Aıbyndy asyrǵan aıshyqty ata zań

Alǵa basýdyń altyn arqaýy

Elimizdiń Ata Zańynyń qabyldanǵanyna 18 jyl tolýyna oraı ótkizilgen «Konstıtýsııa – qo­ǵam men memlekettiń damý strategııasyna negiz» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferen­sııa L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­ver­sıtetinde jalǵasyn tapty.

Konferensııanyń bas­ty maqsaty – belgili otan­dyq jáne sheteldik ǵalym-zańgerlerdiń basyn qosyp, pikirsaıys alańyn qurý. Mundaı halyqaralyq ma­ńyz­dy alqaly jıynnyń L.N.Gýmılev atyndaǵy ýnıversıtet qabyrǵasynda ótip otyrǵanynyń da ózindik syry bar. О́ıtkeni, atalǵan oqý orny zań salasyndaǵy kóptegen mamandardy daıar­lap shyǵardy. Táýelsiz elimizdiń quqyqtyq qalyptasýynda ózindik orny bar zań fakýltetiniń dekany Erkin Ońǵarbaev ýnıversıtet basshylyǵynyń quttyqtaýyn jetkize otyryp, saladaǵy jetistikterin de ortaǵa sala ketti.

Alǵa basýdyń altyn arqaýy

Elimizdiń Ata Zańynyń qabyldanǵanyna 18 jyl tolýyna oraı ótkizilgen «Konstıtýsııa – qo­ǵam men memlekettiń damý strategııasyna negiz» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferen­sııa L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­ver­sıtetinde jalǵasyn tapty.

Konferensııanyń bas­ty maqsaty – belgil iotan­dyq jáne sheteldik ǵalym-zańgerlerdiń basyn qosyp, pikirsaıys alańyn qurý. Mundaı halyqaralyq ma­ńyz­dy alqaly jıynnyń L.N.Gýmılev atyndaǵy ýnıversıtet qabyrǵasynda ótip otyrǵanynyń da ózindik syry bar. О́ıtkeni, atalǵan oqý orny zań salasyndaǵy kóptegen mamandardy daıar­lap shyǵardy. Táýelsiz elimizdiń quqyqtyq qalyptasýynda ózindik orny bar zań fakýltetiniń dekany Erkin Ońǵarbaev ýnıversıtet basshylyǵynyń quttyqtaýyn jetkize otyryp, saladaǵy jetistikterin de ortaǵa sala ketti.

Alqaly jıynda «Biz Qa­zaqstan Respýblıkasynda – qalyptasqan memlekettiń konstıtýsııalyq keńis­tiginde turyp jatyrmyz» atty baıandama jasaǵan QR Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, zań ǵylymdarynyń doktory, professor Sultan Sartaev tarıhqa sheginis ja­sady. Ǵalym 1924 jyldan beri qazaq jerinde bes­ konstıtýsııanyń qabyl­dan­ǵanyn alǵa tartty. Ol qujattardyń barlyǵy da ózimizdiń ósip-órkendep jat­qan zamanymyzǵa laıyqtap jazylǵan konstıtýsııalar boldy, dedi ǵalym ár dáýirdiń ózindik erekshelikteri bar ekenine nazar aýdartyp. Sonyń ishinde 2005 jylǵy Ata Zańymyz azamattarymyz asa qurmetteıtin Negizgi Zańymyzǵa aınala bildi, dedi ol.

Buǵan deıin Konstıtý­sııalyq Keńes Tóraǵasy Igor Rogov óziniń maqala­syn­da táýelsizdikti nyǵaı­tý­daǵy jáne el halqynyń aýyzbirshiligin saqtaýdaǵy Konstıtýsııanyń myzǵy­mas­ty­ǵyna kepil retindegi el Prezıdentiniń mańyzdy rólin atap ketken-di. Onda Tóraǵa bylaı dep jazypty: «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasy qalyptasqan mem­leket – Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń dáýiri kezinde Konstıtýsııany odan ári jú­zege asyrýǵa arnalǵan uzaq merzimdi mańyzdy baǵ­darlamalyq qujat bolyp tabylady. Strategııanyń negizgi qaǵıdalary Negizgi Zań talaptarynan týyndaıdy».

Al Konstıtýsııalyq Ke­ńes múshesi Vıktor Ma­lı­novskıı 1995 jyly qa­byl­danǵan Ata Zańnyń mańyzyn ashyp kórsetýge umtyldy. Onyń aıtýynsha, 1995 jyly qoǵam jańa Konstıtýsııany qabyldaýǵa pisip-jetilgen edi. Sol kezde Prezıdent N.Á.Nazarbaev ózge elderdiń jıyrmaǵa tarta konstıtýsııa­symen jaqyn tanysypty. Onyń málimetine qaraǵanda, 1993 jylǵy Konstıtýsııada jerge degen jeke menshik, tilderdiń mártebesi, mem­le­kettiń naqty sıpaty to­lyq anyqtalmaǵandyqtan, tıisti ózgerister qajettigi týyndaǵan. Onyń ústine qo­ǵamnyń damý perspektıva­lary da bulyńǵyr kúıinde qalyp qoıǵandyǵy aıqyn sezilipti. Osyǵan oraı qol­danystaǵy Ata Zańǵa tıisti ózgerister engizý úshin 1994 jyly tipti, arnaıy jumys toby da qurylǵan. Sóıtip, 1995 jyly Konstıtýsııanyń jańa jobasy ázirlenip, qoǵam talqysyna túsip, jalpyhalyqtyq referendýmda qabyldanǵan.

Jańadan qabyldanǵan sol Negizgi Zańda Qazaqstan demokratııalyq, zaıyrly, áleýmettik ári quqyqtyq el ekeni kórinis tapqan. Jáne eń basty qundylyǵy adam jáne onyń erki men bostandyǵy dep te anyq kórsetilgen. Elimiz prezıdenttik basqarý formasyna ótip, bılik tar­maq­tarynyń arasy naqty ajyratylǵan. Qoldanystaǵy Konstıtýsııaǵa 1998, 2007 jáne 2011 jyldary ózgeris­ter engizilgeni belgili. Al­dy ń­ǵy ekeýi elimizdiń saıa­sı­ qurylymyna ózgerister alyp kelse, halyqtyq bas­ta­mashy top usynǵan soń­ǵy­syn Konstıtýsııalyq Ke­ńes Ata Zańǵa sáıkes kel­meı­di dep tapqany belgili. Nátıjesinde Elbasy kezekten tys prezıdenttik saılaý ótkizý jónindegi Jarlyǵyn shyǵardy.

Ál Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti zań fakýltetiniń professory, zań ǵylymdarynyń doktory Aryqbaı Aǵybaev eń aldymen quqyqtyq bilim men sana-sezimdi jetildirip, quqyqtyq mádenıetti qalyptastyrý qajettigin basa atap ketti. Onyń paıymynsha, Parlament halyqqa quqyqtyq bilim berý máselesin nasıhattaıtyn arnaıy zańdyq qujat qabyldaǵany oryndy bolmaq. Osy rette ǵalym memlekettik til óz tuǵyryna áli de ornamaǵandyǵyn tilge tıek ete kelip, bul máseleni úsh tuǵyrly til saıasaty aıasynda júzege asyrýǵa bolaryn meńzedi.

QR Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń professory, Konstıtýsııalyq Keńestiń burynǵy múshesi Nıkolaı Akýev Konstıtýsııaǵa ózgerister taǵy engizilýi múmkindigimen bólisti. Ol osy oraıda «Qazaqstan-2050» Strategııasynda Elbasy Parlament ókilettigi týraly aıtsa, ǵalym sony joǵary zań shyǵarýshy organnyń qadaǵalaý fýnksııalarymen baılanystyrdy. Onyń paıymynsha, berilgen ókilettikterdiń arqasynda Parlament arnaıy komıssııa quryp, belgili bir másele boıynsha sheshim de shyǵara alar edi.

Konferensııaǵa qatysý­shy­lar memleket damýynyń strategııalyq baǵdaryn jáne «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasy sheńberinde eli­miz­diń quqyqtyq júıesin ary qaraı jetildirý jaılaryn ortaǵa saldy. Ásirese, Konstıtýsııalyq Keńestiń Ata Zańymyzdyń ústemdik qurýyndaǵy tájirıbesi men konstıtýsııalyq qundy­lyq­tardy saqtaýdaǵy ózindik orny erekshe atap aıtyldy.

Asqar TURAPBAIULY,

«Egemen Qazaqstan».

ASTANA.

Sýretti túsirgen

Erlan OMAROV.

Qoǵam men memleket damýynyń strategııasy

Býrabaıdaǵy «Rixos-Borovoe» otelinde Qazaqstan Res­pýb­lı­kasynyń Konstıtýsııasy kú­nine arnalǵan «Konstıtýsııa – qoǵam men memlekettiń damý stra­tegııasynyń negizi» atty halyqaralyq konferensııa óz jumysyn jalǵastyrdy. Ony Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákil Asqar Shákirov kirispe sózben ashty.

Astanadan bastaý alǵan ha­lyq­aralyq forým jumysyna tabys tilegen A.Shákirov Adam quqyqtary ınstıtýtynyń min­detterine qysqasha toqtaldy. Eýropa Odaǵy demokratııa men adam quqyqtary jónindegi Eýro­palyq qural sııaqty birqatar bas­tamalarǵa jol ashty, osynaý ıgi sharalar halyqaralyq uıymdarmen birlesip júzege asyrylýda. Bul oraıda Qazaqstanda azamattyq qoǵamdy nyǵaıtyp, memlekettik bılikpen seriktestik qurýdaǵy belsendiliktiń nátı­je­sinde quqyqtyq reformany damytýǵa nazar aýdarylýda. Eli­mizdiń Ata Zańy merekelenip otyrǵan kúni ótkizilgen ǵylymı-praktıkalyq konferensııa­ qazaqstandyq azamattyq qoǵam ókilderi, ǵalymdar jáne mem­le­kettik qyzmetkerlerdiń sheteldik áriptesterimen tyǵyz baılanys ornatýdyń mańyzdy tuǵyrnamasy bolyp tabylady. Qazaqstan Konstıtýsııasynyń qoǵamnyń turaqty damýyna kepildik beretin qundylyq negizderi osydan da kórinis tabady.

– Elbasymyz «Syn saǵatta táýelsizdigimizdiń kepili bol­ǵan qasterli Ata Zańymyz – ult­tyq rýhymyzdyń adastyrmas temirqazyǵyna aınaldy» dep joǵary baǵa bergen Kons­tı­týsııamyzdyń sharapaty tir­shi­lik-tynysymyzdy shyraılandyrýda, – dedi Aqmola oblysy ákiminiń orynbasary Ashat Qaınarbekov konferensııaǵa qatysýshylardy quttyqtaý sózinde. – Ata Zań – bizdiń barlyq qu­qyqtyq mádenıetimizdiń qaı­nar kózi. Halyq ıgiligin kóz­deıtin ekonomıkalyq damýǵa, memleketti basqarýdyń demo­kra­tııalyq prınsıpterine bizdiń Konstıtýsııamyz jol ashý­da. «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasynyń senimdi qadamdary retinde jýyrda ǵana ótkizilgen aýdandyq deńgeıdegi qalalar, kentter jáne aýyl ákimderiniń saılaýyn aıtýǵa bolady. Tájirıbe kórsetip otyrǵanyndaı, bizdiń Ata Zańymyz óziniń mazmu­nynyń tereń, múmkindiginiń mol ekendigin búkil álemge tanyt­ty.

Konferensııada negizgi baıan­damalardy Tájikstan Respýb­lı­kasy Konstıtýsııalyq soty­nyń hatshy sýdıasy Karım Karımov: «Tájikstan Respýb­lı­kasy Konstıtýsııalyq so­ty­nyń áleýmettik memlekettiń konstıtýsııalyq negizin qam­ta­masyz etýdegi róli» taqyrybynda bastady. Konstıtýsııanyń ne­gizi áleýmettik memlekettiń prın­­sıpterin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan, dedi ol. Bizde áleý­met­tik saıasat pen áleýmettik árip­testik basymdyq alady. Ol respýblıka Prezıdentiniń ha­lyqqa joldaýlarynda únemi alǵa shyǵarylyp kele di. Sońǵy jeti jylda bıýdjettik ınvestısııa da eselep artýdy. Azamat­tardyń densaýlyq, bilim, turǵyn úı, zeınetkerlik, taǵy basqa quqyq­taryn qorǵaý erekshe nazar­da ustalady jáne munda Kons­tıtýsııalyq sot ókildigi soń­ǵy sheshim bolyp tabylady.

Latvııa Respýblıkasy Kons­tıtýsııalyq sotynyń sýdıasy Ýldıs Kınıstiń «Aqparattyq tehnologııalar quqyǵy – HHI ǵasyrdaǵy konstıtýsııalyq qun­dy­lyq» atty baıandamasynda aq­pa­rattyq qoǵam – turǵyndardyń basym bóliginiń ál-aýqaty elek­trondyq ortada taratylatyn aqparattyq qyzmetke tikeleı jáne janama áser etetin qoǵam ekendigi atap ótildi.

