Kún kóterile jetken sulý boıjetken as bólmege ótip, salqyn sý ishti de, tez qaıyrylyp kelip chemodanyn ashty. Ishinen ıtalııandyq kóılek-kónshek, fransýzdyq ıissý shyǵaryp, jatyn bólmege ótti. Áýe kompanııasynyń tyrtysqan kıimderin ústinen tez-aq sypyryp tastaı saldy. Anadan týmaı appaq táni arshyǵan jumyrtqadaı bolyp shyǵa keldi.
Chemodan aýzy tap bosaǵada ashyq qaldy...
Kúnge qyzdyrynǵan denesi qyzyl tobylǵydaı narttanyp, tyǵyz bitken múshe-múshesi shıyrshyq atyp, tip-tik omyraýy ushynyń barmaqtaı bópeshik basy dertip, álde bir oınaqy sezim sanasyn qytyqtap ketti. Oıyna qumdy jaǵalaý men tuzdy teńiz, qymbat meımanhana men jatjerlik beıtanys erkektiń serippeli jas tánine tıgen shoıyndaı qap-qara qoldary oralyp ótti... Bir sát balǵyn músininiń sulýlyǵy men názik janynyń nápsi qumartqan júıiriktigine eltip, jastyqqa tán oı-sezimmen óz-ózine erkelep, kisi boıy sopaq aına aldynda kerikshe kerilip-sozylyp, emin-erkin jalǵyz turyp jatqanyna dán rıza boldy. Ine-jipten jańa shyqqan ish kıimderin kıip, jeńil jibek halat jamyldy.
Áýejaıǵa jaqyn salynǵan shaǵyn aýdannan páter jaldap turatyn qyz bala – Qarlyǵash-Karına úshin bul tuıyq meken – qııanda qalǵan qystaq sııaqty jeke-dara, óte yńǵaıly. Jigiti Baýyr-Baýer da «raıon appendısıt» dep at qoıǵan. Ushaq qyzmetkeri úshin tań bozy nemese ymyrt kezi, bolmasa «chas-pık» ýaqyt pa – báribir... Kórshisi taksıst Esbergenmen jumysyna tez jete qoıady.
Alyp megapolıstiń yzyń-shýynan da alys, qala irgesine qonys aýdaryp alǵan áke-sheshe, aǵa-baýyr, jegjat-týystardyń suq kózinen de jyraq. О́zi men ózi. Qalada týyp, qalada ósken Baýermen de emin-erkin júzdese alady... «Shanell» ıisi jeńil ǵana ańqyǵan aqqý moınyna tanaýyn tyǵyp, aq tamaǵyn aımalap, «Moıa Sarısa Karına! Moıa Sarısa Korona!» dep ólip-óshetin erkektik erkin qylyǵyn da saǵynyp, qumartyp jetti búgin. Eshbir jigit jetpeıdi onyń quljadaı qumarpaz qarýlylyǵyna... shetelde de, osy qalada da.
Al bul kezde ashyq qalǵan chemodan ishinen bir súırik taraqan aıańdap shyǵyp, murtshasyn kóterdi. Murtshasymen ıis alyp, jan-jaǵyna muqııat zer saldy. Kúıdirilgen maı ıisi syzdyqtap kelip turǵan esik jaqtaýyna qaraı jyldam jyljı jóneldi. Bosaǵadaǵy jalpaq aǵash japsaryna eleýsiz ǵana enip ketti.
Bosaǵa jaqtaýynan eleýsiz engen sylyńǵyr jándik jińishkelep júrip otyryp, kórshi páterdiń qabyrǵalas as bólmesinen shyqty. Sezimtal murtshasy aldamapty. Aıshylyq alys shetelden áp-sátte ushaq qanatyna baılanyp jetken taraqan birden-aq as úıdegi jat tuqymdastarymen aralasyp ketti. Murtshalarymen ymdasqandaı janasa tıisip, ıis-qońystarymen almasyp, alǵashynda ózara tosyrqassa da, tánderi úırenise kele jabaıy qulandaı úıirlesip ketti.
Bosaǵadan engen bosqyn biraq syrqat edi...
Ol vırýsty jándik bolatyn. Vırýs oǵan adamnan juqqan. Ekiaıaqtylar jep, qoqysqa tastaǵan astan juqtyrǵan. Al beıǵam pendeler taraqannyń da tasymaldaýshy ekenin sezbeıtin... Senbeıtin. Jalpaq dúnıeni jalmaýyzsha jortyp júrgen beımaza jurt shatyr astynda jarbııa ilingen jarǵanatty jylan biteý jutyp, sol ekeýiniń kirikken syrqatynan jumbaq indet jer betin juldyzqurtsha jaılaı bastaǵanyn ǵana biletin.
