Qazaqstan • 02 Sáýir, 2020

Qazaqshaǵa sýdaı Smetanovskıı nemese Polısııa polkovnıginiń paıymy

3543 retkórsetildi

Qostanaıda Aleksandr Smetanovskıı esimdi ofıser turady. Tobyl-Torǵaı jurtyna keńinen tanys. Memlekettik tildi jetik meńgergen. Ishki ister organdarynda 28 jyl boıy eńbek etip kele jatyr. Búginde IIM Qostanaı Akademııasynyń Taktıkalyq arnaıy daıarlyq kafedrasynyń bastyǵy, polısııa polkovnıgi.

О́z isine jaýapkershilikpen qaraıtyn Aleksandr Iýrevıchtiń eńbegi eleýsiz qalǵan joq. Ol Ishki ister mınıstrliginiń I, II, III dárejeli «Minsiz qyzmeti úshin» medaldaryn omyraýyna qadap, Qurmet gramotasymen jáne basqa da syılyqtarmen marapattalǵan.

Aleksandrdyń balalyq shaǵy qaımaǵy buzylmaǵan Torǵaı óńirinde ótti. Sodan da shyǵar, qazaq tiline jetik bolyp ósti. Maqaldatyp, máteldetip sóılegende, kópshilik eriksiz tańǵalatyn. Áńgimeniń maıyn tamyzady. Qazaqtyń qara dombyrasyn qolǵa alyp, áýlete án shyrqaǵanda, tyńdaǵan jandy súısintpeı qoımaıdy.

Sashanyń qazaq tilin tereń meńgerýine pedagog anasy Lıdııa Mıhaılovnanyń kóp yqpaly bolypty. О́zi de qazaq tilinde emin-erkin sóıleıtin. 1956 jyly Oral qalasyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýtty bitirip, joldamamen Torǵaı óńirine kelgen jas mamandy áýeli Jankeldın aýdany Albarbóget keńsharyndaǵy Táýish eldi mekenindegi mektepke jiberedi. Ol sondaǵy mektepke jumysqa ornalasyp, qazaq balalaryna orys tili men ádebıeti páninen dáris oqıdy. Al otaǵasy – burynǵy áskerı ofıser Iýrıı Smetanovskıı osy bilim uıasynda shákirtterge alǵashqy áskerı daıyndyqtan sabaq beredi.

Osylaısha, týmysynan jaıdary minezdi jandar Torǵaı jurtshylyǵymen etene aralasyp, jergilikti halyqqa sińisip ketedi. Budan keıin erli-zaıyptylar Jankeldın aýdanynyń ortalyǵy – Torǵaı selosyna kóshedi. Iýrıı men Lıdııa Smetanovskııler bul jerdi de jatsynbaı, turǵyndarymen tonnyń ishki baýyndaı aralasyp ketedi. Munda da otaǵasy Torǵaı orys mektebinde (búgingi Ivanov atyndaǵy orta mektep) óz mamandyǵy boıynsha sabaq ótkizse, Lıdııa Mıhaılovna da burynǵy qyzmetin jalǵastyrady. Kúnderdiń kúninde Smetanovskııler shańyraǵynda Vıktorııa esimdi qyz bala men Aleksandr atty shekesi torsyqtaı ul dúnıege kelip, jas otbasynyń qýanyshyn kókke kóteredi…

Alaıda, adamnyń degeni bola bergen be, aıtyp kelmeıtin sum ajal ákesi Iýrııdi almaı qoımaıdy. Bul 1984 jyl bolatyn. Endi eki balasyn el qatarynan qaldyrmaý Lıdııa Mıhaılovnanyń moınynda edi. О́mirinde túrli qıyndyqtar kezdesse de, syr bermeýge tyrysatyn. Sondyqtan da shyǵar, qyzy Vıktorııa men uly Aleksandr kishkentaılarynan ata-analary sekildi eńbekqor, izdenimpaz ári tabandy bolyp er jetti.

