Ádebıet • 20 Naýryz, 2020

Kitaphanashylar kimge baǵynady?

154 retkórsetildi

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń 27 aqpan kúngi №40 sanynda shyqqan «Umyt qalǵandar kimnen qorqady?» atty maqalada mektep kitaphanashylarynyń máselesin kótergenderińiz úshin alǵysymyzdy bildirgimiz keledi. Maqalada shyndyq jazylǵan. Jańa jyldan bastap bilim men mádenıet salasy qyzmetkerleriniń jalaqysy kóterilip jatqan kezde mektep kitaphanashylaryn umytyp ketýi naǵyz soraqylyq emes pe? Sonda biz adam sanatyna múlde jatpaǵanymyz ba?

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2019 jylǵy 2 qyrkúıekte Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda «Biz máde­nıet salasynda jumys isteıtin aza­mattarǵa jetkilikti túrde kó­­ńil bólmeı otyrmyz. Bul eń aldymen, kitaphana, mýzeı, teatr qyzmetkerlerine qatysty má­sele. Olardyń eńbekaqysy sońǵy jyl­dary múlde kóbeıgen joq. Sonyń saldarynan mádenıet qyzmetkerleri, ásirese jas mamandar jeńildigi bar turǵyn úı baǵdarlamalaryna qatysa al­maı­dy. Mundaı ahýal osy ká­sip­tiń bedelin túsirip, laıyqty kadr­lardyń tapshylyǵy aı­qyn sezilýde. Kelesi jyldan bas­tap Úkimet mádenıet qyz­met­ker­le­­riniń eńbekaqysyn kóbeıtýi tıis. Sondaı-aq bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy mindetti áleýmettik jeńildikter mádenıet salasynyń ókilderine de berilýi kerek» degen bolatyn.

Osydan keıin bıylǵy qań­tar aıynda Premer-Mınıstr A.Mamınniń kitapha­na­lar­da kitap qorynyń halyqqa qol­jetimdiligin qamtamasyz etý bo­ıynsha tikeleı qyzmet kór­se­týmen baılanysty jumys­tar úshin 35% ústemeaqy tólený týraly qaýlysy shyqty. Osyǵan qa­­ramastan Taraz qalasy mek­­tep­­terindegi kitaphana qyz­met­­ker­le­riniń jalaqysy kóte­ril­medi.

Jalpy alǵanda, mektep ki­taphanashylarynyń már­te­besin kóterý máselesi aqparat qu­ral­darynda jıi aıtylyp júr. Ulttyq keńes otyrysyn­da bel­gili rejısser Ermek Tur­sy­nov halqymyzdyń mádenıe­tiniń tómendigi ulttyq qaýip­sizdigimizge qaýip tóndirip tur­ǵanyn ashyq aıtty. Al jas­tardy, mektep oqýshylaryn má­denıetke tárbıeleıtin birden-bir oryn – mektep kitaphanasy. Má­denıet­sizdiktiń, kitap oqy­maý­dyń saldarynan jastar ár­túrli aǵymdarǵa ketip jatyr. Endeshe, jeke pikiri qa­lyptaspaǵan, jańa qoǵam­ǵa múl­de daıyn emes, aldyna qoı­ǵan maqsaty joq, óz oıyn jet­kize almaıtyn, ınter­net­ke táýeldi jastar qalaı bizdiń bol­ashaǵymyz bola alady? Úl­kenderdi syılamaý, memleket múl­kine janashyrlyqpen qara­maý, anaıy sózder qoldaný, týǵan jerin lastaý, osynyń bári má­denıetsizdiktiń saldary, kitap oqy­­maýdyń, memlekettiń kitaphana salasyna jiti kóńil bólmeýiniń saldary dep bilemiz.

Sondaı-aq mektep kitaphana­shylaryn «Biz mádenıet mınıs­trligine qaraımyz ba, álde bilim mınıstrligine qaraımyz ba?» degen saýal jıi mazalaıdy. Eki mı­nıstrlikten de bizge eshqandaı kómek joq. Sodan ba, mektep kitap­hanashylarynyń máselesi shash-etekten. Ony kim sheshýi kerek?

