Darhan QYDYRÁLI«Egemen Qazaqstan»
115 materıal tabyldy

Qoǵam • 31 Mamyr, 2020

Ǵasyr zulmaty

Zulmat, zulymdyq – «qara túnek» degen maǵyna beredi. Sańylaýsyz, sáýlesiz, soqyr qarańǵylyq. Kúshteý, qınaý, qyryp-joıý, zorlyq-zombylyq jasaý, adam óltirý degen maǵynasy da bar. Aıdyń nury, juldyzdyń jaryǵy túspeıtin túpsiz qarańǵylyqta japanda jalǵyz qalǵan adamnyń boıyn qorqynysh bıleıtini sııaqty, zulymdyq ta eldiń boıyna úreı bolyp enedi, sóıtip súıekke sińedi. Zulymdyq – qoldan jasalady, zulmatty uıymdastyrǵan zalym bolady, al zobalańǵa ushyraǵan jurt «mazlum» atalady. Bul oraıda «mazlum» – qazaq halqy, al «zalymnyń» Stalın ekeni belgili.

Tarıh • 22 Mamyr, 2020

Batyr Baýyrjan

Teńizdiń tamshydan quralatyny sııaqty, kez-kelgen qaýym da, halyq ta jeke tulǵalardyń jıyntyǵynan turady. Tulǵalardyń minezi, qasıeti, ar-namysy men uıaty – bári-bári jyıylyp kelip ulttyń rýhyn quraıdy. Sondyqtan, ult retinde uıysqan, halyq retinde qalyptasqan elderdiń kózge kórinbeıtin ózindik «rýhy» bolady. Rýhy bıik tulǵalar turǵanda halyqtyń jasampazdyǵy da arta bermek.

Qoǵam • 16 Mamyr, 2020

?!

Jumyrbasty pendeniń áýeli qýanyshyn beıneleýge asyǵatyn lepti sóılemderdi unatatyny jasyryn emes. Symdaı tartylǵan, tip-tik, qasqaıyp, qaıqaıyp turatyn, qoıylǵan jeriniń mán-mańyzyn arttyryp, aıbynyn asyryp kórsetetin bul aıbarly, mańǵaz tańba bir qaraǵanda kerbez kisideı kórinedi. Eki-úsheýi qatar kelgende sóılemdi tipti túrlendirip, daýysyńdy erekshe kóterip aıtýǵa májbúrleıdi. Kez-kelgen jaı sóılemniń ózin uran men úndeýge aınaldyra alady. Súısingenińdi, súıingenińdi súıinshilep turady. Bir nárseniń aıaqtalǵanyn jáne onyń joǵary deńgeıde oryndalǵanyn da aıqyndap beredi. Boıaýy qanyq, bádeni bólek, abyroıy artyq. Sodan ba eken, kez-kelgen sóılemniń sońyna lep belgisin qoıýǵa áýestene bastaǵandar birte-birte maqtanýǵa, artyq pafosqa berilýge, emosııanyń ıirimine túsip, qıqýlap qolpashtaýǵa beıimdele ketedi. 

Rýhanııat • 12 Mamyr, 2020

Qarataýdyń qazynaly qaınary

Árbir qazaq – boz jýsany ańqyǵan, boz seleýi shalqyǵan dalanyń tóli. Sondyqtan týǵan jer – tulǵanyń taban tirer tuǵyry desek, kindik kesken, týyp ósken aýylyn jyrlaǵan, taǵzym jasap tý etken sóz zergerleriniń arasynan Marhabat Baıǵuttyń oqyrman retinde janyma jaqyn, júregime meılinshe jyly ekeni jasyryn emes. О́ıtkeni ol jazǵan qarapaıym aýyl turǵyndary, Qarataýdyń qaltarysynda qalǵan oqıǵa, oqshaý taý-tas, tipti ósimdikterine deıin bala kezden aıqyn, etene tanys. Bir taýdyń baýraıynda, bir bulaqtyń sýyn iship óskendikten bolsa kerek, qalamgerdiń týyndylary Syrbulaqtyń sybdyr-syrlaryndaı, Áldıbastaýdyń áserli áńgimelerindeı, Kókbulaqtyń sherli shejiresindeı estiledi.

Prezıdent • 05 Mamyr, 2020

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev: Elimiz bul qıyndyqtan shyńdalyp shyǵady

– Qurmetti Qasym-Jomart Kemel­uly, Sizdiń Prezıdent retindegi alǵash­qy suhbatyńyz byltyr «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan edi. Eń aldy­men, qazirgideı kúrdeli kezeńde oı-tol­ǵamdaryńyzdy taǵy da bizdiń ga­­ze­timiz arqyly oqyrmanǵa jetki­zýge kelisim bergenińiz úshin alǵys bildi­remiz. – «Egemen» – eldiń úni, ulttyń minberi. Qazaq tarıhynyń júz jyldyq jylnamasy. Sondyqtan bas basylym arqyly el-jurtpen tildesýdiń mańyzy zor.  

Rýhanııat • 04 Mamyr, 2020

Kásip pen násip

Oqshaýlaný kezinde biraz kitap oqyp, oımen ońasha qaldyq. Jınalyp qalǵan, bir kezderi qıyp alǵan gazet tigindilerine kóz júgirttik. Solardyń arasynda «Tárjiman» gazetiniń kónergen betteri kózge ottaı basyldy. Zamanynda Abaıǵa da, alash arystaryna da rýhanı ustaz bolǵan Ismaıl Gaspyralynyń qazaqtar týraly jazǵan maqalalary. Sonyń ishinde 1909 jyly 13 qazanda jaryq kórgen bir maqala aıryqsha nazarymyzdy aýdardy.

Rýhanııat • 01 Mamyr, 2020

Mustafa Shoqaı jáne «Túrkistan legıony» máselesi

II dúnıejúzilik soǵys jyldarynda jáne odan keıingi keńestik kezeńde halqymyzdyń birtýar uly, Túrkistannyń tutastyǵy men táýelsizdigi jolynda basyn báıgege tikken Mustafa Shoqaı jaıynda kóptegen jalǵan aqparat tarap, uly tulǵaǵa kúıe jaǵylǵany belgili. Bolshevızmniń qas dushpany retinde bılikpen ymyraǵa kelmeı shetel asqan Alash arysyna tańylǵan aıyptar bul kezeńde negizinen Túrkistan legıony tóńireginde órbıtin edi. Bul jaıynda tipti, «sosıalıstik realızmniń» aıasynda kórkem shyǵarmalar jazylyp, qaralaý naýqanyna túrli báıgeler berilip jatty.

Qoǵam • 28 Sáýir, 2020

Sálem – Qudaıdyń bir aty!

Assalaýmaǵaleıkúm, aǵaıyn! Sekseninshi jyldardyń bas kezi. Jeti-segiz jasar oıyn balasymyz. Birde joldy kesip óte bergenimiz sol edi, jetektep alǵan apam kilt toqtady. Alysta aıańdap kele jatqan bir qarııany kózi shalyp qalsa kerek. Nebári eki metr joldan ótý úshin álgi kisini biraz kútýge týra keldi. Jasy úlken kisige apamnyń sálem salǵany, rıza bolǵan qarııanyń bizge meıirlenip bata bergeni, sodan keıin ǵana joldan ótkenimiz esimde qalyp qoıypty.

Rýhanııat • 21 Sáýir, 2020

Kórkem nıet – órkenıet máıegi

О́rkenıet kórkem nıetten bastalady. О́reli órkenıetke bastaǵan sondaı kórkem nıettiń bir kórinisi – ǵulama ál-Farabı men Júsip Balasaǵunnyń shyǵarmalary ekeni anyq. Bul tusta otyrarlyq ǵulama ıslam fılosofııasy arqyly birneshe mádenıetke yqpal etip, adamzat órkenıetiniń órisin keńeıtse, taza túrki tilinde jazǵan balasaǵundyq babamyz túrki-ıslam órkenıetiniń qalyptasýyna qyzmet etti. Osy bulaqtardan sýsyndaǵan Abaı da araǵa ǵasyrlar salyp, qazaq órkenıetiniń negizin qalady.

Qoǵam • 14 Sáýir, 2020

Jańǵyrý «jańǵyryqqa» aınalmasyn desek

Osydan týra 3 jyl buryn el gazeti «Egemen Qazaqstanda» jaryq kórgen Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasy ulttyq rýhanııatqa úlken serpilis ákelip, qoǵamǵa qozǵaý salǵany belgili. Halyqtyń ótkenin ónege etip, búginin baǵamdap, bolashaq basym baǵyttaryn aıqyndap bergen baǵdarlamalyq maqala tarlan tarıh pen jarqyn bolashaqtyń kókjıekterin úılesimdi sabaqtastyrǵan ulttyq tuǵyrnama retinde qabyldandy. Ásirese ulttyq biregeılikti saqtaý, pragmatızmdi basshylyqqa alý, mádenıetti ulyqtaý, bilimdi kýltke aınaldyrý, týǵan jerge degen súıispenshilikti arttyrý, latyn álipbıine kóshý sııaqty máseleler qoǵamda qyzý qoldaý taýyp, aýqymdy jumystar atqaryldy.