Otaǵasy qaıtys bolǵannan keıin, bular Torǵaıda kóp turaqtap qala almady. Burynǵy Torǵaı oblysynyń ortalyǵy – Arqalyq qalasyna kóship ketedi. Lıdııa Mıhaılovna osy qalaǵa irgeles jatqan Arqalyq aýdandyq oqý bóliminiń meńgerýshisi bolyp qyzmetke ornalasady. Osy jaýapty qyzmetten qurmetti demalysqa shyǵady. Onyń uzaq jylǵy sińirgen eńbegi eskerýsiz qalǵan joq. Tıisti oryndar bilikti ustazdyń jumysyn joǵary baǵalady. Ol «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen muǵalimi» ataǵyna ıe bolady. Sonymen qatar tyl ardageri atanady.

Qazaqtar arasynda ósip, jan dúnıesi de qazaq bolyp ketken Aleksandr  jastaıynan qos ıyǵyna pogon taǵyp, áskerı maman bolýdy armandaıtyn. Buǵan, árıne, ákesi Iýrııdiń temirdeı tártipti unatatyn ofıser bolýy óz áserin tıgizbeı qoımaǵany anyq.

Osylaısha, «Áke kórip, oq jonǵan» Alksandr aldymen Qaraǵandydaǵy pedagogıkalyq ınstıtýttyń áskerı-sporttyq fakýltetine oqýǵa qabyldanyp, ony oıdaǵydaı bitirip shyǵady. Budan soń osy qaladaǵy Joǵary mılısııa mektebinde syrttaı oqyp, ony da jaqsy nátıjemen aıaqtaıdy.

Táýelsizdiktiń alǵashqy jyly - 1992 jyly Aleksandr eńbek jolyn Arqalyq qalalyq Ishki ister bóliminen bastaıdy. Aldymen jedel ýákil, keıin aǵa jedel ýákil bolyp qyzmet etedi. IIB Qylmysty izdestirý bólimshesi bastyǵynyń orynbasary laýazymyna joǵarylaıdy. Budan soń osy bólimsheniń bastyǵy bolyp taǵaıyndalady. О́z qyzmetine tııanaqty ári zor jaýapkershilikpen qaraıtyn jigerli jigittiń talpynysy basshylar tarapynan da qoldaý tabady. Sol sebepti de Aleksandr ofıser degen ataqty árqashanda joǵary ustap, soǵan saı bolýǵa umtyldy. Ol kóp uzamaı Qostanaı Zań ınstıtýty Jedel izdestirý qyzmeti kafedrasynda oqytýshy bolyp on jyldan artyq qyzmet isteıdi. Keıin Ádilet mınıstrligi QAJK Qostanaı Akademııasynyń Áskerı jáne daǵdarysqa qarsy daıyndyq kafedrasynyń bastyǵy, Jedel izdestirý jáne rejım qyzmeti kafedrasynyń professory bolǵan ol búginde Shyraqbek Qabylbaev atyndaǵy Qostanaı Akademııasynyń Taktıkalyq arnaıy daıarlyq kafedrasynyń bastyǵy laýazymynda. Munda da abyroı men bedelden kende bolǵan joq. Quqyq qoǵaý organdarynda atqarǵan kóp jylǵy qyzmeti elenip, Ishki ister mınıstrliginiń «Úzdik qyzmeti úshin» belgisi, Ádilet mınıstrligi Qylmystyq atqarý júıesi komıtetiniń II dárejeli «Minsiz qyzmeti úshin» medalin ıelengen.

