Elimizdiń Ata Zańy óziniń eń alǵashqy babyn Qazaqstannyń eń qymbat qazynasy adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary, bostandyǵy dep bastaıdy. Jer betiniń ár adamy úshin bul qundylyqtardan asqaq ne bar? Ata-babalarymyz aq naızanyń ushymen, aq bilektiń kúshimen beldeskendegi qol sozǵan aq armany osy táýelsizdik, bostandyq bolatyn. Endeshe, táýelsizdigimizdi pash etetin eń basty qujatymyz aty aıtyp turǵandaı – Ata Zańymyzdyń týylǵan kúni bárimizge qut ákelsin deıik!
Elimizdiń Ata Zańy óziniń eń alǵashqy babyn Qazaqstannyń eń qymbat qazynasy adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary, bostandyǵy dep bastaıdy. Jer betiniń ár adamy úshin bul qundylyqtardan asqaq ne bar? Ata-babalarymyz aq naızanyń ushymen, aq bilektiń kúshimen beldeskendegi qol sozǵan aq armany osy táýelsizdik, bostandyq bolatyn. Endeshe, táýelsizdigimizdi pash etetin eń basty qujatymyz aty aıtyp turǵandaı – Ata Zańymyzdyń týylǵan kúni bárimizge qut ákelsin deıik!
Keıde memleketimizdiń qoldanystaǵy zańdaryna jete kóńil bóle bermeıtin azamattardan Ata Zańymyzǵa kúmán týdyryp, halyqqa teris pikir aıtyp, aq ter, kók ter bolyp, óz oıymen ózi shatasyp jatatyndardy estımiz de, kóremiz de. Mysalyǵa, jeke qabyldaýǵa kelgen joǵary bilimdi deıtin azamattardyń keıbiri ókinishke qaraı, «Bul zańdar kimge kerek? Ol báribir bizde jumys istemeıdi» dep sholaq kese salady. Árıne, olarǵa zańdardyń mánin túsindirip berýge tyrysamyz. Biraq qansha tyrysqanymyzben zııaly qaýym ókilderi ózderiniń jańsaq pikirlerin jalǵastyryp jatady.
О́z basym mundaı azamattardy qazaq eliniń bolashaǵyna kúmán keltirýshiler men bolashaqta damyǵan qazaq elin kórýge qushtarlyǵy men ańsary aýmaıtyndardyń qataryna jatqyzar edim. Alash uly Júsipbek Aımaýytov óziniń «Ultty súıý» degen eńbeginde «Qazaqty týra jolǵa bastaıtyny da, adastyratyny da oqyǵany» deıdi. «Ulty úshin qurmet qylmaı, bas qamyn oılap júrgen azamattardyń eli artta qalady...» deıdi Júsipbek aǵamyz taǵy da. Qol qýsyryp otyrǵanymen qoımaı zańdardyń «múlde jumys istemeıtini» týraly dálel-dáıeksiz ishi qýys áńgime aıtatyndarǵa bul sóz jiger salýy kerek-aq. Áıtpese, «Jer júzinde eki myń mıllıonnan kóp artyq adam bar, eki mıllıondaı qazaq bar. Bizdiń qazaqtyń dostyǵy, dushpandyǵy, maqtany, myqtylyǵy, mal izdeýi, óner izdeýi, jurt tanýy eshbir halyqqa uqsamaıdy. Birimizdi birimiz ańdyp, jaýlap, urlap, kirpik qaqtyrmaı otyrǵanymyz...» dep Abaısha bárimiz kúńirenetin bolamyz.
Árıne, kelisemin, keıde bizde halyqqa ózderiniń zańdy quqyqtaryn túsindirý sııaqty aqparattyq-nasıhat júrgizý jaǵy aqsap jatady. Bul múlde bólek áńgime. Bizge áli de osy baǵytta kóp jumystar jasaý qajet. Sózimniń toqeteri Ata Zańnyń tilimen aıtsaq memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy – halyq, sondyqtan zań da, bılik ókilderi de tek halyq paıdasyna eńbek etý kerek. Al halyq óziniń bar bilimi men ilimin memlekettiń kúsheıýine ǵana jumsaýy kerek. Al memlekettiń kúsheıýiniń basty belgisi Ata Zańymyzdyń tuǵyrlyǵyna kúmán keltirmeý! Biz «ózimizdi-ózimiz syılasaq qana jatty janymyzdan túńildiretinimizdi» esten shyǵarmaýymyz kerek.
Endi sot tóreliginiń mańyzy týraly birer sóz. Siz ózińizge qarsy baǵyttalǵan zańsyzdyqty baıqasańyz sotqa júginýge quqylysyz! Muny esi kirgen ár azamat bilip júrgeni durys. О́ıtkeni, bizdiń elde buzylǵan quqyqty tek sot arqyly ǵana qalpyna keltirýge bolady. Al sot tek Konstıtýsııaǵa jáne zańdarǵa júginip sheshim qabyldaıdy. Bul quqyq Ata Zańymyzdyń sottar jáne sot tóreligine arnalǵan 7-bólimimen rettelgen. Demokratııaly eldi sot júıesinsiz elestetý qıyn. Biraq ta elestetip kórelik.
Jer betiniń árbir altynshy turǵyny úndistandyqtar eken. Sol Úndi elinde 60 mıllıondaı adam dinı senimderine baılanysty «qol suǵylmaıtyndar» qatarynda, ıaǵnı tómengi kasta músheleri bolyp ómir súredi. Zertteýshiler olardy «sot joq kasta» dep te ataıdy. Olardyń ómirlerin adam basyna bermesin, ómir deı almaısyz. Mysalyǵa siz Úndistanda turasyz delik. Sizdiń ata-babalaryńyz osydan eki myń jyl buryn ındýıstik dinı nanym kanondary boıynsha shalt basyp, qarǵysqa ushyraǵan. Siz solardyń urpaqtary retinde kúni búginge deıin ata-babalaryńyzdyń kúnásin moınyńyzben kóterýge májbúrsiz. О́mirińiz naǵyz tamuq sııaqty. Eshkim sizge jumys bermeıdi. Tipti búkil aýyl bolyp ishetin sýdan da sý ishe almaısyz, sizge shalshyq sý ǵana buıyrady. Dúkenge kire almaısyz, si zdi aıap bireý nan laqtyrsa, sony ǵana qanaǵat tutasyz. Eger balańyzdyń aty bir qurmetti azamattyń atymen sáıkes kelse, sábıińizdi óltirip kete alady. Urpaǵyńyzdyń quny joq. Ol áreketteri úshin eshkim jazaǵa da tartylmaıdy, demek, olardy sotqa da bere almaısyz. Úndiniń saıası qaıratkeri, uly júrekti Mahatma Gandı memleket basqarǵanda osy kastalardy joıýǵa kóptegen áreketter jasaǵan. Biraq, eshteńe de isteı almaǵan desedi. Qolynan bar kelgeni sol kastanyń ash-jalańash bir sábıin alyp, óziniń atyna jazdyryp, týǵan qyzyndaı baǵyp qaqqan. Amerıka ǵalymdary bul kastalardyń sotqa júgine almaýyn eń soraqylyq túrine jatqyzǵan eken.
Bizdiń elimizde árbir týylǵan azamat eldiń baılyǵy. Onyń týa bitti quqyǵynyń qorǵalýy Ata Zańmen retteledi jáne árbir azamat sotqa júginip qana qoımaı, sotta óz sózin tyńdatýǵa, óziniń zańdy quqyqtaryn qalpyna keltirýdi talap etýge quqyly.
Sózimniń sońynda árdaıym egemendigimiz eńseli, táýelsizdigimiz tuǵyrly, Ata Zańymyz ǵumyrly bolsyn deımin!
Aqjan EShTAI,
Aqmola oblystyq sotynyń
tóraǵasy.
