Pikir • 09 Qańtar, 2022

Eldik synǵa túsken sát...

10394 ret kórsetildi

Túp tarıhymyzda túrki balasyna tegin kelgen, arǵy ata jolynda alash jurtyna arzanǵa túsken eshteńe bolǵan joq. Biz báriniń óteýine qanymyz ben janymyzdy bergen halyqpyz. Basymyzdy báıgege tigip, baıraǵymyzdy alǵan jurtpyz. Egesip júrip, egemen bolǵan elmiz.

Táýelsizdik bizge tóbeden túse salǵan, tótennen kele salǵan syı emes, taǵdyrdyń tezinen, tozaqtyń ózinen  ótken tarlan eldiń Táńir bergen enshisi edi. Azattyqtyń almaǵaıyp jolyna qarasań, aǵarańdap jatqan ata-babańnyń súıegin, sháıit keshken erlerdiń semserdiń júzinde kertilip qalǵan kegin kóresiń. Endi, mine, qańtardyń qaraly kúnderiniń bizge qanshalyqty qymbatqa túskenin qarasańyzshy! Ornynda bar ońalar, bizge qymbatqa túsken búlingen dúnıe emes qoı, táıiri, baýyrdyń kesilgen basyn, balanyń qandy jasyn, qaryndastyń tógilgen aryn, ańyrap qalǵan ata-ananyń zaryn nemen óteı alamyz?

Kúntizbelik jańa jyldy qarsy alyp, eski jylǵa esirkesin aıtyp, jańa jylǵa jarylqasyn aıtyp, jaıbaraqat jatqan el edik. Elimizdiń batysynda beıbit sherý bastaldy. Basalqaly jurtpyz ǵoı, sherýshiler beıbit túrde talabyn qoıdy, bılik bas burdy, el tileýi eskerildi, halyq qalaýy qanaǵattandyrylar dedik. Biraq, bir-aq sátte búlik burq ete qaldy. Buryn-sońdy mundaıdy kórmegen beıbit eldiń berekesi qashty. Ulys ishin úreı kezdi. Myńdaǵan halyq sherýletip, oǵan elimizdiń barlyq aımaǵy ún qosyp jatty. Áleýmettik máselelerdi aıtýmen bastalǵan sherý men ádilettilik suraǵan jurttyń janaıqaıyn áp-sátte buzaqylardyń búligi basty. Aımaq alqyndyrdy. Almaty abyrjytty. Jegideı jemqorlyqqa qystyǵyp júrgen ókpe, júıege degen senimsizdik, shıryǵyp turǵan, shemen bop qatqan sher lyqsyp kelip, sherýmen birge laqyldap syrtqa shyqty. Ymyraǵa kelmes, yryqqa kónbes yzanyń yzbary qańtardyń yzǵarymen birge jan-júregimizdi qarydy. Aqyldy ashý jeńdi. Kóńili kúpti kóppen birge kórgenimizden shoshynyp, estigenimizden esimiz shyǵyp otyrdy.

Kósheli máseleniń kóshede sheshilmeıtinin kóz kórdi. Beıbit sherý basqa sıpat alyp ketti. «Kósemsigender» kóseýge, keıbir ereýilshiler «eserge» aınaldy. Ony sherýshilerdiń ózi de ańǵarmaı qaldy. Sherýge shyqqan adamdar ereýildiń aldynda aıǵaıǵa súren qosyp, adam óltirip, mekemelerdi órtep, dúken tonap júrgen bóten adamdardyń bógde pıǵylyn kesh túsindi. Tipti surapyl soǵystyń ózinde medısına qyzmetkerleri men jýrnalısterge oq atylmaıtyn edi. Surqaı soǵystyń ózinde bozbalanyń basy kesilip, besikten beli endi shyqqan bala óltirilmeıtin edi. Jaldamaly janalǵyshtar jaıpap ótti. Olardy eldiń qamy da, ulttyń armany da, memlekettiń múddesi de oılandyrǵan joq. Ańǵal halyqtyń kóńil kúıin qalaýyna qaraı paıdalanyp ketken sodyrlar aldyn-ala uıymdastyrylǵan jospary boıynsha áreketke kóshti. Ulttyq qaýipsizdigimiz ben memlekettik tutastyǵymyzǵa qater tóndi. Tóbemizge tutqan táýelsizdigimizdiń bir-aq sátte ýysymyzdan sýsyp, talyqsyp ketkende tátti tústeı buldyrap, kózimizden bul-bul usharyn uqtyq.

Halyq – telegeı teńiz ǵoı, tebirenip, tolqyp, tolysyp jatatyn. Sol teńizdi arna-arnaǵa bólip, arandatqysy, jyra-jyraǵa bólip, jyrymdaı otyryp, joıqyn qýatyn jymysqy maqsatyna paıdalanǵysy kelgen toptar jumys istedi. Syrttan kelgen surqııa toptarmen sybaılas, ym-jymy bir ishten shyqqan jaý jaǵadan aldy. Din atyn jamylǵan adasqan aǵymdar men antyn buzǵandar asyr saldy, aramza pıǵylyn júzege asyrǵysy kelip, atoılap shapty. Tutas eldi tý-talaqaı etip bólip alǵysy keldi. Búlikshiler bılikti basyp, tóńkerisshiler táýelsizdik týyn taptap ótýge tyrysty. Shaýyp bara jatqan attyń jalyna jarmasqysy kelgender jamyrap jatty. Búlik eldigimizge syna qaqty, birimizdi birimiz túsinýden, tyńdaýdan, sózge toqtaýdan qaldyq. Tutqıyldan kelgen tótenshe kúshter tajaldaı tóndi, ábjylandaı arbady. Bir-aq sátte ózimizdiń qorǵansyz ekenimizdi sezindik.

Osynsha opasyzdyq pen ozbyrlyq qaıdan shyqty? Bul búlikshiler qaıdan keldi? Syrttan kelgender shegaradan qalaı ótti? Ishten shyqqandardy qalaı ańǵarmaı qaldyq? Suraq kóp. Onyń bárine jaǵdaı turaqtanǵanda jaýap tabylady dep senemiz. Al qazir bir-birimizge kiná artpaı, es jıyp, etek jaýyp, eldigimizdi qalpyna keltirý qajet! Ol úshin jurt bolyp jumylyp, táýelsizdikti tóńkeristen qorǵap qalǵan, tyǵyryqqa tirelgen sátte tizgindi qolǵa alyp, taǵdyrly sheshimder qabyldaǵan Prezıdentimizdiń janynan tabylyp, tolyq qoldaǵanymyz abzal.

Eldigimiz synaqqa tústi, endi osy sátten sabaq alýymyz qajet! Erlerimiz elimizdiń erteńi úshin sháıit keshken bul qaraly kúndi eshqashan umytpaýymyz kerek! Qanquıly qaraqshylardyń qolynan qaza tapqan, qyrshyn ketken bozdaqtarymyz – bizdiń ulttyq batyrlarymyz! Osy taǵzym men taǵylym kúninde táýelsizdigimizge qaýip tóndiretinderge ses, ózimizge es bolý kerektigin uǵynsaq, bul túnekten serpilip, osal tusymyzdy oı eleginen ótkizip, burynǵydan da myqty bolyp shyǵatynymyz anyq! О́ıtkeni bizde basqa Otan da, basqa jol da joq!

Sońǵy jańalyqtar

Tozaq qaqpasy

Rýhanııat • Keshe

Eskilik pen estilik

Ádebıet • Keshe

Polısııa: Kadr hám qadir

Qazaqstan • Keshe

Máńgilik saıahatshylar

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar