Bárimizge belgili, 1991 jylǵy 1 jeltoqsannan bastap táýelsizdiktiń ár jyldary ótken barlyq búkilhalyqtyq tikeleı saılaýlarda qazaqstandyqtar turaqtylyq pen saıası-ekonomıkalyq damýdy tańdap, daýystaryn túgeldeı Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa berdi. Osy arada, árbir saılaýshy óz daýysyn Nursultan Ábishulynyń memlekettiń damýy úshin, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý úshin atqarǵan isteriniń nátıjelerine qarap bergenin atap ótý kerek. Al Elbasymyz úshin týǵan halqynyń senimi oǵan tolassyz kúsh-qýat, onyń tyń ıdeıalarynyń dúnıege kelýine shabyt bergeni sózsiz.
Táýelsizdik jyldary ishinde Qazaqstan Elbasynyń kóregen basshylyǵynyń arqasynda kedeılik pen alasapyrandy eńserip, turaqtylyq pen gúldenýge qaraı buryn-sońdy tarıhta bolmaǵan teńdessiz qadam jasady. Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaev beıbitshilik pen tynyshtyqtyń, ulttyq birlik pen qoǵamdyq kelisimniń myzǵymas negizin qalady. Elbasynyń aıryqsha kúsh-jigeri men kóshbasshylyǵynyń arqasynda jańa memleket qurylyp, elimizdiń bas qalasynyń negizin qalaýshysy ári bas sáýletshisi Elbasynyń esimimen atalýǵa laıyqty jańa elorda salyndy. Eń bastysy, Tuńǵysh Prezıdentimiz tutas memlekettiń jańǵyrýy jolynda tabysqa umtylǵan sapalyq turǵydan jańa ulttyń negizin qalyptastyrdy. Iаǵnı osy jyldary El men Elbasy egiz uǵym bolyp ketti.
Osyndaı turaqty qalyptasqan ahýalǵa sáıkes Tuńǵysh Prezıdentimiz kezekti saılaýǵa túsem dep sheshim qabyldasa, sóz joq aıqyn jeńiske jeter edi. Degenmen osydan týra bir jyl buryn, Qazaq memlekettiginiń negizin qalaýshy ULY TULǴA, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev álemde teńdesi joq tarıhı sheshim qabyldady. Elbasymyz óz erkimen Memleket basshysy ókilettigin toqtatty.
Bul rette Elbasy ádettegideı saıası salıqalylyǵy men parasattylyǵyn kórsetti. Ol memleket damýyndaǵy sabaqtastyq pen turaqtylyq jáne birizdiliktiń strategııalyq qaǵıdattarynan aınymaıtyndyǵyn dáleldedi.
N.Á.Nazarbaev 2019 jylǵy 19 naýryzda jarııalaǵan Qazaqstan halqyna Úndeýinde «Osy jyldarda ótken barlyq saılaýlarda sizder maǵan senim artyp, bastamalaryma qoldaý bildirdińizder. Maǵan uly halqyma, týǵan jerime qyzmet etý baqyty buıyrdy. Barshańyzǵa – halqyma zor rızashylyǵymdy bildirip, basymdy ıemin. Osyndaı qoldaýdyń arqasynda sizderdiń senimderińizdi aqtaý úshin men bar kúsh-jigerimdi, densaýlyǵymdy, ýaqytymdy aıamaı adal qyzmet ettim», degen bolatyn.
Iá, alysqa barmaı-aq, burynǵy Keńes Odaǵynyń quramynda bolǵan respýblıkalardyń táýelsizdik alǵannan keıingi damý tarıhyna kóz júgirtsek, olardy basqarǵan birinshi basshylardyń keıbireýleri bir prezıdenttik merzimniń ózin tolyq atqara almaı, memleketti damý jolyna bastamaq túgili, eldi biriktirýdiń ornyna alaýyzdyq týǵyzyp, arty iri qaqtyǵystarǵa, daǵdarystarǵa ákep soqqanyn jaqsy bilemiz.
Al Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ulttyq rýhty oıatyp, memlekettiligimizdi jańǵyrtyp qana qoımaı álemdegi qordalanǵan jahandyq máselelerdi sheshýge de aýqymdy úlesin qosty. Kez kelgen memleket basshysyna bir prezıdenttik merzimdegi qyzmettiń ózi aıtarlyqtaı salmaq salary sózsiz. Táýelsiz Qazaqstan atty jasampazdyqtyń uly jemisin álemge jáne bolashaq urpaqqa usyna alǵan Nursultan Ábishulynyń otyz jylǵa jýyq merzimdi qamtıtyn Uly dáýiri ońaı boldy dep aıta almaımyz. Osy kezeńniń Tuńǵysh Prezıdent úshin qandaı bolǵanyn onyń «Táýelsizdik dáýiri» atty kitabyndaǵy myna joldar dálme-dál sıpattaıdy: «Táýelsizdik dáýiri degenimiz – ulttyń buryn ótýi múmkin emesteı kórinetin shyńyraýdyń shetindegi taýdyń qaterli soqpaǵymen júrgenmen birdeı qubylys. Alaıda biz ony da baǵyndyra aldyq. Osy jyldarda maǵan kóp nárseni óz kózimmen kórýge týra keldi. Qaýyrt jumysqa toly sol kúnderdiń barsha aýyrtpalyǵy men tolqynystaryn, uıqysyz túnderdi sanamalaý da múmkin emes. Men tutas memleketterdiń taǵdyryna áser etetin nemese kúni búginge deıin yqpal-kúshin burynǵysha álsiretpeı ustap kele jatqan sańlaq saıasatkerlermen de, qazirgi álemniń bolmysyna tikeleı yqpaly bar sheshimder qabyldaǵan adamdarmen de kóp kezdestim». Osy arada, Nursultan Nazarbaevtyń bes ret halyqtyń nyq senimine ıe bolyp, Qazaq elin qurý jolynda kúsh-jigerin, densaýlyǵyn, ýaqytyn aıamaı adal qyzmet etýi – Elbasy fenomeniniń, memleketshil tulǵa bolýdyń jarqyn kórinisi desek qatelespespiz.
Eger tereńirek oılanyp qarasaq, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasymyz Nursultan Nazarbaev elimizdi basqarǵan 30 jyl – Áz Táýke bılik etken boztorǵaı jumyrtqalaǵan mamyrajaı zaman ispetti.
Bul taǵdyrly sheshim – jahandyq deńgeıde, tarıhı aýqymda tanylǵan saıası qaıratkerdiń kemeńgerligi men parasattylyǵyn álemge taǵy da tanytty, moıyndatty.
Qazaqstandyq qoǵam ómiriniń osy bir tarıhı sátindegi kóptegen pikirler men hattarda jáne joldaýlarda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń myqty jáne kórkeıgen memleket qurýdaǵy róli sózsiz atap ótiledi. Keıbir hattarǵa toqtala ketsek.
Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın «...Jaqynda Nursultan Ábishulynyń taǵy bir qasıetin baıqadym. Ol keıbir naqty jaǵdaılarda óte sezimtal bolýy múmkin. Demek, ol adamı qasıetterin joǵaltpaǵany. Bul men úshin óte mańyzdy, óıtkeni osy qasıet – adamnyń asa bir jaqsy qasıeti. Ol adal da ádil. Keıbir máselelerdi talqylaǵanda, árdaıym qarapaıym adamdarǵa bul qalaı tıedi dep oılap turady. Bul jeke adamǵa, qarapaıym otbasylar ómirine qalaı áser etedi? Solardyń ornyna ózin, óziniń jaqyndaryn qoıyp kórip baryp, sheshim qabyldaıdy. Ol – óz halqynyń bir bóligi. Qazaqstan úshin Nursultan Nazarbaev – tarıhı biregeı tulǵa», dese, Qytaı Halyq Respýblıkasynyń tóraǵasy Sı Szınpın bylaı dep jazady: «Sizdi Qazaqstannyń negizin qalaýshy tulǵa jáne barsha Qazaqstan halqynyń qoldaýyna ıe bolǵan Ult kóshbasshysy retinde bilemiz. 30 jyl ishinde Qazaqstan halqy Sizdiń basshylyǵyńyzben kóptegen qıynshylyqty eńserip, táýelsiz, demokratııalyq, órkendegen, baı ári qýatty Qazaqstan Respýblıkasyn qura bildi. Aldaǵy ýaqytta da Qazaqstannyń Siz aıqyndap bergen saıası baǵytty ustanyp, jańa tabystarǵa jetetinine, sondaı-aq qarqyndy damı túsetinine senimdimin».
Amerıka Qurama Shtattarynyń Prezıdenti Donald Tramp hat arqyly Elbasynyń eńbegin joǵary baǵalap, oǵan qoldaý bildiredi: «Sizdiń elińiz úshin asa mańyzdy tarıhı sátpen quttyqtaımyn. Siz basqarǵan 30 jylǵa jýyq ýaqyttyń ishinde elge mol mura qaldyrdyńyz jáne bılik tranzıtin konstıtýsııalyq prosedýralarǵa saı júzege asyrý sheshimińizge qoldaý bildiremin. Sizdiń ótken jylǵy Aq úıge saparyńyz AQSh pen Qazaqstan arasyndaǵy yntymaqtastyqty tereńdetýge baǵyttalǵan naqty qadam boldy».
Bul sózderdiń ádil aıtylǵandyǵyna kúmán joq jáne ol N.Á.Nazarbaev Prezıdent bolǵan jyldardaǵy barlyq memlekettik qurylys úderisterinde naqty kórinis tabady.
Bir jyl ótse de qazaqstandyqtardyń árqaısysy joǵaryda atalǵan tarıhı sheshimdi ózderine tikeleı qatysty asa mańyzdy oqıǵa retinde qabyldap, shynaıy rızashylyq sezimderin bildirýde. Elbasyna degen otandastarymyzdyń bildirip jatqan aqjarma tilekterin sózben aıtyp jetkizý múmkin emes. Osynaý tarıhı sheshimniń Qazaqstan úshin ǵana emes álemdik saıasat úshin mańyzdylyǵy jyl ótken saıyn keńeıe bereri anyq. Olaı deıtinimiz, Qazaqstandaǵy beıbit tranzıt úderisi tájirıbesin qazirdiń ózinde kórshi memleketter tarapynan qoldaný qyzyǵýshylyǵy bar ekeni baıqalýda.
Al ekinshi jaǵynan, kóp jyldar boıy taǵdyryn senip tapsyryp kelgen saıası tulǵanyń óz erkimen Memleket basshysy laýazymynan bas tartýy týraly úndeýi qazaqstandyqtar úshin belgili bir deńgeıde qorqynysh sezimin týdyrǵanyn atap ótkimiz keledi. Jeke basynyń, urpaǵynyń bolashaǵyn Tuńǵysh Prezıdentpen baılanystyryp otyrǵan el turǵyndaryn da túsinýge bolatyn edi. Osy jaǵdaıdy aldyn-ala eskergen Elbasymyz 19 naýryzdaǵy Úndeýinde «Qazaqstandaǵy bılik sabaqtastyǵy konstıtýsııalyq turǵydan rettelgen. Prezıdenttiń ókilettigi merziminen buryn toqtatylǵan jaǵdaıda onyń ókilettigi qalǵan merzimi aıaqtalǵanǵa deıin Senat tóraǵasyna beriledi. Sodan keıin jańa Prezıdent saılaýy bolady», dep osydan shırek ǵasyr buryn ózi bastamashy bolyp qabyldanǵan Ata Zańymyzǵa súıenip, kóptiń kókeıinde júrgen kúdikti seıiltti.
