Ekonomıka • 20 Naýryz, 2020

Kedergi jemqorlyqqa ıtermeleıdi

52 retkórsetildi

Byltyrdan beri Qazaqstan kásipkerleriniń quqyǵyn qorǵaý jónindegi ýákildiń basshylyǵy sybaılas jemqorlyqqa qatysty arnaıy monıtorıng júrgizip keledi. Áleýmettik zertteý barysynda 6 myńǵa jýyq kásipker arasynda saýalnama júrgizilgen. Nátıjesinde, Batys Qazaqstan men Qyzylorda oblystary, Aqtaý men Atyraý qalalary jemqorlyq órship turǵan aımaqtar sanatyna ilindi.

Sholýdyń negizgi tásilderin Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi jasaǵan. Olar kásipkerlerge túrli saýal da­ıyndap, nelikten paraqorlyqqa baratynyn anyqtaǵan. Máselen, Aqtóbe, Túrkistan, Jambyl, Al­maty, Pavlodar, Aqmola, Sol­tústik Qazaqstan oblystary já­ne Almaty, Shymkent qala­larynda jemqorlyq deńgeıi ortasha bolsa, Nur-Sultan qalasy men Qostanaı, Qaraǵandy, Shy­ǵys Qazaqstan oblystarynda kórsetkish tómen.

 Qazaqstan kásipkerleriniń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ýákil Rýstam Júrsinov sońǵy jyl­dary kásipkerlerdiń sybaılas jemqorlyqqa tartylý deńgeıi 16 paıyzǵa tómendegenin jetkizdi.

– Zertteý elimizdiń barlyq óńirinde júrgizildi. Shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine 70-ke tar­ta saýal qoıyldy. Nátıje osyndaı. Degenmen, memlekettik organ ókilderi arasynda jem­qorlyq óte kóp. Olardyń tara­pynan oryn alǵan kez kelgen áreket tekserilip otyrady. 2017 jyl­men salystyrǵanda zań­ǵa sáıkes jumys istegen jáne óz múddelerin zańdy tár­tip­pen qor­ǵaýdy qalaıtyn kásip­ker­lerdiń úlesi 4 paıyzǵa artty. Bul az bolsa da jaqsy kórsetkish, – deıdi R.Júrsinov.

Onyń aıtýynsha, sybaılas jem­qorlyqtyń negizgi sebebi – sha­ǵyn jáne orta bıznes ókilderiniń quqyqtyq saýatynyń tómendigi. Olar kásip jolynda kez­desken kedergilerdi zańdy jolmen sheshý múmkindiginen beı­habar. Árbir besinshi adam nor­matıvtik-quqyqtyq aktilerdiń ózekti aqparattary qoljetimsiz ekenin tilge tıek etken. Ári qo­symsha aqy tólese túıtkil te­zirek sheshiledi degen oımen osyn­daı qadamdarǵa baratynyn ja­syr­maǵan.

Búginde sheneýnikterdiń ká­sip­­­kerlerdi bopsalaýy eń ót­kir túıtkilderdiń biri. Suh­bat kezinde kóbine osyndaı jaǵ­daı­larǵa mysal keltirilipti. Bul týraly «Stra­­tegııa» áleý­mettik jáne saıa­­sı zertteýler or­ta­lyǵy» qo­ǵam­­dyq qorynyń pre­zıdenti Gúl­mıra Ileýova aıtty.

– Sybaılas jemqorlyq táýekelderin baǵalaý 4 baldyq shkala boıynsha júrgizildi. Elimizdegi memlekettik organ ókil­­­deriniń 49 paıyzy men kásip­kerlerdiń 36 paıyzy para­qor­lyqqa sebepker bolǵan. Bul 2018 jylǵa qaraǵanda bir­shama jo­ǵary kórsetkish. Jem­qor she­­­neýnikterge qatysty qol­da­ny­latyn jazalaý sharalaryn qa­tań­datýdy talap etken ká­sip­kerler úlesi ózgerissiz qalyp otyr, – deıdi G.Ileýova.

2018 jylmen salystyrǵanda byltyr paranyń ortasha mól­sheri 205 myń teńgege artqan. Paranyń tómen kórsetkishteri Soltústik Qazaqstan jáne Túrkistan oblys­tarynda tir­kelip otyr. Eń kóbi Aqtóbe, Qa­ra­ǵandy, Almaty oblystary men Almaty jáne Nur-Sultan qa­lalarynda – 100 myń men 200 myń teńge arasynda.

Bir qyzyǵy, paraqorlyq az óńirlerde para mólsheri jo­ǵary, al paraqorlyq órship tur­ǵan jerlerde kerisinshe. Sy­baı­las jemqorlyqqa qarsy is-qı­­myl agenttiginiń Prevensııa de­­par­­tamentiniń basshysy Anar Jarova:

– Memlekettik satyp alýlar basqarmasynda, kedendik qyz­mette jáne kóliktik baqylaý ıns­peksııasynda jemqorlyq jıi oryn alady. Ekologııa salasynda da osy jaǵdaı. Biz saýal barysynda memlekettik qyz­metkerler máseleni sheshýdi ádeıi sozatynyn baıqadyq. Bir ókinishtisi, bul bir úlken dert sekildi. Jyl saıyn aldymyzdan shyǵady da otyrady. Sońǵy 12 aıda qurylys salasyndaǵy memlekettik organdarmen 10 kompanııanyń bireýi ǵana qarym-qatynas jasaǵan. Árbir úshinshi kásipkerdiń máse­lesi paramen sheshilgen, – deıdi A.Jarova.

Qazirgi tańda kásipkerlerdiń quqyqtyq saýatyn arttyrý jó­nindegi jumystardy keńeıtý sharalary júrgizilip jatyr.

 

Muhtar KÚMISBEK,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Jetisaılyq jomart jandar

Aımaqtar • Keshe

Ishan baǵy qaıta qalpyna keledi

Rýhanııat • Keshe

? (Suraq belgisi) Poema

Ádebıet • Keshe

Senzýrasyz Abaı

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar