Jańa sessııanyń aldyna jańa mindetter qoıyldy

Keshe Elbasy Nursultan Nazarbaev Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda besinshi shaqyrylǵan Parlamenttiń 3-sessııasyn ashyp, depýtattyq korpýstyń jańa qyzmetiniń negizgi baǵyttaryn aıqyndap berdi.

Palatalardyń birlesken otyrysyn reglamentke sáıkes Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın ashty. Ol aldymen birlesken otyrystyń kún tártibin jarııa etti. Onda birinshi másele retinde besinshi shaqyrylǵan Parlamenttiń 3-sessııasy ashylýy jáne ekinshi bolyp jańadan taǵaıyndalǵan Senat depýtattarynyń ant berý rásimi qarastyrylǵan eken. Kún tártibi bekitilgen soń Májilis spıkeri Parlamenttiń 3-shaqyrylymy sessııasynyń jumysyn ashý úshin sózdi Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa berdi.

Keshe Elbasy Nursultan Nazarbaev Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda besinshi shaqyrylǵan Parlamenttiń 3-sessııasyn ashyp, depýtattyq korpýstyń jańa qyzmetiniń negizgi baǵyttaryn aıqyndap berdi.

Palatalardyń birlesken otyrysyn reglamentke sáıkes Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın ashty. Ol aldymen birlesken otyrystyń kún tártibin jarııa etti. Onda birinshi másele retinde besinshi shaqyrylǵan Parlamenttiń 3-sessııasy ashylýy jáne ekinshi bolyp jańadan taǵaıyndalǵan Senat depýtattarynyń ant berý rásimi qarastyrylǵan eken. Kún tártibi bekitilgen soń Májilis spıkeri Parlamenttiń 3-shaqyrylymy sessııasynyń jumysyn ashý úshin sózdi Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa berdi.

Qurmetti depýtattar!

Qurmetti Úkimet músheleri!

Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 59-babyna sáıkes besinshi shaqyrylymdaǵy Parlamenttiń 3-sessııasyn ashyq dep jarııalaımyn, dep bastady sózin Prezıdent.

Qurmetti Májilis jáne Se­nat depýtattary! Barshalaryńyzdy jańa par­la­menttik maýsymnyń ashylýymen shyn júrekten quttyqtaımyn, dedi kelesi kezekte Memleket basshysy.

Besinshi shaqyrylymdaǵy Parlament óziniń konstıtýsııalyq ókilettigi aıasynda bir jarym jyl jumys istedi. Osy ýaqyt ishinde úsh partııaly Májilis joǵary deńgeıde qyzmet atqara alatynyn kórsete bildi. Otandyq parlamentarızm tarıhynda tuńǵysh ret zań shyǵarý jumysyn bir shaqyrylymdaǵy depýtattardyń ókilettik merzimine tutastaı josparlaý tájirıbesi engizildi. Buryn biz ondaı jospardy tek bir sessııaǵa ǵana jasaıtyn edik.

Ekinshi sessııa barysynda 100-ge jýyq zań qabyldandy. Qazaqstan ekonomıkasynyń quqyqtyq negizi jaqsaryp, salyq júıesi jetildirildi, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdyń zańnamalyq máseleleri sheshildi. Zeınetaqy júıesin reformalaý, bilim berý jınaqtaý júıesin qurý, memlekettik qyzmet kórsetý týraly jáne basqa da kóptegen mańyzdy áleýmettik zańdar qabyldandy. Búgingi tańda Parlamenttiń qaraýynda 30-ǵa jýyq zań jobasy bar.

Parlamentimiz joǵary saıası jaýapkershilik rejiminde jumys istep, halyq ókili retindegi óz mindetin abyroımen atqaryp keledi. Aldaǵy ýaqytta da osy qarqynnan taımaý qajet. Sebebi, biz damýdyń eń sheshýshi satysy – «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrý kezeńine aıaq bastyq. Bul Strategııanyń alǵa qoıǵan negizgi maqsaty – álemdegi eń damyǵan 30 memlekettiń qataryna kirý. Bul barsha Qazaqstan halqyna, onyń ishinde sizderge aıryqsha mindetter júkteıdi, dedi Elbasy.

Qurmetti depýtattar! – dep jalǵady sózin Nursultan Ábishuly. Parlamenttiń jańa sessııasy «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrý kezinde bastalyp otyr. Men óz Joldaýymda tutas jańa jarty ǵasyrǵa jýyq dáýirdi – Qazaqstannyń álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna kirýdi qamtamasyz etýdi aıqyndadym.

Jahandyq ahýal bizge kúrdeli jaǵdaıda bir-aq jyl ǵana jumys isteýge týra kelmeıtinin kórsetip tur. Álemdik ekonomıkany boljaýdyń múmkindigi az. Onyń kúrt ózgeristeri men árkelki úrdisteri bolýy múmkin. Biz keshe ǵana bolashaǵy zor bolǵan jáne qarqyndy damyǵan elderdiń bir-aq sátte ishki alaýyzdyq pen janjaldyń aımaǵyna aınalǵanyn kórip otyrmyz.

Áleýmettik problemalar kóptegen damyǵan elderde shıelenisip ketti. Jumyssyzdyqtyń ósýi, halyq tabysynyń tómendeýi, áleýmettik damýdyń úılesimsizdigi men kereǵarlyǵy – munyń bári álemniń kóptegen elderindegi naqty jaǵdaılar. Bul oraıda Qazaqstandaǵy ahýal olar­dyń kópshiliginde bolyp jatqan jaıttarǵa qaraǵanda, artyqshylyǵymen erekshelenedi. Al­ǵash­qy jar tyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstanda IJО́-niń ósimi 5 paıyzdan astam bol­dy. IJО́ kórsetkishi jan basyna shaqqanda 12 myń dollardan asty. Qazaqstannyń Ulttyq qor­dyń valıýtalyq aktıvterin qosa alǵandaǵy ha­lyq­aralyq rezervi 90 mıllıard dollardaı bolady.

Qazaqstan ekonomıkasyna ınvestısııa tartý múmkindikterin keńeıtý jóninde sharalar qabyldanýda, onyń ishinde zańdyq sıpattaǵylary da bar. Biz ınnovasııalyq ındýstrııany senimdi jalǵastyryp, ekonomıkamyzdyń klasterlik damýǵa kóshýin júzege asyrýdamyz. Qysqa merzimde ákimshilik reformanyń jańa kezeńi ótkizildi.

Birinshiden, memlekettik qyzmettiń jańa modeli jasaldy. «A» korpýsy jasaqtaldy. Bular – joǵary talaptar arqyly iriktelgen 543 memlekettik qyzmetshi. Saıası qyzmetshilerdiń sany 7,5 ese qysqardy. О́ńirlerde aýdan men qala ákimderiniń úshten biri, al ortalyq deńgeıdegi atqarýshy organdar basshy quramynyń 15 paıyzy jańardy.

Ekinshiden, jergilikti ózin ózi basqarý reformasy júrgizildi. Aýyldyq deńgeıge qosymsha 5000 shtat birligi berilip, 67 memlekettik fýnksııa bekitildi. Búginde aýyl ákimderi salyq jınaýǵa, bıýdjet qalyptastyrýǵa jáne jergilikti problemalardy turǵyndardyń ózderin qatystyra otyryp sheshýge qarjy bólýge quqyly. Jergilikti 2,5 myń ákimniń saılaýyn ótkizý mańyzdy qadam boldy. Bul – elimizdegi barlyq ákimderdiń 91 paıyzy.

