Tanym • 30 Naýryz, 2020

Betperde kıgen kóktem

622 retkórsetildi

1.

Kúsheıtilgen karantındegi qala. On besinshi kún. Sýret: redaksııa terezesinen qaraǵandaǵy kórinis. Saǵat 15:24. Dúısenbi. Dúısenbi – parsy sózi, ekinshi kún degen maǵyna beredi eken. Al biz ony birinshi kún deımiz. Aǵylshyn tildi memleketterde ýıkend degen uǵym bar, bizdińshe – demalys kúnderi. Biraq, olardaǵy ýıkendte merekelik sıpat bar. Otbasyna arnaıdy, qonaqqa barady, osy kúndi josparlaıdy. Bizde, jaı ǵana demalys kúnderi. Qalaýymyzsha shashyp-tógip jumsaımyz kúndi. Sony aptaqyr (aptanyń aqyry) deýge de bolatyn shyǵar, alaıda súıkimsiz estile me, birtúrli. Esesine, ózgeshe maǵyna ústeıdi. Sol demalystan sharshap shyqtyq, eshteńe istemeı, oıdan, ýaıymnan. Kún saıynǵy pandemııa kórsetkishterinen. Kitap oqyǵan boldym, jazǵan boldym. Oqyǵanym – oıyma qonbady, jazǵanym – kóńilimnen shyqpady.

Aýa temperatýrasy 4 gradýs. Búgin kóktemdik kúrteshemdi kıip shyqtym. Onyń túsi – hakı. Ol da parsy sózi. Buryn sándi bolatyn. Buryn degen qashan? 25-shi qańtarǵa deıin be? Vırýs anyqtalǵan alǵashqy kúnnen keıin dúnıe ózgerip ketkendeı. Ýaqyt basqasha sezile me, qalaı ózi... Bıylǵy sándi túster – aq, qara, kók, sur. Betperdeniń tústeri. Kóńil kúıdiń túsi.

Qar jaýý yqtımaldyǵy 10 paıyz. Qys boıy qushyrlana, qumarlana jaýdy. Qalany qalyń qar basqanda bizder qar adamy sekildi júrdik. Kóktem shyqqanda qasat qar erimeı kóp jatatyn shyǵar dep qaýiptengen ek, ne degen ańǵal qaýip?!..  Qaýiptiń bári osyndaı beıkúná bolsa ǵoı, shirkin.

Ylǵal – 53 paıyz. Jel saǵatyna 14 shaqyrym jyldamdyqpen soǵyp tur. Saryarqanyń jeli. Kóńiliń alaburtyp, ishteı áldeneni ańsaısyń, áldenege umtylasyń. Qaıda?! О́leń oqyǵyń keledi. Kimge?! Arqanyń jeli alańǵasar ǵoı, aqynǵa uqsaıdy. Alyp-ushyp turady.

Pýshkın, ekeýmizdiń qatar ekenimizdi eskerip, Sasha deýge de bolatyn shyǵar, 1827 jyly indet jaıly jyr «jazypty». Jazsa, jazǵan bolar, biraq áleýmettik jelide jeldeı gýlep taraǵan óleń – orystyń emes, bizdiń aqtóbelik Pýshkındiki bolyp shyqty. Aq besigi Aqtóbe bolǵan kórnekti aqyn О́tejan Nurǵalıevti kezinde «Qazaqtyń Pýshkıni» ataǵan, óleń avtory, árıne, ol emes – áleýmettik jelide Ýlı Grımm degen búrkenshik atpen tanylǵan qazaq eken. Sol óleńdi búkil Reseı oqydy.

Ádebıet – álem jaıly óz sózińmen áńgimelep berý. О́ziń týraly da. Keıde óziń týraly aıtqannan ózgeler týraly aıtqan jeńil. Sebebi, ne aıtý kerek ekenin bilesiń. Solaı ma? Tańerteń feısbýkte aqyn Amanhan Álimuly frendterinen «ótken estelikterdi qalaı tabýǵa bolatyn» surady. Tańǵy 09.00-de. Eshkim jaýap berip úlgergen joq. Bir saǵattan keıin bul álemnen ketip qaldy... Estelikterdi qalaı tabýǵa bolady? Aqyn ótti ómirden. Qazaq ádebıeti aýyr qazaǵa dýshar boldy. Qazaq dalasynyń túkpir-túkpirinen júzdegen aqyndar, ásirese jastar qazir Almatyǵa aǵylyp bara jatar edi. Aqynǵa topyraq salýǵa. Tólegenniń basynda turǵan Muqaǵalıdaı. Biraq...

Betperde kıgen kóktem. Áldeneden jasqanatyndaı. Júzin jasyratyndaı, shyǵystyń sulýlary sekildi. Uıalshaq, kinámshil boıjetken.

Sońǵy jańalyqtar

Jazýshylyqtan maqtanǵa deıin

Ádebıet • Búgin, 17:40

Qurdym (tórttaǵan)

Ádebıet • Búgin, 17:20

Talǵat Qalıev jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 17:05

«Memorıal» servısiniń mańyzy zor

Aımaqtar • Búgin, 16:45

Sıfrlandyrý barysyn pysyqtady

Qazaqstan • Búgin, 16:29

Jańa formattaǵy jyr keshi

Rýhanııat • Búgin, 16:25

О́tken jyly 59,8 myń jup ajyrasqan

Qazaqstan • Búgin, 16:12

Túrkistandyq ustazdar marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 15:27

Týrızm salasy qalypqa kele bastady

Qoǵam • Búgin, 14:43

Tún tynyshtyǵyn buzatyndar kóp

Aımaqtar • Búgin, 14:28

Akademık Keńesbaı Musaev dúnıeden ótti

Rýhanııat • Búgin, 14:10

Qyrylmasaq, 40 mıllıon bolar edik

Qazaqstan • Búgin, 14:05

Júrekke salǵan jaralar óshpeıdi

Rýhanııat • Búgin, 12:58

Almatyda esirtki zerthanasy anyqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 12:45

Uqsas jańalyqtar