblıkasy quryldy. Osy tarıhı sátten 1925 jylǵa deıin Orynbor qalasy Alashtyń astanasy bolyp turdy.
Rýhanııat • 05 Qazan, 2020
Ǵıbratty ǵımarat, shejireli shańyraq
О́tken aptada Elbasy kitaphanasynyń mýzeıi jańa ǵımaratqa kóshti. Esildiń sol jaǵalaýyndaǵy Elbasy kitaphanasymen japsarlas ornalasqan saltanatty ǵımaratqa arnaıy baryp, sáýlet sımfonııasy ispetti kelisti mýzeıdi aralap kórdik. Azat eldiń aıǵaǵyndaı árbir qundy jádigerge toqtalǵan saıyn ótkenimizdi oısha saralap, táýelsizdigimizge taǵy bir táýbe dedik.
Rýhanııat • 01 Qazan, 2020
Altaıdan Atyraýǵa, Alataýdan Qarataýǵa deıingi Uly dala besiginde úzdiksiz urpaq órbitip ósip-óngen qazaq atateginiń elý ǵasyrlyq shejiresin shertken jylnamashy, qazaq halqynyń qola dáýirden búginge deıin keń-baıtaq kıeli atajurtynda kindigi berik baılanyp, násil-juraǵatyn ósirip órbitip, el men jeriniń tamyrlastyǵy bite qaınasyp, birtutas qubylysqa aınalǵanyn álemdik ǵylymnyń qazirgi jetistikterimen órnektep aıǵaqtaǵan tarıhtyń tamyrshysy, saqtardyń sarqyty bolǵan qazaq jurty san ǵasyr sapyrylysqan halyqtardyń uly kóshine aralasyp, alty Alash atanyp, óziniń ataqonys mekeninde ejelden beri biregeı popýlıasııa túzip, tegi men túr-tulǵasy birtutas ultqa aınalǵanyn dáıektegen ǵulama – búgin toqsannyń tórine shyǵyp, topjaryp otyrǵan tarlanboz tarıhshy, UǴA akademıgi, Bolonııa akademııasynyń korrespondent-múshesi, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, otandyq antropologııa ǵylymynyń atasy Orazaq Smaǵulov.
Rýhanııat • 23 Qyrkúıek, 2020
Muzart Muqaǵalıdan bozbala kezinde bata alǵan, muzbalaq shaǵynda «Bostandyq jyrynyń bozjorǵasy» atanǵan kórnekti aqyn, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Nesipbek Aıtulynyń shyǵarmashylyq asyl arqaýy ult rýhynyń bolmys-bitimimen qabat órilip, biregeı tutastyqqa ulasyp ketýi búginderi óleńdi kıe tutqan qara orman halyqtyń bólinbes yrysy syndy qasterli qubylysqa aınaldy. Ár óleńi ánge suranyp turǵan, tolǵaýlary jyraýlar sarynymen úndes, qara óleńniń órisin keńitip, tulpar qanat bitirgen, epıkalyq keń tynysty poemalary arqyly alash tarıhynyń alyp panoramasyn somdaǵan aqyn búginderi aldyńǵy býyn aǵalaryndaı ultynyń ar-namysy úshin ún qatatyn qaıratker qalamgerge aınaldy.
Rýhanııat • 17 Qyrkúıek, 2020
Este joq yqylym zamandardan, adam balasy qoǵam bop qalyptasa bastaǵannan beri abyzdar men paıǵambarlar, oıshyldar men patshalar máńgilik ómir men baqyttyń, izgilik pen qaıyrymdylyqtyń, qutty qonys pen óreli ólkeniń kiltin izdeı bastaǵan. Máńgilik ómir súrýge yntyq Gılgamesh (Bilge kisi), ajaldan qashqan Qorqyt, tirshilik sýyn tapqan Qyzyr, máńgi el muratyn usynǵan Tonykók, О́túkendi jer-jahannyń ortasy dep bilgen Bilge qaǵan, qaıyrymdy qoǵamdy ańsaǵan ál-Farabı, izgilik izdegen Júsip Balasaǵun, Jelmaıasymen Jeruıyqqa jetpek bolǵan Asan qaıǵy, ádiletti súıgen Abaı – kúmis qońyraýly kerýendeı ǵasyrlardy kókteı ótken halqymyzdyń asyl arman-ańsarynyń bir kórinisi ǵana. Jer ústindegi jumaqty izdep, oı azabyn arqalaǵan osy abyzdardyń qaıyrymdy qoǵam, baqytty el týraly tolǵamdarynyń bir túıini ádilet degen uǵymǵa kelip tireledi eken. Búgingi maqalamyzda sonyń bir parasyna toqtalmaqpyz.
Qoǵam • 24 Tamyz, 2020
Dańǵazanyń dúrmegi hám Abaı taǵylymy
Peıiliniń ishine dala túnep, kóńil kózisine kórkem nıetin toltyrǵan qońyr tóbel qazaqtyń qýanyshyn álemge jar salyp, jarııa etpese áste tynysh uıyqtaı almaıtyny nesi osy? Besik toı, shildehana, qursaq shashý, súndet toı, tilashar, qyz uzatý, úılený toıy, qudalyq kútý, mereıtoıdan bastap, túrli dúrmek jıyndarmen astasyp jatatyn dúr-dýmannyń estisi men eseri eki bólek. Astamshylyqqa at mingizip, alystaǵy aǵaıynyn áýreletip týǵan kúni men qyzmetke turǵan kúnin atap ótetin daraqylyqty halyqtyń qaı minezine jorımyz.
Tanym • 10 Tamyz, 2020
Abaı jáne Gaspyraly: jádıtshildik murasy
Saharada týyp, «soqtyqpaly, soqpaqsyz» jerde óskenimen sony súrleý salyp, sansyraǵan sanany silkindirip, qazaqtyń qadirlisine ǵana emes, adamzattyń ardaǵyna aınalǵan Abaıdyń murasy – kónermeıtin kómbe, óshpeıtin ónege, sarqylmaıtyn qazyna. Sondyqtan eskiniń sońy, jańanyń basy bolǵan Abaı qashanda Alashtyń aspanynda týǵan aıdaı jarqyrap turady. Arnaıy «Abaı kúnin» belgilep, uly danyshpannyń 175 jyldyǵyn búkil el bolyp atap ótip jatqanymyz sonyń aıǵaǵy.
Tanym • 30 Shilde, 2020
Oqshaýlaný kezinde biraz kitap aqtaryp, fılm qaraýǵa múmkindik aldyq. Sony paıdalanyp kórshi memlekette shyqqan «Altyn Orda» atty serıaldy muqııat kórip shyqtym. Munyń aldynda «Orda» degen fılmi úlken daý týǵyzǵandyqtan Ulyq Ulystyń 750 jyldyǵy qarsańynda shyqqan, bizdiń kóptegen qandastarymyz oınaǵan serıaldan sony jańalyq, bir jaqsylyq kútken edik, onymyz beker bolyp shyqty. Ásirese, Berke handy unamsyz keıipker retinde kórsetýi bizdi biraz oıǵa qaldyrdy, qolǵa qalam aldyrdy.
Rýhanııat • 27 Shilde, 2020
Qundylyqtarynan aıyrylǵan qoǵamnyń qubylasynan jańylǵan jurtqa aınalatyny belgili. Qyryq qubylǵan myna zamanda qaımana qazaq ta asyl qazynasyn – rýhanı qundylyqtaryn joǵaltyp jatqandaı kórinedi. Sertke sengen, sózge toqtaǵan halyq edik, senimge selkeý tústi. Kez kelgen jaıtqa kúdikpen qarap, kúmán keltiremiz. Sózdiń astaryna úńilmeı, aqıqatyna júginbeı, aıtary joq bolsa da, aıqaıy bardyń aıtaǵyna eremiz. «Koronavırýs joq, pandemııa ótirik, bári qazaqqa chıp salý úshin jasalyp jatyr eken» degen daqpyrtqa da sendik. Uly Abaıdyń «qazaqtyń shyn sózge nanbaı, qulaqqa qoımaı, tyńdaýǵa da qoly tımeı, páleli sózge, ótirikke sertteı uıyp, bar sharýasy sýdaı aqsa da, sony ábden estip uqpaı ketpeıtuǵyny qalaı?» degen saýaly taǵy da aldymyzdan shyqty. Mine, «Abaı degen adam bolmaǵan eken» degen sózge de den qoıyp jatyrmyz.
Rýhanııat • 26 Maýsym, 2020
Quranda Allanyń aıaty qalamǵa jáne onyń jazýyna sert berýmen bastalady. Túptep kelgende Qurannyń ózi – kálam, aıannyń ózi – baıan. Kálam – Allanyń sóz sıpatynyń sáýlesi. Jaratylystaǵy eń asyl qazyna aqyl desek, sóz – sol aqyldyń jańǵyryǵy.