Mysaly, mektepke baspadan keletin oqýlyqtardy qabyldap alatyn qoıma joq, ár mekteptiń sport zalyna túsirýge májbúrmiz. Oqýlyqtardy ózimizge ózimiz taratamyz, osy durys pa? Oqý­lyq­tar memleket múlki, ony óz qorymyzǵa alǵanǵa deıin kim ja­ýapty? Oqýlyqtardy mektepke jetkizý máselesi sheshilmeı otyr. Kitaphanashylar ózderiniń mar­dymsyz aılyǵyna kólik jaldap, aqsha tólep oqýlyqtardy tasýǵa májbúr. Bala sany kóp mek­­­tepter júk mashınalaryn jal­­dap jatady, olar eki ese kóp aqsha suraıtyny belgili. Mek­tepke oqýlyqtardy alyp kelgende ózimiz aýyr kitaptardy ta­sýǵa májbúrmiz. О́ıtkeni jaz aıynda mektepte biren-saran ǵana adam bolady, olardyń aýyr kitaptardy tasýǵa qulqy joq. Sol sebepti búkil otbasymyzben kitap kóterýge kelemiz. Ja­symyzdyń kelgenine, áıel ári densaýlyǵymyzǵa zııan ekenine qaramastan aýyr kitap­tardy kó­terip, búkil mektep oqý­shy­laryn oqýlyqpen qam­tamasyz etip otyrmyz, biraq muny elep jatqan eshkim joq. Keıde kitap alý barysynda jedel járdem shaqyramyz. Bireýi­niń júregi, bireýiniń búıregi, b­ireý­diń qan qysymy kóterilip ketedi.

Oqýshylardy oqýlyqpen túgel qamtamasyz etý úshin keı­de basqa mektepterge baryp oqý­lyq alýǵa májbúrmiz. Ony da biz óz qarajatymyzben ákele­miz. Oqýlyqtar kelgen kezde, biz kezekti eńbek demalysynda júr­genimizge qaramastan, jylda 5-10 kún erte jumysqa shyǵamyz, demalys, merekege qaramastan kitap tasýǵa májbúrmiz. Oǵan aqy da tólenbeıdi, demalys ta berilmeıdi. Bul Eńbek kodeksine saı emes ekeni bárimizge málim. Aýyr kitaptardy tasyp, densaý­ly­ǵymyzǵa kelip jatqan zııandy eskere otyryp kezekti demalysymyzdy 30 kúnnen 45 kúnge deıin uzartýyn suraımyz.

Abonementte oqyrmandarǵa qyzmet kórsetý, úıge kitap oqýǵa berý, jas ereksheligi men psıhologııasyn eskere otyryp kitap usyný (bala psıhologııasyna keri áserin beretin kitaptar kez­de­sýi múmkin) osy jumystyń bárin óz kúshimizben atqarýǵa máj­búrmiz. Bala sany 1500-2500 myńnan asatyn mektepterdiń kitaphanashylaryna bul úlken júkteme. Osy oraıda bala sany kóp mektep kitaphanashylaryna 0,5 júkteme qosylýy kerek. Ki­taphana jumysynyń zııany bir bólek, aýyr zat kóteretinimiz, ki­taptyń shańy, t.b. oǵan tólene­tin kómek te qysqartylyp otyr.

Qazirgi jastar kitaphanashy bolǵylary kelmeıdi. Aılyǵy az, bolashaǵy joq mamandyq esh­kimdi qyzyqtyrmaıdy. Kitap­hanashylarǵa arnalǵan kitap­hana salasyndaǵy ınnovasııa­lar, kitapty jarnamalaýdyń jańa tásilderi, aǵylshyn tilin meń­gerý, latyn álipbıin úıre­ný, t.b. biliktilikti arttyrý kýrs­­tary múlde joq. Kitap­ha­na­­shylar qoǵamda bolyp jat­­­qan jańalyqtardan keıin qalyp otyr, onyń syry nede? Ádistemelik quraldar joq, kitap­hana qujattary oryssha. Ár kitaphanashy óz betimen qu­jat jasap jumys isteýde. Stan­darttar saqtalmaǵan.

