Tanym • 30 Naýryz, 2020

Jaqsy ákim jalǵyz júredi

2552 retkórsetildi

Qaıbir jyly Shý aýdanynyń ákimi eki keshtiń arasynda eski shápkisi men kúpáıkige uqsas qalyń kúrteshesin kıip, jalǵyz ózi kóshe aralap shyqqan ǵoı. Sóıtip, jaqyn mańdaǵy mekteptiń aýlasyna kirip, ot jaǵatyn jaǵyn kórip, shetinen barlap kele jatsa aldynan qaraýyl shyǵyp qalypty. Jaman shápki kıgen adamnyń ákim ekenin qaıdan bilsin? Ákim de syr bere qoımaǵan. Amandyq-saýlyqtan keıin aýdan basshysy mekteptiń jaǵdaıyn surap «Kómir máselesi qalaı? Bir qysqa jete me?» dese, qaraýyl baıǵus asa saqtyqpen jan-jaǵyna bir qarap alyp «Kómir jetedi... Eger alamyn deseń, arzan beremin...» dep sybyrlaıtyn kórinedi. Sonymen bul «Oı, jaqsy boldy ǵoı... Kómir izdep júrgenimdi qaıdan bildińiz?» dep, saýdalasa ketken. Anaýsy «Oı, bilemiz ǵoı sendeılerdi... Kún saıyn qanshasy kep jatyr» dep odan beter shirene túsipti. Sol joly kúpáıke kıgen aýdan basshysy qansha qap kómir arqalap qaıtqanyn qaıdam, keıinirek bul oqıǵa úlken jıynda aıtylyp, aıaǵy ájepteýir aıqaı-shý boldy. 

Bul oqıǵany ne úshin aıtyp otyrmyz? Ákim ataýlyǵa keıde osyndaı erekshe áreket kerek sııaqty. Qazir oblys ákimderin bylaı qoıǵanda aýdan, qala ákimderiniń ózi jalǵyz júrmeıdi. Aldyna tilshilerdi salyp, jan-jaǵyna «nókerlerin» ertip, toptanyp, bir kósh bop júredi. Qaıda barady, ne kóredi, kimmen sóılesedi, ákimniń suraqtaryna kim jaýap beredi, ákimmen kim amandasady, kim amandaspaıdy, kim jaqyndaı alady, kim jaqyndaı almaıdy, ákim kóligi qaı jerge toqtaıdy, esigin kim ashady, kim jabady, bári-bári aldyn-ala daıyndalyp, ssenarıı jazylyp, bárine tıisti ról beriledi. Sodan ákim de, onyń shashbaýyn kóterip júrgen top ta kádimgi robotqa aınalyp sala beredi. Báriniń ýaqytyn belgilep qoıǵan. Aıtaıyn degenimiz, kúni buryn útir, núktesine deıin daıyndalyp qoıylǵan ákimniń aýdan-aýyldarǵa issaparlary, osyndaı jıyndary qanshalyqty shynaıy bolady? Jurtty ashyndyryp júrgen máseleler shynynda ashyq aıtyla ma?

Iá, keıbir ákimder avtobýstarǵa minip, jolaýshylarmen tildeskendeı boldy. Biraq, báribir qordalanǵan máselelerdiń shetin ǵana kórgendeı áser qaldyrdy. Avtobýsqa miný, bir jaǵy ákimderdiń jarnamasy úshin de jasalǵanyn jasyrýdyń qajeti joq. Endi oılańyzshy, bizdiń qııalymyzdaǵy ákim bylaı áreket etse, qalaı bolar edi? Oblys ákimi kómekshisi ekeýi eshkimge aıtpastan jaıaý-jalpylap júrip aýdandy, aıqaı-shýy kóp aýyldardy ózderi aralap shyqsa, naǵyz jarnama osy bolar edi ǵoı. Sonda aýyl jurtynyń shynaıy tirshiligin kórer edi.  Árıne, ákimder el aralap, jurtpen tildespeı júrgen joq. «Oblys, aýdan, qala ákimderi pálen degen aýdan-aýylǵa bardy, jurtpen kezdesti, áńgimelesti» degen aqparattar ınternette jyrtylyp aıyrylady. Qaıta aýdan-aýyldardy aralaýǵa jany qumarlary da bar. Bul bir jaqsy dástúr. Biraq, bizdiń aıtaıyn degenimiz basqa...

Ákim degen qarapaıym ǵana kıinip, kózge qara «áshkıdi» taǵyp, áıteýir, jurt birden tanı qoımaıtyndaı keıipte halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy, bank, aýrýhana, emhana, jer bólimderi, basqa da memlekettik mekemelerge qarapaıym adam retinde bas suǵyp shyqsynshy. Kezek, aıqaı-shý, áınektiń ar jaǵynda otyrǵan qyz-jigitterdiń dórekiligi, sheke-basynyń tyrysyp otyrýy, «Qaıda barsań, onda bar...» dep, kabınetinen qýyp shyǵatyn kishigirim bastyqtar... Bazar, saýda oryndarynyń tazalyǵy... Nemese eski kóliktiń róline otyra qalyp, trassaǵa shyǵyp, jol polısııasy qyzmetkerleriniń shekten shyqqan tirligin kórsinshi...

«Baıaǵyda bir shahardyń ákimi óte qaıyrymdy jáne qarapaıym bolypty. Ústine jaman kıim kıip, tún jamylyp, qala aralaıdy eken. Eldiń muń-zaryn tyńdap, talaı ádiletsizdikti kóredi, sodan ordasyna oralǵan soń sonyń bárin oń sheshýge kirisedi» degen syńaıdaǵy áńgimeni erterekte ertegiden oqýshy edik. Shynynda ákimderdiń qarapaıym adam retinde el aralaýy ázirge ertegide ǵana múmkin bolyp tur. Qaıbir jyly Ishki ister mınıstri qyzmetin atqarǵan Qaıyrbek Súleımenov Saryaǵashtan júk artqan «KamAZ»-ǵa minip, jol boıyndaǵy MAI qyzmetkerleriniń shekten tys áreketterin áshkerelep, eldi bir shýlatqan. Talaı bylyqtyń betin ashyldy. Odan keıin mundaı áreketke talpynǵan eshkim bolǵan joq.

Shynyn aıtý kerek, elge jany ashıtyn, sol eldiń qamy úshin jumys istesem deıtin ákimder mundaı áreketke barýdan arlanbaıdy. Endeshe bizdiń ákimder qashan qaıyrymdy jáne qarapaıym bolady?

Sońǵy jańalyqtar

Ǵasyr zulmaty

Qoǵam • Búgin, 22:15

Jazýshylyqtan maqtanǵa deıin

Ádebıet • Búgin, 17:40

Qurdym (tórttaǵan)

Ádebıet • Búgin, 17:20

Talǵat Qalıev jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 17:05

«Memorıal» servısiniń mańyzy zor

Aımaqtar • Búgin, 16:45

Sıfrlandyrý barysyn pysyqtady

Qazaqstan • Búgin, 16:29

Jańa formattaǵy jyr keshi

Rýhanııat • Búgin, 16:25

О́tken jyly 59,8 myń jup ajyrasqan

Qazaqstan • Búgin, 16:12

Túrkistandyq ustazdar marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 15:27

Týrızm salasy qalypqa kele bastady

Qoǵam • Búgin, 14:43

Tún tynyshtyǵyn buzatyndar kóp

Aımaqtar • Búgin, 14:28

Akademık Keńesbaı Musaev dúnıeden ótti

Rýhanııat • Búgin, 14:10

Qyrylmasaq, 40 mıllıon bolar edik

Qazaqstan • Búgin, 14:05

Júrekke salǵan jaralar óshpeıdi

Rýhanııat • Búgin, 12:58

Almatyda esirtki zerthanasy anyqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 12:45

Uqsas jańalyqtar