Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Brıtandyq jazýshy Djordj Orýelldyń saıası astary tereń, allegorııalyq «Mal qora» hı-kaıatyn qaıyra oqyǵanda ádiletke umtylǵan qoǵamnyń asqaq armanynyń qalaı saǵymǵa aınalyp, qabyrǵasy qaqyraı kúıregenin kózben kórip, qolmen ustaǵandaı sezimde boldyq. Artýr Shopengaýer: «Qoǵamdy syrttaı qarasańyz, komedııalyq qoıylym kórgendeı bolasyz. Adamdardy betperde taǵyp, ártúrli róldi somdap júrgen akterlerge uqsatýǵa bolady. Tek ozyq oıly talanttar aqymaqtyń, al qaýaq bas aqymaqtar danyshpannyń rólin ıelenetini ókinishti», deıtini bar emes pe? Sol aıtpaqshy, Orýell aqparattyń kúshimen aqymaqtardyń qalaı danyshpanǵa aınalatynyn qarapaıym tilmen jerine jetkize órnekteıdi.
1945 jyly jaryq kórgen hıkaıattyń syrt pishini qarapaıym ertegige uqsas bolǵanymen, onyń astaryndaǵy oı aǵyndarynan HH ǵasyrdaǵy saıası oqıǵalardy áńgimelep jatqanyn, sol sebepti de bul týyndyny keńes odaǵynda oqýǵa tyıym salynǵanyn túısinesiz. Jazýshynyń sheberligi sol, «Mal qoradaǵy» sansyz obrazdardyń keskin-kelbetine qarap otyryp, baıaǵy zamandy ǵana emes, at jalyna qazan asqan qazirgi geosaıası ahýaldy da jazbaı tanytady. Ishki azaly úni býlyǵyp, azattyqqa umtylǵan úı janýarlarynyń arpalysty taǵdyryna tereńdep úńilseńiz, danyshpan rólindegi «aqymaqtardyń» el oılaǵandaı aqymaq emestigin, olar úzdiksiz nasıhat júrgizip, sanany ýlap, shym-shymdap aqıqattyń óńin ózgertip jiberýge qaýqarly ekenin sezesiz. Álemdik demokratııa, adam teńdigi, áıel bostandyǵy degen syndy jyly uǵymdarǵa ımandaı ılanyp, jańa zaman tanymyn qoǵamǵa ornyqtyrý jolynda qasyq qany qalǵansha kúresetin qarashanyń da túbi ádiletsiz kúshterge jem bolýy múmkin ekeni janyńyzdy jabyrqatady. Qazaqtyń «soqyr taýyqqa bári bıdaı» deıtin támsiliniń dál aıtylǵanyn moıyndaısyz.
Álem oqyrmandaryn óz magııasymen baýrap, sanaǵa aýyr oı arqalatqan shyǵarmanyń mazmunyn áńgimelep berýden aýlaqpyz. Dese de, kórkem týyndyny áli de oqı qoımaǵan oqyrmanǵa túsinikti bolý úshin sál-pál spoıler jasaýǵa týra keledi. Úı janýarlary adamnyń astamshyl bıliginen qutylmaq bolyp, ferma basshysyna qarsy bas kóteredi. Amaly quryǵan qojaıyn mal-múlkinen bas tartyp, basy aýǵan jaqqa bezip ketedi. Osylaı malshydan azat bolǵan janýarlarǵa jańa ómirdiń qaqpasy ashylyp, úmitke toly mamyrajaı zaman týady. Janýar ataýlynyń quqyǵy teńelip, óz eńbeginiń jemisin ózderi ıelenip, shýaqty kúnderdiń bal dámin sezedi. Biraq ýaqyt óte kele uly ózgeristiń kúngeıi kúńgirttenip, baqytqa bólegen qushaǵy qataıyp, bılik tizgini birjola qabandardyń qolyna iligedi. Qabandar bastapqyda ádilet jolyn berik ustanǵanymen, birtindep ózderin basqa janýarlardan zor sanaı bastaıdy. Eń qıyny sol, bir kezderi bostandyq jolynda kúresip, mal qoranyń tizginin qolǵa alǵandar haq joldan taıyp, qubylasyn ózgertip, ózgelerdiń erkin shekteýge kóshedi. Iаǵnı qalamger keńestik kezeńdegi ádiletsizdikti áshkerelep qana qoımaı, qyzyl-jasyl urandardyń, qyzyl keńirdek ýádelerdiń máńgilik emes ekenin, buqaraǵa Táýelsizdik pen Egemendik aspannan túsip, ońaıdan buıyrmaıtynyn, halyqtyń atymen tý ustaǵandar ýaqyt óte kele jeke múddeni kúıttep ketý kádik ekenin ashy mysqylmen ájýalaıdy.
Toqsan sózdiń tobyqtaı túıini, qaı zamanda bolsyn qoǵam kóne salttardan qajyp, jańa qundylyqtarǵa qulash sermeýge beıim turatyny bar. Sondaı syndarly sátterde Orýelldyń erkindik pen teńdikke umtylǵan keıipkerleri syndy ýtopııalyq saǵymǵa arbalyp, «skotızmniń» qushaǵyna qulamasaq eken deısiń. О́ıtkeni siz ben biz uly ıdeıalary maıysqaq, qadym qaǵıdalary kúnde ózgeretin qym-qıǵash zamanda ómir súrip jatyrmyz.