Aleksandr Iýrevıch úshin kindik qany tamǵan jeri – Torǵaı selosynyń jóni qashanda bólek. Aýdan ortalyǵyndaǵy Ivanov atyndaǵy orys mektebinde oqyp, bitirse de, es bilgennen jergilikti qazaqtyń qaradomalaq balalarymen kádimgideı asyr salyp oınap, erjetti. Solarmen aralasa júrip, qazaqtyń tilin bir kisideı meńgerip aldy. Ol qazir sol Torǵaı óńirinde ósken Ybyraı Ámirhanov, Erenbol jáne Talǵat Almatovtar, Aıbek Qapaqov, Aqynbek Arystanov syndy bala kúngi dostarymen jıi-jıi bas qosyp, qaıta oralmas shaqtaryn únemi eske alyp otyrady. Taı-qulyndaı tebisip ósken osy dostary ǵoı, Aleksandr Smetanovskııdi erkeletip, laqap at qoıyp alǵan (Ol týraly áńgime sońynda aıtamyz). Biraq oǵan keıipkerimiz shamdanbaıdy, tek jymııady da qoıady.

Búginde Aleksandr otbasynda Ásel jáne Sabına atty qyzdardy tárbıelep, mápelep ósirdi. IIM Qostanaı Akademııasynyń túlegi Ásel ákesiniń jolyn qýyp Qostanaı qalalyq Ishki ister basqarmasynda jaýapty qyzmet atqarady. Al Sábına Ekaterınbýrgte ornalasqan Reseıdiń tuńǵysh Prezıdenti B. Elsın atyndaǵy Federaldy ýnıversıtetiniń Halyqaralyq qatynastar mamandyǵy boıynsha 3-kýrsta oqıdy.

Jergilikti halyqtyń salt-dástúrin berik ustanatyn otbasy tuńǵysh qyzdaryn qazaqtyń jón-joralǵysymen uzatypty.

Árkez memlekettik tildiń janashyry bolyp júretin Aleksandr Smetanovkskıı óńirde ótkiziletin túrli til saıystaryna qatysyp turady. Birde IIM Qylmystyq atqarý júıesi komıtetinde ótkizilgen memlekettik tilge arnalǵan respýblıkalyq saıysta taza qazaqsha sóz sóılep, jınalǵan jurtty tańǵaldyrǵan bolatyn. Osy saıysta ol jıyrmaǵa jýyq maqal-máteldi orys tilindegi aýdarmasymen aıtý, belgili aqyndardyń óleńderin mánerlep oqý, kúndelikti qyzmette paıdalanatyn qujattardy orysshadan qazaqshaǵa aýdarý, óz ónerin kórsetý sekildi saıys tapsyrmalarynan súrinbeı ótip, ózgelerden oq boıy ozyq shyqqan edi. Sóıtip, bas júldeni qanjyǵasyna baılaǵan bolatyn.

Bolashaq ofıserlerdi Otanyn, elin súıýge baýlyp, olarǵa memlekettik tildi úıretýge óz úlesin qosyp júrgen Aleksandr Iýrevıch: 

«Qazaq tili – óte baı til. Tilimiz sózdik, grammatıkalyq qurylysy jaǵynan bolsyn damyǵan, baıyǵan, oralymdy til. Abaı Qunanbaıuly, Muhtar Áýezov, Ilııas Jansúgirov sekildi qazaq halqynyń alyptary tildi joǵary mádenıet satysyna kóterip qana qoımaı, asyl qazynadaı qurmettedi, qaster tutty. Sol sebepten, búgingi tańda qazaq tilin ardaqtap, ádet-ǵurpymyzdy saqtap, onyń mártebesin álemge tanytý – bizdiń maqsatymyz» deıdi.

Qazaq tilin keıbir qarakózderden de artyq biletin Aleksandr Smetanovskıı memlekettik tildi ıgerýdiń arqasynda qazirgi deńgeıge jetip otyrǵanyn aıtady. О́mirin kúrt ózgertken jetistikter men abyroı oǵan ońaılyqpen kelgen joq, árıne. Ol osy jolda tynbaı izdendi.