«О́zbekstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasy jáne Konstı­týsııa­lyq sot isin júrgizýdi odan­ ári demokratııalandyrý» taqy­rybynda sóılegen О́zbekstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq sotynyń sýdıasy Uzaq Bazarov barsha qazaqstandyqtardy el Konstıtýsııasynyń qabyldanýy­nyń 18 jyldyǵymen quttyqtap, áriptesterine azamattardyń qu­qyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý jáne quqyqtyq ústemdikti qalyptastyrýdaǵy jaýapty­ ju­mystaryna tabys tiledi.

EýrAzEQ Soty sýdıasynyń keńesshisi, zań ǵylymdarynyń doktory Ermek Ábdirásilov «Qa­zaqstan Respýblıkasy Kons­tı­týsııalyq Keńesiniń nor­­matıvtik qaýlylarynda quqyq­tyń jasalýy jáne quqyqtyń qaıta jasalýy» taqyrybyndaǵy baıandamasynda quqyq qorǵaý men quqyqtyq shyǵarmashylyq máseleleri zań ǵylymy men tájirıbesinde meılinshe problemalyq sıpat alatyndyǵyna toqtaldy. Bılik bólinisiniń klassıkalyq teorııasy boıynsha sot jáne basqa quqyq qoldaný organdary quqyqty jasa­maýy kerek, olardyń róli bekitilgen nemese memleket tarapynan belgilengen erejelerdi qoldanýmen shekteledi, dedi ol.

Sondaı-aq, konferensııa delegattary men qonaqtarynyń nazaryna Armenııa, Moldova, Lıtva Konstıtýsııalyq sottarynyń sýdıalary Ashot Hachatrıannyń, Petrý Raılıannyń, Ramýta Rýsh­kıteniń, M.V.Lomonosov atyn­daǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń kafedra meń­gerýshisi Evgenıı Sýhanovtyń, Fınlıandııa Joǵary ákimshilik sotynyń qurmetti prezıdenti Pekka Hallbergtiń, Halyqaralyq yntymaqtastyq jónindegi german qoǵamynyń (GIZ) Ortalyq Azııa elderindegi quqyqtyq memlekettilikke qolǵabys jasaý» baǵdarlamasynyń dırektory Iorg Pýdelkanyń baıandamalary usynyldy.

Baqbergen AMALBEK,

«Egemen Qazaqstan».

Aqmola oblysy,

Býrabaı aýdany.

Almaty aıryqsha atap ótti

Munda elimizdiń Ata Zańy – Konstıtýsııa kúninde birqatar merekelik is-sharalar uıymdastyryldy

Qala ákimdiginiń uıym­das­tyrýymen ótken dástúrli velosherýge el namysyn halyqaralyq jarystarda qorǵap júrgen veloshabandozdar, úkimettikemes uıymdar ókilderi men qala turǵyndary, sonymen qatar, quqyq qorǵaý mekemeleriniń qyzmetkerleri qatysty.

Sporttyq-mádenı sha­ra barysynda qala áki­mi Ahmetjan Esimov elimiz­diń eńseli memleket bolyp­ qalyptasýynda Ata Zańnyń úlesi zor ekendigin jetkizip, jıylǵan kópshilikti mem­lekettik mańyzdy merekemen quttyqtady.

«Elimizdiń qaryshtap da­mýy úshin myzǵymas ta myǵym zań qajet boldy. Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasy qabyl­dan­ǵan­nan keıin asa qajetti zańdar qabyldanyp, olar ýa­qyt óte kele damyp otyr­dy. 1995 jyldyń 30 ta­myzynda Ata Zańymyz qabyldanǵan bul kún barsha qazaqstandyqtar úshin qa­sıetti mereke retinde toı­lanyp keledi. Otandyq zańdardy qurmetteý arqyly biz búgingi berekeli de beıbit zamannyń jetistigi men jemisin kórip otyrmyz», dedi qala basshysy.

Quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerin tıisinshe qamtamasyz etý týraly Memleket basshysynyń bergen tapsyrmasyna oraı ákim qalalyq sot qyzmetiniń basshylyǵyna 16 qyzmettik kóliktiń kiltin tabys etti.

Munan ózge, bul kúni­ qala aýdandarynyń orta­lyq­tarynda merekelik jármeńke men túrli máde­nı ujymdardyń uıymdas­ty­rýymen merekelik baǵdar­lamalar, oıyn-saýyq sharalary ótkizildi. Kesh bata qa­lanyń Abaı atyndaǵy ala­ńynda Qazaqstan es­trada juldyzdarynyń qatysýymen konsert jáne bı keshi uıymdastyrylyp, kóterińki kóńil kúıdi ot-shashýmen árledi.

Qanat ESKENDIR,

«Egemen Qazaqstan».

ALMATY.