Ekologııa • 02 Sáýir, 2020

El ekologııaǵa alańdaıdy

19 retkórsetildi

Kókshetaý qalasynyń irgesinde ornalasqan Krasnyı Iаr aýylynyń turǵyndary «Kókshetaý sý arnasy» kásiporny ekologııaǵa orasan zor zııanyn tıgizýde dep dabyl qaǵýda.

Aýyl turǵyndarynyń aıtýynsha, Shaǵalaly ózenine sý tazartý stansııasynyń súzgi alańyndaǵy sý aǵyzylǵan. Alaıda, kásiporyn mamandary bul jaıdy teriske shyǵaryp otyr.

Krasnoe aýylynyń janyndaǵy bul kólshik – Kókshetaýdyń káriz júıesinen aqqan sýlardy tazartý nátıjesinde paıda bolǵan arnaıy súzgi alańy. Sý tazartý stansııasynyń aýmaǵynda ondaı 16 súzgi alańy bar. Turǵyndardyń aıtýynsha, kóktemgi tasqynnyń aldyn alý úshin Kókshetaý sý arnasynyń mamandary qubyr arqyly ony dalaǵa aǵyzyp jiberedi. Aǵyn sýdyń áserinen jylǵa da paıda bolǵan. Jylǵamen aqqan sý Shaǵalaly ózenine quıady mys.          

–Kóktemgi sý tasqyny kezinde olar sıfondy qubyrdy iske qosyp, sýdy aǵyzyp jiberedi. Sóıtip, shaıyndy sý Shaǵalaly ózenine quıady. Onyń ústine sol sýmen kókónis egistigi sýarylady,–deıdi Krasnyı ıar aýylynyń turǵyny Aleksandr Ejov.

Alaıda, kásiporynnyń bas ınjeneriniń aıtýynsha, atalǵan súzgi alańy 5-6 jyldan beri konservasııada tur. Sondyqtan mamandardyń bul jerge kelip, qubyrdy iske qosýlary tipti de múmkin emes.

– Bul erigen qar sýy bolýy ábden múmkin. Bıyl qar qalyń tústi. Sýdyń deńgeıi kóterildi. Sóıtip, qarǵyn sý sol qubyr arqyly quıylǵan. Biz ol qubyrdy qosqan emespiz. Ol burynnan jatqan sıfon  qubyry. Buryn sol arqyly sýdy quıatynbyz. Qazirde osy súzgi alańdary konservasııada tur. Sondyqtan múldem paıdalanylmaıdy. Oǵan sý quıylmaıdy,–deıdi «Kókshetaý sý arnasy» kásipornynyń bas ınjeneri Qazbek Sádýaqasov.

Mamandardyń aıtýynsha, turǵyndar erigen qar sýynyń aqqanyn baqylaǵan. Sebebi, qazirde káriz sýyn tazartý qurylǵylarynan ótken sý súzgi alańdaryna emes, Myrzaqansor sý qoımasyna aǵyzylady. Iаǵnı, shaıyndy sýdyń Shaǵalaly ózenine quıylý qaýpi joq. Mamandardyń bul sózine tabıǵat janashyrlary esh senbeıdi.

Kókshetaýdaǵy káriz sýyn tazalaý stansııasy 30 jyldan beri kúrdeli jóndeý kórmegen. Jylyna shamamen qalanyń káriz júıesinen keletin 5,7 mln kýb shaıyndy sýdy qabyldap, tazartýdan ótkizedi. Káriz sýy súzginiń 4 túrli deńgeıinen ótip, tundyrylyp baryp, Myrzaqansor sý qoımasyna aǵyzylady.

– Shaıyndy sýǵa kúndelikti saraptama jumystaryn júrgizip otyramyz. Tazartýdyń ár kezeńinen ótken sý zerthanalyq tekserýden ótedi. Onyń tazalyǵyn, móldirligin, hımııalyq quramyn qaraımyz. Myrzaqansor sý qoımasy men buryn paıdalanylǵan súzgi alańdaryndaǵy sý bizdiń kórsetkishter boıynsha tehnıkalyq maqsatta paıdalanýǵa jaramdy. Iаǵnı barlyq kórsetkishter boıynsha shekti normadan aspaıdy,–deıdi sý tazartý stansııasynyń zerthana meńgerýshisi Rına Ilmýratova.

Sóıtip, mamandardyń aıtýynsha, qaladaǵy káriz júıesiniń tazartylǵan sýy, tehnıkalyq maqsatta paıdalanýǵa ábden jaraıdy. Áıtse de, myńdaǵan halqy bar oblys ortalyǵyna zamanaýı talapqa jaýap beretin jańa sý tazartý stansııasy kerek-aq. Jańa stansııany salý 2011 jyly qolǵa alynǵan bolatyn. Alaıda, qarjynyń tapshylyǵan toqtap tur.

Sońǵy jańalyqtar

Núkte fılosofııasy

Rýhanııat • Búgin, 20:23

Covid-19: Taǵy 13 adam reanımasııadan shyqty

Koronavırýs • Búgin, 20:14

Apple Store dúkeni ne úshin qorshalýda?

Tehnologııa • Búgin, 18:41

Qostanaı oblysynda joldar jóndeledi

Aımaqtar • Búgin, 18:07

Elbasy Baýyrjan Baıbekti qabyldady

Elbasy • Búgin, 17:57

Qazalyda 42 joba júzege asady

Aımaqtar • Búgin, 17:47

300 baspaǵa sýbsıdııa beriledi

Aımaqtar • Búgin, 17:37

«Baıqońyr» ǵarysh keshenine - 65 jyl

Aımaqtar • Búgin, 17:30

Qazaqstandyq ásker qatary tolyqty

Aımaqtar • Búgin, 16:57

Búgin «Tarzannyń» týǵan kúni

Sport • Búgin, 16:29

Aptap ystyqta qalaı qorǵanamyz?

Aımaqtar • Búgin, 14:57

Balalar arasynda baıqaý uıymdastyryldy

Aımaqtar • Búgin, 13:27

Úsh oblysta egis jumystary aıaqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

«Baqytty balalyq» onlaın konserti ótti

Aımaqtar • Búgin, 12:20

Qaraǵandy oblysynda 24 adam KVI juqtyrdy

Aımaqtar • Búgin, 12:13

Qazaqstanda jol sapasy qashan jaqsarady?

Qazaqstan • Búgin, 12:00

Uqsas jańalyqtar