Sosyn kitaphana jumysyn tekserýshilerdiń arnaıy bilimi joq. Tekserý barysynda neni tekserip, neni talap etip otyrǵany túsiniksiz. Jergilikti kásipodaq uıymynda kitaphanashylardyń múddesin qorǵaıtyn birde-bir kitaphanashy joq. Kóptegen mektepte kitap­ha­nanyń jaǵdaıy múlde múshkil: sýyq bólmelerde otyrady, jı­hazdary eskirgen, kompıýter jáne kóshirme apparattarymen jabdyqtalmaǵan. Onyń ústine kórkem-ádebı ki­tap­tar almaǵaly 7-8 jyl bol­dy. Kitaphana qoryn ata-ana­lardyń, oqýshylardyń, qala tur­­ǵyndarynyń kómegi arqy­ly tol­tyrýǵa májbúrmiz. Odan qala berdi kitap­hana­shylardy ártúrli sebeppen qoǵamdyq oryndarǵa jum­saıdy. Tipti, keıbir mektepte qabyrǵa ákteý, syrlaý, eden jýý sııaqty ju­mys­tar­dy iste­tedi. Bul árıne, bizdiń negizgi ju­­­my­symyzdy atqarýǵa kedergi keltiredi.

Bilim jáne ǵylym mınıs­trliginiń mektepterde 5 kún­dik oqý aptasyn engizý máse­le­sine baılanysty mektep kitap­hanalarynda jumys ýaqy­tyn saǵat 9.00-den 18.00-ge deıin uzar­­typ, 5 kúndik jumys keste­sine kóshirýdi suraımyz. Kitap­hanada ótetin is-sharalarǵa, qor­dy saqtaýǵa baılanysty hımııa­lyq jýǵysh zattarǵa, keńse taýar­laryna jáne kitaphanany bezen­dirýge qarajat múlde bólinbeıdi.

Biz mektep kitaphanashy­la­ry­­nyń osynaý máselesin Jam­byl oblystyq kásipodaq uıymy men Bilim jáne ǵylym mınıstri A.Aı­maǵambetovtiń atyna jaz­dyq. Bi­­raq eshqandaı jaýap bolmady. Olar bizdiń múddemizdi qorǵaǵysy kel­meıdi. Endi biz ne isteýimiz kerek?

 

Qurmetpen, Taraz qalasy mektepteriniń kitaphanashylary

 

Sońǵy jańalyqtar

Qyzylorda: Naýqastardyń jaǵdaıy qalypty

Koronavırýs • Búgin, 13:21

«Barysqa» daýys bereıik!

Sport • Búgin, 13:15

Almatyda indet oshaǵy qaıta kóbeıdi

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Sý tasqynyna qarsy áreketter bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

Juqpaly aýrýlar jaıly jaýhar fılmder

Rýhanııat • Búgin, 12:50

Almatyda onlaın jattyǵý ótedi

Sport • Búgin, 11:51

Jalǵan aqparat taratqan muǵalim ustaldy

Koronavırýs • Búgin, 11:45

Túrkistan: Kásipkerlerdiń kómegi kóp

Aımaqtar • Búgin, 11:13

Naýqastyń jeke deregin kim taratty?

Aımaqtar • Búgin, 10:59

Aqyn Amanhan Álimuly dúnıeden ótti

Rýhanııat • Búgin, 10:53

Qaıyrymdylyq aksııasynyń aýqymy keń

Aımaqtar • Búgin, 09:40

Shekteý sharalary qatań saqtalýy tıis

Koronavırýs • Búgin, 09:18

Meıirlannyń músinderi

Rýhanııat • Búgin, 08:05

Memleket basshysynyń qamqorlyǵy

Qoǵam • Búgin, 07:50

Kúı qudireti

Rýhanııat • Búgin, 07:43

Daýys galereıasy

Rýhanııat • Búgin, 07:39

Aq jeleńdilerge alǵys aıtty

Rýhanııat • Búgin, 07:35

El áńgimelerin ekshegen

Rýhanııat • Búgin, 07:28

Tórt túlik kóbeıse, toqshylyq keledi

Ekonomıka • Búgin, 07:26

Tarıhta qalǵan indetter

Tarıh • Búgin, 07:22

Nesıe tóleýdi toqtata turý tártibi

Ekonomıka • Búgin, 07:21

Uqsas jańalyqtar