As úıge murtshasy súıreńdep jetken kelimsek bosqyn keshikpeı-aq murttaı ushqan. Tórt aıaǵy aspannan kelip, jany shyǵa almaı typyrlap jatyp, aqyry bir buryshta syrqattan tyrapaı asqan. Ol biraq syrqattan qurban bolsa da, qurbandyq mıssııasyn beıǵam qandastary aldynda adaldyqpen atqaryp ketip edi.
Az ǵana ýaqytta óziniń hıtın jamylǵysy astyna jasyryp, aman-esen jetkizgen qaýipti syrqatyn talaı baıyrǵy taraqandarǵa juqtyryp úlgergen. Endigi kezek izerleı jetken indettiń jarǵanatsha jabysa juǵyp alǵan taraqandar tirligine syn... Olarmen alańsyz qatar ǵumyr keship jatqan párýaıy pende ataýlynyń tirshiligine syn... Ekeýiniń de tirlik pen tirshilik etýge haqysy bar. Ekeýi de jaratýshy ıeniń jazǵan taǵdyryn keshýge quqyly.
Al jaratýshy minsiz etip jaratqan vırýstyń da tirshilik ıelerine juǵýǵa, sol arqyly jalpaq dúnıede ómir súrýine jol ashyq. Qalaǵa qashqynnyń kúıin keship jetken vırýs qana bosqyn emes, qybyrlaǵan barlyq jandy ataýly dún-dúnıede bosqyn... Bári de bosqyn jazmyshtaryna táýeldi. Al bosqyn ǵumyrlary qanshaǵa sozylary jumbaq.
Bir táńirige ǵana aıan! Qubyr-qubyr boıymen páterden páter qoımaı aralap ketken taraqan ataýlynyń boıyna sińisip, úıdi-úıge qojaıyn bolyp júrgen adamdarǵa juqtyratyndaı ózgermeli mýtasııa halge jetkenshe de áli qanshama ýaqyt bar biraq... Aıshylyq alys joldy ushaqpen bir-aq kúnde bir-aq attap jetse de, adam balasyna taratýshylyq qabiletke ıe bolǵansha vırýs jankeshtiligi men siriligi tóreshi. Sosyn bárin de ýysynda ustaǵan bir táńiriniń qudiretti kúshi men keńistik pen ýaqytqa baǵynbas qudireti tóreshi.
Ol kezde biraq bul vırýs múlde óńin ózgertip, túrlengen túrmen oıanady...
Ázirshe seldeı sapyrylysyp, seńdeı soǵylysqan jartykesh jurt – alkeýde adamdar alańǵasarlyqpen bir-birine bildirmeı juqtyryp, shartarapqa tarata beredi. Syrttan kelgen syrqat az ýaqytta ishti keýlegen sarysúzekteı sozylmaly indetke ulasady.
Súrboıdaq jigittiń «Táj patshaıymy» Karına-Qarlyǵash ta álemdi sharlap ushyp júrmek... Ystyq qubyr boıymen jarysqan syrqat taraqandar ǵana belgisiz jendet indetten kezek-kezek murtshalary jybyrlap, bir-birine juqtyryp, murttaı ushyp jatyr.
***
Bosqyn taraqan ólgen as úıde jumaǵa arnalyp beısenbilik shelpek pisirilgen edi. Tús áletinde jetken kúıeý balasy Esbergen enesi Torǵynmen quran oqylǵan ystyq shelpekten aýyz tıisip, túski asqa kirisken. Taksıst Esbergen tań qarańǵysynan ketip, orazasyn endi ashyp otyr.
Kempir jap-jas kúıeý balasynyń júdeý óńine qarap qoıady. Úıelmendi-súıelmendi úsh balasyn eski «Toeta» kóligimen taksı bolyp asyrap, páter aqysyn óldim-taldym degende áreń taýyp júrgen Esbergen ábirjip-aq ketipti. Namysqa tyrysyp júrgeni kórinip-aq tur. Balalarynyń aldy mektepke endi iligip, sońǵylary jary Jadyra jaıalyq jýatyn balabaqshada...