Qazaqstan basshysy bıyl jergilikti bılik organdarynyń múmkindikteri aıtarlyqtaı kúsheıtilgenin atap kórsetti. Olarǵa áleýmettik salada qosymsha ókilettikter berildi. Bul olardyń jergilikti kókeıkesti máselelerdi derbes, ári ýaqtyly sheshýine múmkindik beredi. Sonymen qatar, bul ákimderge otandastary men memleket aldynda asa zor jaýapkershilik júkteıdi. Árbir ákim bul jaýapkershilikti tolyǵymen sezinip, óz mindetterin laıyqty atqarýy tıis. Olar ózderin saılaǵan halyqtyń zańdy ókilderiniń senimin adal da shynaıy eńbegimen aqtaýǵa mindetti. Bul jańadan saılanǵan árbir ákimniń qaperinde bolýy shart, dedi Nursultan Nazarbaev.

Úshinshiden, dep sabaqtady sózin Prezıdent, «Memlekettik qyzmetter kórsetý týraly» Zań qabyldandy jáne júzege asyrylýda. Bul bıznes-ortany jaqsartady, azamattardyń memleketke degen senimin arttyrady. Sonymen qatar, Úkimet bul jumystardy, eń aldymen, medısınalyq, bilim berý qyzmetterin kórsetýdi jalǵastyrýy qajet.

Jalpy, bizdiń Jańa saıası baǵytymyz HHI ǵasyrdyń ortasyna qaraı elimizdiń damýyna jahandyq, óńirlik jáne ishki ólshemdegi syn-qaterlerdi qamtıdy. Sondyqtan 3-sessııa barysynda Parlament uzaq merzimdi jańa strategııa negizinde myna bes baǵyt boıynsha zań shyǵarýdaǵy mańyzdy mindetterdi sheshýge tıis.

Birinshi. Zań shyǵarý úderisiniń basymdyǵy turaqty ekonomıkalyq ósimdi quqyqtyq qam­tamasyz etý bolyp qala berýi kerek. Men bar­shaǵa ortaq ekonomıkalyq turaqtylyq dáýiriniń bastalýyn kútip otyrý beıqamdyq ekenin birneshe ret aıttym. Jahandyq jańa daǵdarystar yqtımaldyǵy azaımaı tur.

Eksporttyq ónim men shıkizat baǵasynyń turaqsyzdyǵy – uzaqqa sozylatyn úrdis. Tek syrtqy nesıelendirýge ǵana úmit artý aqyldylyq emes. Sondyqtan damýdyń barlyq ishki múmkindikteri men kózderin tolyq iske qosý mańyzdy. Osyǵan baılanysty otandyq bıznes ózin senimdi sezinip, tıimdi damı alatyn quqyqtyq orta qalyptastyrý mańyzdy bolyp tabylady.

Men Úkimetke Kásipkerlik kodeksi jobasyn ázirleýdi tapsyrdym. Onda qazaqstandyq kásipkerler qyzmetiniń jáne olardyń memleketpen árekettestiginiń negizgi qaǵıdattaryn belgileý kerek. Bul «qazaqstandyq bıznes konstıtýsııasy» bolýǵa tıis.

Taǵy bir mańyzdy zań jobasy – «Ruqsattar jáne habarlamalar týraly». Onda bıznes-qurylymdarǵa qatysty kez kelgen bıýrokrattyq ozbyrlyqtan qorǵaýdyń aıqyn kepildikteri anyq jazylýǵa tıis. Úkimetke bul jobany Májiliske osy jyldyń sońyna deıin engizýdi tapsyramyn.

Asa mańyzdy jáne basymdyǵy bar mindet – «Jer qoınaýy jáne jer qoı­naýyn paıdalaný týraly» Zańǵa óz­ge­ris­terdi qabyldaý. Onda barlaýǵa quqyq berý júıesin túbegeıli jeńildetip, «je­mis­siz» ken oryndaryna qatysty alyp­satarlyq tájirıbesinen saqtanǵan jón.

Tabıǵı resýrstardy ıgerýge quqyq alyp, biraq oǵan eshteńe ınvestısııalamaı, is júzinde ony ekonomıkalyq aınalymnan shyǵaratyn jaǵdaılar da barshylyq. Qarajat salynbaıtyn kenishterdi memleketke qaıtaryp, basqa ınvestorlarǵa berý qajet. Osylaısha biz geobarlaý salasyna jańa ınvestısııalar tarta alamyz.

Men strategııalyq iri ken oryn­dary­nyń jumystaryna qatysty tap­syrma berip te qoıdym. Atap aıt­ qanda, kelisimsharttar jasaý nemese olar­ǵa ózgerister engizý kezeńinde ınves­torlarǵa Qazaqstan ekonomıkasyn ár­taraptandyrýǵa kómektesý turǵysynda mindetti talaptar qoıý tetikterin oılas­tyrý qajet.

Sondaı-aq, ekonomıkany damytýǵa jáne ınvestısııa tartýǵa kómektesý úshin men óz Jarlyǵymmen Parlamentke 2017 jyldyń 1 qańtaryna deıin «Báıterek» ulttyq basqarý holdıngi qyzmetiniń zańnamalyq negizin ázirleýdi qamtamasyz etýdi tapsyrdym.

Mindetterdiń ekinshi blogy ın­no­vasııalyq úderisti, ásirese, basymdyǵy bar salalardy yntalandyratyn jańa zańnamalyq normalardy qabyldaýǵa baılanysty, dedi odan ári Memleket basshysy. Parlament qazirdiń ózinde «Innovasııalyq tehnologııalar parki» ınnovasııalyq klasteri týraly» zań jobasy men oǵan ilespeli quqyqtyq normalar keshenin qarastyrýda.

Energııa tıimdiligi men energııa jı­naqtaýdy arttyrý da mańyzdy bolyp sa­nalady. Energııa jınaqtaýdyń jańa mádenıetin, ekonomıka tárizdi kúndelikti ómirde de jappaı qalyptastyrý qajet. О́zderińiz bilesizder, meniń Jar­ly­ǵymmen «jasyl ekonomıkaǵa» ótý tu­jy­rym­damasy bekitildi. Alaıda, ony júzege asyrý energııa paıdalanýdyń tıimdiligine qatysty múlde jańa tásilderdi qajet etedi. Men qoıǵan mindetterdi oryndaý úshin 2020 jylǵa deıin bizge energııa únemdeýdi jyl saıyn 2,5 paıyz, al 2020 jyldan keıin 3,5 paıyz kóleminde qamtamasyz etý qajet. Sonda biz otandyq kásiporyndardyń energotıimdiliginiń qajetti deńgeıine jetemiz jáne sonymen qatar «jasyl ekonomıka» qurý aıasyndaǵy mindetterdi oryndaımyz.

Tujyrymdamany júzege asyrý da zańnamany jetildirýdi talap etedi. Parlament úshinshi sessııasy barysynda «jasyl ekonomıkanyń» qalyptasýy men damýyna qajetti zańnamalyq negizderdi qaraýǵa kirisýi úshin bul jumysty jedel júrgizý kerek. Osyǵan baılanys­ty Úkimetke tıisti zań jobalaryn Par­lamenttiń qaraýyna tezdetip engizýdi tapsyramyn. Astanada EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń ótetindigine baılanysty bul aıryqsha mańyzdy. Bıylǵy jylǵy qarashada Úkimet EKSPO-2017 kórmesin uıymdastyrý men ótkizýge qajetti normalary qamtylǵan zań jobasyn engizedi. Onyń qaralýyn men shuǵyl dep jarııalaımyn. 2014 jyldyń birinshi toqsanynda bul zańdy qabyldaý qajet.

О́zderińiz biletindeı, memleket azamattardyń áleýmettik turmys jaǵ­daıyn, sonyń ishinde baspanamen qam­týdy maqsatty túrde jaqsartyp keledi. Parlamentke úleskerlik turǵyn úı qu­ry­lysy salasyndaǵy qatynastardy je­tildirýge baǵyttalǵan, sondaı-aq turǵyn úı qatynastarynyń ózge de aspektileri boı­ynsha zań jobalary engiziledi. Jalpy, bul baǵyttaǵy jumys tıisti deńgeıde júrgizilýde. Bizge qarajattyń jergilikti jerlerde ýaqtyly ıgerilýin jáne turǵyn úı qurylysynyń belgilengen kólemde qamtamasyz etilýin baqylaý qajet.

Úshinshi. Azamattardy áleýmettik qam­tamasyz etý, eń aldymen, zeınetaqy júıesin reformalaý jumystaryn jan­dandyrý mańyzdy. Zeınetaqy júıesi reformasyna baılanysty qazaq­standyqtarǵa Úndeýimde men Úkimetke aza­mattardyń zeınetaqy jınaqtary ósi­mine qosymsha kepildikter týraly birqatar tapsyrmalar berdim.

Atap aıtqanda, birinshiden, jumys isteıtin áıelderdiń bala týý jáne bala kútimine baılanysty demalysta bolý kezeńinde mindetti zeınetaqy jarnalaryn bıýdjet qarajattary esebinen sýbsıdııalaýdy qamtamasyz etý qajet. Ekinshiden, jumys berýshiler qarajatynan óz jumysshylarynyń zeınetaqy shottaryna 5 paıyzdyq mindetti aýdarymdar engizýi kerek. Úshinshiden, mindetti kásiptik jarnalar mólsherlemesin taǵy 5 paıyzǵa kezeńdik ulǵaıtýdy qarastyrý. Tórtinshiden, zeınetaqy aktıvterin eldiń meılinshe perspektıvaly salalaryna ınvestısııalaý tıimdiligin arttyrýdy qamtamasyz etý.

Osylaı deı kelip, Elbasy áleýmettik jańǵyrý eńbek qatynastary mádenıetin arttyrýdy talap etetinin kóldeneń tartty. Sondyqtan qazaqstandyq kásipodaq qoz­ǵalysyn jańǵyrtý qarqyndyraq jú­rýi tıis. Úshinshi sessııa jumysy bary­syn­­da «Kásiptik odaqtar týraly» ja­ńa zań qabyldaý qajet. Onyń joba­syn Úki­met taıaý arada engizedi, dedi Prezı­dent.

Áleýmettik jańǵyrýdyń mańyzdy aspekti – jastar saıasatynyń zańnamalyq negizin nyǵaıtý. Bul rette zań shyǵa­rý­shy­lar memlekettik jastar saıasaty týraly zań jobasyn qaraýy qajet. Sondaı-aq, alda mınımaldyq standarttar men ke­pilder, dene shynyqtyrý jáne sport týraly jáne basqa da zańdardy qaraý jáne qabyldaý máselesi tur.

Memleket basshysy zań shyǵarýshylyq mindetterdiń tórtinshi mańyzdy blogy quqyq qorǵaý zańnamasyn jańǵyrtý jáne tereń reformalaýmen baılanysty ekenine nazar aýdardy. Parlamentti Qylmystyq, Qylmystyq-is júrgizý, Qylmystyq-atqar ý kodeksteriniń jańa jobalaryn, sondaı-aq Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksti qaraý jumysy kútip tur. Is júzinde, Qazaqstannyń quqyq qor­ǵaý jáne sot júıesiniń álemdik tájirıbeni qoldanǵan jańa quqyqtyq negizi qalyptastyrylatyn bolady.

Úkimetke jáne zań shyǵarýshylarǵa qylmystyq quqyqty izgilendirý men qoǵamda quqyq buzýshylyqqa tóz­beý­shilikti qalyptastyrý úderisteriniń ara­synda ortaq vektor túzý mańyzdy. Kez kelgen qylmys pen zań buzýshylyq úshin jazanyń bultartpastyǵy men ádildigine eshkimniń eshqandaı da kúmáni bolmaýy tıis. Sonymen bir mezgilde, quqyq buzýshylardy erkine jiberip, aza­mat­tardyń zańǵa «jeńil-jelpi qaraýyna» jol berýge bolmaıdy.

Jańa aktilerdi qabyldaý qylmystyq sot óndirisi júıesin jańǵyrtady. Qa­zaq­standyq quqyq azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýdy múltiksiz qamtamasyz etetin sapaly deńgeıge kó­teriledi.

Besinshi. Mańyzdy baǵyttyń biri – Qa­zaqstannyń ózge eldermen qol qoıǵan memleketaralyq kelisimderin ratıfıkasııalaý.

Qazaqstannyń BSU-ǵa kirý kezinde qabyldaıtyn mindettemelerin ratıfı­ka­sııalaý boıynsha Jol kartasyn Úkimet bıylǵy jyldyń 1 jeltoqsanyna deıin ázir­leıdi. Taıaý eki jylda Birtutas eko­nomıkalyq keńistikti damytý boıynsha da jumystar júrgiziledi. Biz Reseı jáne Belarýspen birge Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaq qalyptastyramyz. 2014 jyly eýrazııalyq ıntegrasııanyń jańa deńgeıiniń bazalyq kelisimderiniń negizgi paketin ázirleý jumystary aıaqtalady.

Májilis pen Senat depýtattary zań shy­­ǵar­­mashylyǵynyń barlyq osy ba­ǵyt­­tary boıynsha jemisti jumys júrgizetindigine senimdimin.

Qurmetti depýtattar, men Parla­ment depýtattary árdaıym tarıhı min­det­terdiń bıiginen tabyla bilerine sene­min, dedi Nursultan Nazar­baev sóziniń sońynda. «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júze­ge asyrýdy zańnamalyq turǵydan qam­tamasyz etýde Úkimetpen qoıan-qol­tyq jumys isteıdi dep sanaımyn. Bir­liksiz iste bereke bolmaıtynyn, yn­tymaq júrgen jerde yrys birge júre­tinin qaperden shyǵarmaıyq. Basty baı­lyǵymyz – el birligin saqtaı otyryp, bıik maqsattarǵa umtylýdy maqsat ettik. Sol maqsattarǵa bastaıtyn zańnamalyq alǵy­sharttardy jasaıtyn – sizder.

Halyq qalaýlysy degen abyroıly mártebeniń salmaǵyn aýyrsynbaı arqalaıtyndaryńyzǵa men senemin. Sizderge Qazaqstannyń órkendeýi jolynda mańyzdy sheshimder qabyldaıtyn jumysta zor tabys tileımin. Nazar­laryńyzǵa rahmet!

Elbasy 3-sessııa jumysyn ashyp, ondaǵy jumystardyń negizgi baǵyttaryn aıqyndaǵannan keıin Májilis Tóraǵasy N.Nyǵmatýlın depýtattar atynan alǵa qoıylǵan mindetterdiń tolyq oryndalatynyna senim bildirdi. Odan ári birlesken otyrys kún tártibindegi ekinshi máselege kóshti. Jańadan saılanǵan jáne Konstıtýsııaǵa sáıkes Prezıdent taǵaıyndaǵan Senat depýtattary El­ba­syna ant berdi.

Sonymen, Parlament palatalarynyń birlesken otyrysy aıaqtaldy. Onyń jumysyna depýtattardan basqa ortalyq memlekettik organdar, qoǵamdyq jáne úkimettik emes uıymdar, BAQ basshylary qatysty. Sóıtip, Parlament 3-sessııanyń jumysyna kirisip ketti. Búgingi kúni onyń qorjynynda qaralýǵa tıisti 35 zań jobasy jatyr.