Sonymen qatar Nur Otan partııasynyń kezekten tys HIH sezinde partııa Lıderi Nursultan Nazarbaev partııa atynan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń aldaǵy saılaýyna qatysý úshin Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń kandıdatýrasyn usyndy. Osy sezde Elbasy Qasym-Jomart Toqaevty Qazaqstandy basqarýǵa laıyqty azamat ekenin, onyń dıplomatııalyq tájirıbesi, Birikken Ulttar Uıymy Bas hatshysynyń orynbasary retindegi qyzmeti osy jahandyq qurylymda joǵary baǵalanǵanyn atap ótken bolatyn. Sondaı-aq Nursultan Ábishuly Nazarbaev dıplomatııalyq jetistikterimen qatar onyń memlekettik basqarý salasynda mol tájirıbe jınaǵanyn, ıaǵnı el damýynyń eń kúrdeli kezeńinde Qazaqstan Úkimetin basqaryp, 1998 jylǵy Azııadaǵy qarjy daǵdarysynan keıin ekonomıkany qalpyna keltirýge Úkimet tóraǵasy retinde atsalysqanyn da aıtqan bolatyn.
Osy arada, Nursultan Nazarbaev óz ókilettiligin toqtatyp qana qoımaı, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap jetken jetistikterdi ári qaraı jalǵastyratyn sabaqtastyqtyń da negizin qalaǵanyn atap ótkimiz keledi. Ol elimizde bolyp jatqan prosesterdiń barlyǵynan jan-jaqty habardar, barlyq jaǵdaıdy biletin bilikti de tájirıbeli memlekettik qaıratker Qasym-Jomart Toqaevty Qazaqstandy álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qatarynan qosý mindetin jalǵastyratyn tulǵa retinde usyndy. 2019 jylǵy 9 maýsym kúni ótken saılaý Ult kóshbasshysy tańdaýynyń durystyǵyn dáleldep, Qazaqstan halqy Q.K.Toqaevty Prezıdent etip saılady.
Qazirgi ýaqytta Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan Respýblıkasynyń saılanǵan Prezıdenti qyzmetine resmı kirisý rásimindegi aıtqan sózderiniń is júzinde júzege asyrylyp kele jatqandyǵyn atap ótkimiz keledi. Ol bylaı degen bolatyn: «... Aqıqatyn aıtýymyz kerek, bul saılaýda bizdiń azamattarymyz Elbasynyń strategııalyq baǵdaryn qoldap daýys berdi! Nursultan Ábishuly Nazarbaev búkil álem moıyndaǵan damý modelin jasady. Qazaqstannyń kók týyn dúnıe júziniń túkpir-túkpirinde jelbiretti. Osy kúnderi meniń atyma azamattarymyzdan kóptegen ótinish-tilekter kelip túsýde. Olardyń bárine ortaq bir ǵana tilek bar: Elbasymyzdyń jolyn, Strategııasyn saqtaý jáne ony odan ári nyǵaıtý. Shyn máninde, halyqtyń dál osyndaı ótinish-tilek aıtýy – zańdy, oryndy. Sebebi, qazirgi damyǵan Qazaqstan – bul, eń aldymen, Elbasynyń arqasy. Elbasy – qazaq memleketiniń negizin qalaýshy uly tulǵa. Ol jahandyq deńgeıdegi memleket qaıratkeri. Álem tarıhyna dál osylaı jazyldy. Elbasynyń halqymyz úshin jáne álem qaýymdastyǵy úshin sińirgen orasan zor eńbegin árqashan qurmetteý – bárimizge ortaq paryz».
Sondaı-aq Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna arnalǵan Joldaýynda, mańyzdy basqosýlarda Elbasy saıasatynyń sabaqtastyǵyn saqtap, júıeli reformalar júrgizý arqyly Táýelsizdiktiń jetistikterin eselep, elimizdi damýdyń sapaly kezeńine shyǵaratynyn árdaıym aıtyp keledi.
Osydan túıer oı, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti aıqyndap bergen strategııalyq mindetterdi júzege asyrý odan ári jalǵasýda.
Sonymen qatar ótken jylǵy naýryzda jarııalaǵan tarıhı Úndeýinde Elbasymyz Qazaqstan halqyna «...ózderińizben birge bolamyn. Elimizdiń, halqymyzdyń qamy – meniń múddem bolyp qala beredi», degen bolatyn. Elbasynyń osy sózderiniń normatıvtik-quqyqtyq negizi bar ekenin de atap ótkimiz keledi. «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes Tuńǵysh Prezıdentke, onyń biregeı tarıhı mıssııasyna oraı, Qazaqstan halqyna jáne memlekettik organdarǵa mindetti túrde qarastyrylýǵa tıis bastamalar joldaýǵa, Parlament aldynda, Úkimet otyrystarynda sóz sóıleýge, Qaýipsizdik Keńesin jáne Qazaqstan halqy Assambleıasyn basqarýǵa, Konstıtýsııalyq keńes quramyna enýge ómirlik quqyq berilgen. Sonymen qatar Nursultan Ábishuly Nazarbaev elimizdegi eń iri saıası kúsh – Nur Otan partııasynyń Tóraǵasy bolyp tabylady.
Osy arada, Qazaqstan Respýblıkasynda Elbasymyz negizin qalaǵan prezıdenttik ınstıtýtpen qatar Tuńǵysh Prezıdentimizdiń Elbasy retindegi aıryqsha quzyretteriniń de iske asyryla bastaǵanyn atap ótkimiz keledi. Iаǵnı, Elbasy N.Á.Nazarbaev elimizdiń aldynda turǵan mindetterdi júzege asyrýdan tys qalmaýda. Memlekettiń ishki jáne syrtqy saıasatynyń negizgi baǵyttary boıynsha ázirlenetin bastamalar Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasymen turaqty túrde kelisilýde. N.Á.Nazarbaev Qaýipsizdik Keńesiniń Tóraǵasy retinde birneshe otyrys ótkizip, áleýmettik-ekonomıkalyq saladaǵy kúrdeli máselelerdi talqylady. Elbasy belsendi syrtqy saıasatpen de aınalysýda. Ol Qazaqstan Respýblıkasy múshe bolyp tabylatyn halyqaralyq uıymdardyń jıyndaryna qatysyp, shet memleketter basshylarymen resmı kezdesýler ótkizdi. Atap aıtar bolsaq, ótken bir jyldyń ishinde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń, Túrkitildes memleketter keńesiniń, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy, Japonııa Imperatory Narýhıtonyń resmı taqqa otyrý rásimine jáne basqa is-sharalarǵa qatysty. Sondaı-aq jaqynda Máskeýge jasaǵan sapary aıasyndaǵy Elbasynyń Reseı Prezıdentimen kezdesýi Qazaqstan-Reseı qarym-qatynasyn jańa deńgeıge kóterdi.
Osy arada, týǵan halqy tarapynan Elbasylyq joǵary mártebege ıe bolǵan Tuńǵysh Prezıdent N.Á.Nazarbaev pen saılanǵan Prezıdent Q.K.Toqaevtyń el táýelsizdigin baıandy etý jolyndaǵy qoıan-qoltyq, úılesimdi qyzmeti – Qazaq handyǵynyń negizin salǵan Kereı men Jánibek handar zamanyndaǵy memleket basqarý úlgisi qaıtalanǵandaı desek qatelespespiz.
Saıyp kelgende, tarıhı sheshim qabyldanǵannan keıingi ótken bir jyl – Elbasymyzdyń sarabdal saıasatymen táýelsizdik jyldary egemen elimizdiń saıası basqarý júıesi men sabaqtastyq dástúri berik qalyptasqanyn kórsetti. Elbasymyzdyń «...Eger biz kúshti bolsaq, bári de bizben sanasady. Eger biz áldeqandaı kúshke nemese basqa bireýge úmit artsaq, qol jetkizgen jetistiktiń bárinen aıyrylamyz», degen sózin esten shyǵarmaı odan ári damý – barsha qazaqstandyqtardyń aldynda turǵan mańyzdy mindet.
Ámirhan RAHYMJANOV,
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasynyń dırektory, saıası ǵylymdar doktory, professor