Torǵyn da qala irgesindegi ulynyń úıinen kúıeý balasynyń jaldamaly páterine qurt-maı, kilegeı-irimshik, qant-kámpıt – sálem-saýqatyn kóterip keshe kelgen. Bir aılyq zeınetaqysyn da páterdiń jaldamaly qunyn tólesin dep qyzynyń qolyna ustatqan edi. Osy kenje qyzyn ákeden erte qaldy ǵoı dep, sholjyń ósirip, joǵary oqý da oqymaı, erte baıǵa tıip ketti. Qudaıǵa shúkir biraq, qyz kezindegi erke minezi tez basylyp, jap-jaqsy ana boldy.
Únsiz asyn alyp otyrǵan Esbergen oıda joqta oqys sóz aıtty.
– «О́li tynyshtyq ornatamyz! О́lesińder!» deıdi.
– Ne deıt!? Qaıdaǵyny aıtpa, qaraǵym! Jamandyq shaqyrasyń.
– Apa, men emes... mynalar shaqyryp otyr. Búrsigúnnen bastap «О́li tynyshtyq ornatamyz!» dep jatyr ǵoı... Qalaı kún kóremiz?! Qalasyz kúnimiz qarań!
– Qoı! Joqty aıtpa! Bir mánisi bolar... Kóppen kórgen – uly toı. O, nesi aı!
Torǵyn kempir basý aıtty. Kúıeý balasy ishinen tynyp úndemeı qaldy. Sýyı bastaǵan sháıin kómeıine biraq qotara salyp, ornynan turyp ketti. Enesiniń báıek bola sháı ish degenine de qaramady. Kúndegi ádetinshe birer saǵat kóz shyrymyn alýǵa jatyn bólmege bettedi.
Myna bir «koronovırýs keldi» dep el dúrlikkeli arqany keńge salyp júrgen Esbergen búgin shyndap qoryqqan. Qaladan shyǵam degenderge eki kún ýaqyt beripti, sosyn múlde jaýyp, qumyrsqasha qaınap jatqan sapyrylysqan tirshilikti toqtatpaq. Onyń aqyry ne bolmaq sonda?! Oılaýdyń ózi qorqynyshty!
Kózin jumyp, uıyqtap ketkisi keldi. Qarakóleńke bólmede dóńbekship jatyp, kenet qor ete tústi. Tuıaq serippesten bir jarym saǵattaı jatqan Esbergendi úıge saldyrlaı kirgen qaınaǵasy Almasbek pen onyń áıeli Núrkásh oıatyp jiberdi.
– Apa, erteń aýylǵa qaıtasyz!
– Ee, ne bop qaldy? Sý shyqty ma myna úıden? Kelgenim keshe...
– Sýyńyz ne, vırýs shyqty, apa! - dep Núrkásh kelini aralasa ketti.
– Apa deımin, qyrsyqpańyzshy! Sumdyq sor kele jatyr... – Almasbek anasyna qatqyldaý aıtty.
– Táıt, ári! Birińniń aýzyńa biriń túkirip qoıǵansyńdar ma, túge!
– Apa deımin, kári adamdarǵa qaýipti!.. Men dárigermin ǵoı. Úlken adamdar kótere almaıdy. Italııada qarttar ketip jatyr... Bárinen de sizdi oılap keldim.
– Italaqaz degen bolýshy edi. Eliniń aty qandaı jaman edi! Ondaı elde bolady, ıt dep, bıt dep at qoıyp alsa... O, nesi aı!
Dantıst Almasbek qaınaǵasynyń shyr-pyr bolǵan daýysyn anyq estip jatqan Esbergen ornynan turyp ketti. Enesi daýysy taǵy jalǵasty.
– Ajal kelse, qala ne, aýyl ne – báribir. Anańdy altyn sandyqqa jasyrsań da alyp ketedi. Dúrlikpe! O, nesi eı! Odan da quran oqylǵan shelpekti jep, sháı ishińder. Ázireıil sendersińder ǵoı myna túrlerińmen... Qaıt deseń – qaıtam. Tek myna nemere jıenderimdi de ala ketem. Áke-sheshesi qalam dese, qala bersin! Emshektegi balalar emes qoı... Jumystaryn isteı bersin.
– Apa, aqylyńyzdan aınaldym! – Núrkáshtiń kempirdi qushaqtaı alyp, betinen shópildetip súıgeni sezildi.
Esbergen as úıge dereý jetip kelip, aman-saýlyq joq dúrse qoıa berdi.
– Balalar eshqaıda barmaıdy! О́zimizben bolady. Olar jetimek emes!
Torǵyn kempirden bastap bári ańtaryldy da qaldy... Aldymen til qatqan áýlet anasy boldy.
– Iá, shoshyp oıandyń ba, balam?! Eshkim seniń balańdy alaıyn dep jatqan joq. Árkim óz balasyn qaıda sıǵyzaryn bilmeı júr. O, nesi aı!
Esbergen de balajan, qyzǵanshaqtyǵynan artyq ketkenin bilip qap, tosylyp qaldy.
– Áı, Esbergen! Seniń bala-shaǵańdy biz jep qoımaımyz... Aýyldy jerde úıde qamalyp otyrmaıdy, aýla ishinde oınap júrer dep otyrmyz. Ishteri de pyspas. – Almasbek qaınaǵasy jón sóz aıtty.
– Jo-o-oq! Bárimiz bir jerge jınalmaıyq degenim... – Esbergen kúmiljip qaldy.
– Myna bir bólmede úsh bala turmaq, ózderiń de qaıda bararlaryńdy bilmeı qalarsyńdar... Bul – karantın. – Núrkásh ta basý aıtty.
– Chernoblde kórgenmin... Erteń myna vırýs keneshe qaptaǵanda úıden shyǵarmaıtyn jaǵdaıǵa barady. Bárin jaýyp, tumshalap tastaýǵa týra keledi áli... Kóresińder! Bul atom jarylysynan da jaman. Vırýs – qurt. Taraqansha taraıdy.
Qaınaǵasy óziniń sonaý Chernoblde áskerde bolǵanymen salystyrdy.
– Qaraqtarym, aspannan qar emes, qan jaýsa da, sabyr saqtańdar! Enem otyz ekinshi jyldyń ashtyǵynda sheshekten aman qaldym deýshi edi... Júzinde qorasan daqtary sol zamannan qalǵan-dy. Marqum alty birdeı aǵamdy ashtyq pen indet jalmaǵanda, Alla taǵala bir meni tuqymǵa qaldyrypty deıtin. Budan da el bop, jurt bop, aman ótermiz. El irgesi berik qoı. Dári-dármek kúshti. Úkimet baı. Aýyrshylyqqa ushyrata qoımas. Úreılene bermeńder! Adamdy jaý almaıdy, úreı alady.
Torǵyn kempir balalaryna toqtaý sóz baılady. Bári de bir sát úndemeı otyryp qaldy.
Kútpegen jerden esik qońyraýy qaǵyldy. Eleń etisti. Kórshi úıdegi bádendi stıýardessa Qarlyǵash eken.
– Oı, salamatsyzdar ma? Apam kelip qapty ǵoı...
– Kir, Karına, kir! Shelpekten aýyz tı!
– Rahmet, apa! - deı berip, tap kire beristegi as úıdiń esik jaqtaýyna súıene jótelip-jótelip qaldy.
– Asyqpa, qyzym!
– Apa, shelpekke shashalyp...
– Qyzym-aý, otyrshy! Qazaq emespiz be?! Sháıdan ish, sheteldegi jańalyǵyńdy aıt!
– Karına, ne bolyp jatyr ózi?! Sen ushyp júrsiń ǵoı... Myna sumdyq bizge de keldi me? Jurt «bizde joq! Bıliktiń eldi basyp ustap otyrý úshin istep jatqany... Taǵy da prezıdent aýysady» desedi... «Italııa qaıda, biz qaıda?» dep shýlasyp, senbeıdi, - dep Núrkásh kelini kılige ketti.
– Jeńeshe, meni on kúndik demalysymnan shaqyryp aldy... Ystyq jaqtyń teńizine shomylyp, aspanda alǵan radııasııamnan arylaıyn dep... Jeti-aq kún boldym. Ol jaqtarda da dúrligý... Adamdar qorqyp, keıbireýisi elderine qaıtyp jatyr. Biraq kóp jurt «kak grıp, nechego boıatsıa!» dep jaıbaraqat júr.
– Aıttym ǵoı áne... Bizde de dym joq. Bılik eldi dúrliktirip... mıllıondap, mıllıardtap bólip... taǵy da sony jeýdiń qamy. Áne keldi, mine keldi! Qaıda? Káni? Mine, Karına ushyp keldi ǵoı. Kelgenderdi ustap jatqany qaıda?
– Eı, qatyn! Qysqart! Provokatar! Karına – bort-provadnısa. Ony nesine ustaıdy... Úkimet aqymaq pa saǵan? О́z-ózin darǵa asyp... qalany jaýyp, jumysty toqtatyp, eldi qamap, dúnıeni qańyratyp... Bankrot bolady. Amalsyz, sen sekildi sýmı qatyndar sanasyna jetpese de, jelkeleri úzilmesin dep istep jatyr. Sender biraq «bılik óıtti, bılik búıtti» degen baıbalamdaryńdy qoıar emessińder osyndaı qaýip tóngen sátte de. Karantınsiz halyq qyrylady... О́ńsheń esek mı. Vırýsqa japon men qytaı, nemis pen amerıkan erikkennen esigin jaýyp jatyr deımisiń. Biz onsyz da bir orynda qoısha úıezdep, qońyzsha órip júrmiz. Jumyssyzdyqtan jerdi kezip... erteń qaptaıdy olar... Koreıasy bar, emıraty bar. Sonda qazirgi on-onbes aýrý júzdep balalaıdy. Bir ýaq baıyń men ókimet sharasyna qulaq assańshy!
Dáriger áıeline zekı sóıledi. Ulyna qarsy sóıleı bergen kelinine Torǵyn kempir toqtaý saldy.
– Áı, kelin! Toqta! O, nesi aı, baıyna qaraı shápildep!.. Kándenshe bosaǵadan sháýildep... senderdiń nıetteriń... dúnıedegi joq páleni basymyzǵa shaqyrǵan.
– Apa, biz emes, olardyń ózi... Áıtpese álemde qydyryp júrgen baı-baǵlandardy aldyryp nesi bar? Olar taǵy solardyń qyz-qyrqyn, qatyn-qalash, qydyrmash erkegi men uldary... - dep Núrkásh shydamaı ketti.
– Eı, Núrkásh! Qoı boldy! - dep Almasbek aıqaılap jiberdi.
Kirýin kirip qalyp, qalaı shyǵyp keterin bilmeı sasqan Qarlyǵash:
– Apa, men keteıin! Jadyraǵa «ólip qalmasyn, sý quıyp turshy» dep tastap ketken gúlderimdi alaıyn.
– Ala ǵoı. Esbergen biledi ǵoı. Men de qonaqpyn.
Esbergen tereze aldynda gúldep turǵan qysh ydystaǵy bákene japon ósimdikterin kóterip ákeldi. Qarlyǵash sypaıy qoshtasyp, esikpe-esik páteriniń esigin kiltpen ashty da, kórshi taksıst jigit japon gúlderin kirgizip berdi.
Ol ashyq qalǵan páteri esigin jaýyp kirgende koronovırýs týraly daý da basylǵandaı edi. Ýaqyt ta jyljyp ketipti. Ymyrtqa sheıin jolaýshy «aýlap» qaıtqysy kelip asyǵa túsken.
– Esbergen, jaǵdaı Evropadaǵydaı ýshyqpasyn!.. Onda bizdiń elde de «komendanttyq chas» engizedi... Soǵan daıyn bolýymyz kerek. Áıelder onyń ne ekenin túsinbeıdi... Sen erkeksiń ǵoı, bárine daıyn bol!
– Aǵa, basqa salǵandy kórermiz!
– Kórermiz emes... Betke maska kııýmen másele sheshilmeıdi. Qatań rejım, qatal tártip kerek. Jurt Soıýz ydyraǵannan beri betimen laǵýdy óner kórip aldy. Temir tártip ǵana tegeýrindi toıtarys beretinin qytaılar dáleldedi ǵoı... Áıtpese batystaǵy elderdeı bylyqqa batamyz.
– Qoıshy, Almas! Qorqyta bermeshi! Italııadaǵydaı mork jetpeı qalmas... Dala keń. Aıaǵymyz jetken jerge qasharmyz! - dep kúldi Núrkásh.
– Kúlme, kelin! Baıyńnyń aıtqanyna moıynusyn! O, nesi aı!
– Baıyna emes, koronavırýsqa moıynusynady... Mysqyl men kúlki sonda tyıylady.
– Astapyralla! Jaman aıtpa, ulym! O, nesi eı!
– Aǵa, men júre bereıin!
– Baýyrym, bylaı isteıik! Bala-shaǵańdy irgedegi aýylǵa alyp keteıin. Jadyra ekeýiń sosyn kelersiń, onyń jumysy toqtap jatsa... Erteń aýrýlarymdy sońǵy ret qabyldap, tisterin salyp berip, ofısti jabam. Bizge de qıyn tıeıin dep tur. Qazir apammen balabaqshaǵa soǵam, erteń qol tımeıdi.
Qyzýqandy qaınaǵasy bir-aq kesti.
– Jadyraǵa telefonmen túsindirip aıtarsyń, - dep qaldy Núrkásh.
Bul da olarmen únsiz kelisip, eshkimmen qoshtaspastan shyǵa jóneldi. Kóz aldyna kishkene qyzynyń tátti qylyqtary kele berdi...
Qalada tyrbańdaǵan pendelerdiń taraqan tirshiligi qyza túsken edi.
* * *
Kórshi páterge kirip-shyqqan Qarlyǵash eshkim kútpegen qaýipti bir-aq ret jótelip qalyp, kempirge syrqat juqtyryp alǵanyn sezgen de joq. Gúl kóterisip sońynan ergen Esbergen ystyq demi jaqynnan sharpyǵan jas sulýdyń sylqyldaı ún qatqanynan juqtyrǵanyn bilgen de joq.
– Siz qalaǵa shyǵasyz ba?
– Qazir ketem.
– Meni kúte turyńyz! Ortalyqqa baraıyn dep em.
Endi mine, ekeýi de qalanyń ortalyǵyna qaraı aınalma sheńber jolmen ushyrtyp keledi. Esbergen kóp sóılemeıtin ádetimen únsiz. Qarlyǵash qana qoltelefony qulaǵyna jabysyp, áldebir qurbylarymen máz-máıram tildesip keledi.
Naýryz basy bolsa da, búgin kún erekshe shýaqty eken. Aýa ǵana tymyrsyq. Kók tútin aralas aýyr ys qaraýyta tumanytyp tur. Qalaǵa aıaq astynan taý men daladan túz adamy kele qalsa, qolqasyn qabady... Biraq taksıst pen stıýardessaǵa áseri bilinbeıdi. Olardyń jas ókpesi oqta-tekte demigip qap syr berse de, elegen emes.
Qala ortalyǵyna jaqyndaǵanda ýys-qýys sholaq kóshelermen synalaı júrip, jolaýshysyn úsh-tórt qabattyq sýpermarket aldyna jetkizip tastady. Qolyndaǵy qymbat telefon arqyly jyldam esep aırysqan boıjetken de esikti tars jaýyp, taksıst óz jónimen ketti.
Qarlyǵash taksıden túser-túspeste taǵy birer márte jótelip, tamaǵyn jótkirinip aldy. Sol-aq eken óńeshin qazan qyrǵyshtaı álde qalaı sezim qyrnap ótti. Oǵan biraq mán bergen joq. Tez-tez basyp, market ishine kirdi.
Market toly nópir jurt eken. Úlken-kishi demeı, býtık-býtıkti jaıbaraqat aralaǵan kópshilik. Kóbisi qur bosqa ýaqyt óltirip júrgenge uqsaıdy. Ekiden-úshten erigip júrgen jastar men áıelder tipti mol. Beıbit ómirdiń berekeli tirshiligi, mamyrajaı mezgili.
Ártúrli jerde isteıtin boıdaq qurby-qurdastary keshkilik jumystan bosaǵansha, býtık aralap júre turýdy jón kórdi. Qolyna balmuzdaq ustap, terbetile basady. Jastyq jalyn qýat pen talmas sezim úıirip, kóńilin kóktemgi kógershindeı alyp-ushtyryp alǵan edi.
Jaqyn aýyldaǵy áke-sheshesine telefon soǵýǵa oqtaldy da, soǵyp ket dep áýre qylar dep tosyldy...
Iri qala mańyna qudaı da umyta bastaǵan tuıyq aýyldan byltyr ǵana kóship kelip alǵan týǵan shańyraǵynyń tútini de túzý ushýda... Áke-sheshesi ustazdyǵyn atqaryp, aǵasy men baýyry ony-muny mamandyqtarymen kishigirim qyzmetterin istep júr. Jalǵyz sińilisi mektepte.
Al ózi shet tilderi ýnıversıtetin bitirip, aǵylshyn tilin jetik bilýi men qaǵylezdigi arqasynda bort-jolserik mamandyǵyn tez ıgerip, zerektigi men pysyqtyǵy synaqtardan súrinbeı ótkizip, naǵyz maman bolyp shyqty. Osy stıýrdessa bolý úshin aq júregin usynyp, ata-anasyna kelin túsirem dep qýantyp, jahuttaı saqtaýly pák laǵylyn qyzyl reńge boıaǵan alǵashqy mahabbaty – stýdenttik jigitimen de sertin buzdy...
Cert buzǵaly kóp ózgerdi. Baýerdiń tilimen aıtqanda, «pýtana bolmasa da mýtantka» bolǵandaı.
Qazir qalaýymen kún keship keledi. Kókeıinde ókinish joq, biraq sol pák sátterden sulý saǵynysh pen belgisiz kireýke muń qaldy. О́zi elemeýge tyryssa da, «Qatelik jasadym ba?!» degen jasyq oı keıde quıyndaı soǵyp ótetin. Sol-aq eken óz-ózin qaırap, ótkenniń bárin umytýǵa tyrysyp, sháýli qyransha silkinip, alys shetelderge ushyp júrgenin kóńiline medeý tuta beretin.
Aqyl dese – aqyly, kórik dese – kórki bar, qolynan is te keletin, urpaq kóbeıter kúsh te bar – ózindeı qyzdar qazaqta biraq az ba?! Kóretin kóz joq jigitterde... Áıtpese qalada qansha qylyqty bıkeshter erikkenderdiń belin bosatýdan asa almaı júr. Buǵan kim kináli? Árıne, aldymen erkekter. Eger solar búrkitteı tegeýrindi bolǵanda, bular qutyla almas edi. Ezder kóbeıip, munyń qııanda qırap qalǵan aýylyndaǵy jaman sáýrikteı ezýlenip, mekerlenip ketti ǵoı.
Ne isterin bilmeı, ishi pysa bastaǵan Qarlyǵashtyń oıyna árne orala bergen soń, sýpermarket jertólesine tústi. Jertólede kofe iship, aralas-quralastary kelgenshe kolıan tútindetip otyrýdy jón sanady.
Mýzyka daýysy báseń kafe ishi kúńgirt. Adam da az. Qarlyǵash túkpirdegi jumsaq oryndyqty ústel basyna baryp otyrdy. Kofe men kalıanǵa tapsyrys berdi.
Aýzyna kofe ala bergeni sol edi, telefony shyr ete tústi. Baýer eken. Oǵan osynda bolatynyn aıtyp, qoıý kofeni syzdyqtata urttady. Mańdaıy jipsip, qanqysymy qalpyna kelip, arqasy keńidi. Shalqaıa berip janaryn jumdy.
Daıashy ústelge kalıandy tamyzyp ákep qoıdy. Qarlyǵash alystan ushyp kelgendiki me, kózi ilinip ketti. Munyń sulý óńi men jumǵan kózin anadaıdan baıqap otyrǵan jigit aǵasy kofesin kóterip qasyna kelip, otyrýǵa ruqsat suraǵanda ǵana selk etip oıanyp ketti.
– ...Keshirińiz, qaryndas! Shoshytyp aldym ba?
– Oqasy joq. Otyryńyz! Qurbylarym kelgen soń, bossyz.
– Álbette! Otyrmaı jatyp qýǵanyńyz qalaı?
– Amal joq, aǵasy! Jigitim qyzǵanshaq edi...
– Ondaı jigitpen sizdeı sulý qyz sóılese me eken?! Ondaılardy mańaıyńa jolatpaý kerek qoı.
– Súıemin!
Qarlyǵash qalaı ótirik soǵa salǵanyna ózi de ishteı tańdandy.
– О́kinishti-aq! Mendeı sorlyǵa qyzǵanshaq áıel jolyqqan... Parodoks. Sendeı perishtege qyzǵanshaq jigit kez kelgen. Qudaıǵa ne jazdyq!?
Kózine jas alǵandaı qalyp tanytty. Qarlyǵash aıap ketti.
– Aǵa, nalymańyzshy! Ketip qalyńyz!
– Ketý ońaı emes, qalqam! Kúrshekke ilingem... Balam bar. Qımaımyn! Úı de, mashına da áıeldiń atynda ǵoı. Men júrgen músápir!
Qarlyǵash únsiz qaldy. Beıtanys ta únsiz... Qarlyǵash kofesi túbin saryqty da, kolıanǵa kóshti. О́shi qalǵandaı qushyrlana sordy, býdaqtata úrdi. Beıtanys ıntellıgent ornynan tura berdi.
– Jumbaq jan... Jumbaq qyz atyń kim?
– Karına.
– Jasbolat. Tanys boldyq. Vızıtkam. Aǵańdy umytpassyń... Men jalǵyzbyn. Jalǵyzsyraımyn, qalqam! Qandaı ádemi ediń! Átteń!
Qarlyǵash bota kózin tóńkerip, qolmen qoshtasý ısharatyn jasady. Vızıtkany alaqandaı ǵana sómkesine muqııat salyp qoıdy. «Bolashaqta ońasha páterde bir syrlasýǵa turarlyq adam eken, - dep qoıdy ishteı. – Iship-jep qaraǵan kózqarasyn-aı!..»
Osy sátte esik jaqtan Baýyr-Baýer bastaǵan qurby qyzdary da kórindi. Olar munymen qushaqtasa, súıise amandasyp jatty. Bári saǵynysyp qalypty.
Bastary qosylysymen ústeldi jaınatyp, kolıandy qaınatyp jiberdi. «Vıskı» men qyzyl-sary tús sharap sýsha aǵa bastady. Salqyn syra men ystyq sháı, túrli salat pen qyzdyrylǵan úırek, qabyrǵa káýep keý-keýlesip qosarlaı keldi. Tamyr-tanystar da kóbeıe berip, qyzý áńgime arqany qyzdyra tústi.
Bir-biriniń aýzynan talasa tartyp alysyp, kolıandy tańdaılata sorysty. Súıir erinderinen sýmańdata tútin shyǵarysyp, sheńberlete ushyrǵandaryna qýanyp, ózara máz bolysty. Kolıan aýzyndaǵy silekeı aýyzdan aýyzǵa kóshe berdi...
Qarlyǵash býynyna «vıskı» býy túsip, Baýyrdiń baýyryna tyǵyla berdi. Ol da albyraǵan erninen soryp, omyraýy ushynyń bópeshigine saýsaq júgirtip, boıy býsanyp, jany jaı tappaı tynyshsyzdandy.
Aqyry ekeýi sezimge shydaı almaı dalaǵa shyqty da, «appendısıt» tuıyq aýdanǵa qaraı tartyp otyrdy. Baýyr rólge otyrysymen sabyrǵa boı aldyryp, ógizdeı óńkıgen kóligin bappen aıdady. Túngi jol boıy da bosap qalypty. Qarlyǵash ta boıyn jıyp otyrdy.
Ekeýi de páterge kirer-kirmesten bir-birine bosaǵada qumarta umtylysty...
– Baý-e-er! Baý-e-er! Sladkıı moı!..
– Sarı-ı-sa Koro-o-na-a! Mılaıa moıa!..
Olardy názik sezim bıledi. Toıynbas nápsi jeńdi.
* * *
...Sansyz kúnder men túnder kirpik qaqqansha óte shyqty. Sansyz aılar synaptaı jyljyp jatty. Sansyz jyldar jylǵadaǵy sýdaı jylap aqty.
Uzaq-uzaq merez mezgil jóńkilip uzaı jóneldi...
Juparly jahanda gúlder solyp, shymyrlap sheshek atty...
Ǵapyl dúnıe dóńgelene aýdy. Shar tabaq Kún altyn qas erin jaltyldata aýnady. Kókmunar ǵarysh kósh-kósh kerýenmen kóshe berdi... kóshe berdi. Juldyzdar jaryǵy da sóne berdi.
Taǵadaı aı ǵana týrala solyp, shermıe toldy...
* * *
Qynadaı qyzaryńqy Kún kóktegi kindik tórinen tapjylmady. Urshyqtaı jumyr Jer sheńber boıymen saıtan kóbelekshe aınalyp júr. Qulaqqa urǵan tanadaı ǵaryshtyq Tynyshtyq ta buzylar emes.
Chemodan arqyly bosaǵadan engen, tutqıyldan kep tıgen túr-túsi jat, sulý tájdi vırýstan san mıllıondaǵan taraqan opat bolyp, tek bireýisiniń siri jany tózip, áýpirimdep aman qaldy. Sol jándik qaladaǵy kópqabatty álde bir bıik úı astyndaǵy sasyq, salqyn jertólesi túbinen jybyrlaı shyqty. Ol uzyn-sonar ýaqytta aty jaman buzyq indetti óz tániniń nárine aınaldyryp, menshikteı sińirip alǵan edi.
Taraqan táltirektegen kúıi tilersegine ilinip, kún sáýlesin izdedi. Jantalasa jaryqqa umtyldy. Endigi kezek – jumbaq mýtasııaǵa ushyraǵan jańa vırýs-mýtant osy jándikten taramaq... Taraqan da qandastarynan aıyrylyp, qan qusyp qalǵan tuldyr jetimek.
Baılaýly buqadaı buzyq Jetimek uzyn kelgen murtshalary jybyrlap, tóńiregin sıpap sezip, topan sýda tal qarmamaq bolǵan jandaı jan-jaǵyna qarandy. Qarǵa adym ýaqyt qubylmastan qubyla asyp barady eken.
Alyp megapolıs qarań qalǵandaı tynyshtyqta aırandaı uıyıdy. Kenet meńireý tynyshtyqty buzyp, oqys daýys shyqty.
– Qarq! Ka-a-ar! Ko-o-or!
Myńjyldyq qarǵa úni qumyǵa jetti.
Asqar ALTAI
Almaty
Naýryz, 2020 j.