«Mektep baǵdarlamalaryn bylaı qoıǵanda, óz betimshe jalyqpaı eńbektendim. Túrli gazet-jýrnaldardyń árbir sanyn jibermeı oqıtynmyn. Qazir de solaı. Ondaǵy kúrdeli sóz tirkesteri, teńeýler men obrazdy sóılemder jadymda jaqsy saqtalyp qalýy úshin ońashada daýystap oqımyn, – dep jymıdy. – Sonymen qatar qazaqtyń uly jazýshylary Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» men Sábıt Muqanovtyń «Móldir mahabbatyn» qazaq tilinde tapjylmaı oqyp shyqtym. Osy kórkem shyǵarmalardy taldap, ondaǵy árbir sózge erekshe den qoıdym. Sonyń nátıjesinde ózime buryn beımálim tyń sóılemderge qanyqtym. Qazaqtyń shuraıly da nárli kórkem tilinen sýsyndadym. Osy shyǵarmalardy oqý arqyly qazaqtyń ejelden kele jatqan ádet-ǵurpyna, salt-dástúrine tereń boıladym. Bul dúnıelerdi kez kelgen zerdeli de zııaly jan oqyp, tanysyp shyqsa, artyq bolmaıdy».

Sóz oraıy kelgende aıta keteıik, Aleksandr Smetanovskıı Pavlodar qalasynda ótken ózge ult arasyndaǵy aımaqtyq «Qazaq tiline jeke úlesim» dep atalatyn baıqaýǵa qatysyp, júldeli 1-oryndy jeńip alady. Sondaı-aq elordada ótken osy baıqaýda bas júldeni ıelenedi. Bul jarysta ol saıystyń barlyq talaby boıynsha aldyna jan salǵan joq. Ondaǵy ózin tanystyrý, maqal-mátelderdi bilý, belgili bir taqyryp boıynsha kúndelikti qyzmette paıdalanatyn qujattardy orysshadan qazaqshaǵa aýdarý, óner kórsetý syndy sharttardyń bárinen de múdirmeı ótti. Sóıtip, onyń esimi óz salasy qyzmetkerler arasynda keńinen tanyldy.

«Týǵan Torǵaıymnyń qazirgi jaǵdaıy meni de qatty alańdatady, - dep kúrsińdi polısııa polkovnıgi. - Kindik qany tamǵan jerden jyraqta júrgen el azamattarynyń bári de dál mendeı tolǵanyp, ańsaıtyn shyǵar... Bula kóńilim aq seleýli dalaǵa tartady da turady...».

Osylaı dep sál únsiz turdy da, sirá, jabyrqaı qalǵan kóńilin bir sátke bolsa da kótermekke umtyldy, bilem: «Aıtpaqshy, umytyp ketpeıik, joǵaryda sóz bolǵan laqap aty-jónim týraly aıtaıyq: Dostarymnyń arasynda keıde qaljyńdap: «Aleksandr Smetanovskıı emes, Eskendir Qaımaqbaevpyn» dep aıtamyn!» - dep kúldi.

Biz de ezý tarttyq. Polısııa polkovnıginiń paıymyna súısingennen.

Sońǵy jańalyqtar

Qoly sheber, isi bekem

Aımaqtar • Búgin, 07:29

Munaı-gaz sektorynyń syn saǵaty

Ekonomıka • Búgin, 07:22

Estir qulaq esti bolsa...

Saıasat • Búgin, 07:19

Mal baqqanǵa bitedi

Aımaqtar • Búgin, 07:10

Jatyr moıny obyrynyń aldyn alady

Medısına • Búgin, 06:57

Zulmat zardaby

Tarıh • Búgin, 06:54

Jaýapkershilik júgi aýyr

Koronavırýs • Búgin, 06:50

Qala damýyna qarqyn beredi

Ekonomıka • Búgin, 06:46

Dala danyshpany

Abaı • Búgin, 06:43

Turar Rysqulov tálim alǵan mektep

Tarıh • Búgin, 06:38

Halyq únemdeýge kóshti

Ekonomıka • Búgin, 06:35

Indetti tártip jeńedi

Koronavırýs • Búgin, 06:31

Uly náýbet: qasireti men taǵylymy

Tarıh • Búgin, 06:30

Tyńaıtqysh topyraqty qunarlandyra ma?

Ekologııa • Búgin, 06:27

Abaı murasy Bishkekte talqylandy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar