HH ǵasyrda qazaq basyna tóngen uly apattardyń biri Semeı atom synaq polıgony edi. 1991 jyly Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen KSRO aýmaǵyndaǵy eń iri synaq alańy jabylǵan sátte el erteńi, baıandy bolashaǵy úshin qýanyp, teńizdeı tolqydy. Memleket basshysynyń bastamasymen sol ýaqyttan bergi 22 jyl ishinde Qazaqstan jahandyq ıadrolyq qarýsyzdanýdyń kóshbasshysy bola otyryp, adamzat tarıhyndaǵy beıbitshilik mıssııasyn júzege asyrýdy berik qolǵa aldy. Prezıdenttiń parasatty bastamasynyń biri 29 tamyz – Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúnin qazir álem boıynsha atap ótý dástúrge aınaldy.
HH ǵasyrda qazaq basyna tóngen uly apattardyń biri Semeı atom synaq polıgony edi. 1991 jyly Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen KSRO aýmaǵyndaǵy eń iri synaq alańy jabylǵan sátte el erteńi, baıandy bolashaǵy úshin qýanyp, teńizdeı tolqydy. Memleket basshysynyń bastamasymen sol ýaqyttan bergi 22 jyl ishinde Qazaqstan jahandyq ıadrolyq qarýsyzdanýdyń kóshbasshysy bola otyryp, adamzat tarıhyndaǵy beıbitshilik mıssııasyn júzege asyrýdy berik qolǵa aldy. Prezıdenttiń parasatty bastamasynyń biri 29 tamyz – Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúnin qazir álem boıynsha atap ótý dástúrge aınaldy.
Semeı qalasynda atalǵan halyqaralyq kúnge jáne Semeı synaq polıgonynyń jabylǵanyna 22 jyl tolýyna oraı mańyzdy jıyndar ótti.
Árıne, radıasıalyq sáýlelenýdiń zardaptary uzaq ýaqyt boıy saqtalady. Bul – aqıqat. 40 jyl boıy júrgizilgen alapat jarylystardyń izi shırek ǵasyrda óshe qoımaıdy. Sondyqtan da, ıadrolyq qarý adamzatty ajal apanyna ıtermelegen joıqyn qarý sanalady.
Polıgon zardaptaryn tereń sezingen Semeı halqy úshin ataýly kúnniń mańyzy erekshe. Osy oraıda Semeı memlekettik medısına ýnıversıtetinde «Ekologııa. Radıasııa. Densaýlyq» taqyrybynda IX halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Konferensııa jumysyna Japonııa, Ońtústik Koreıa, Chehııa, Fınlıandııa, Úndistan, Qyrǵyzstan, Reseı jáne taǵy basqa elderdiń jetekshi ǵalymdary qatysty.
Jıyn sheńberinde radıasıalyq ekologııa jáne qaýipsizdik, medısınalyq aldyn alý, ekologııalyq qolaısyz aımaq turǵyndaryn emdeý jáne saýyqtyrý syndy ózekti máseleler qarastyryldy.
– Radıasııalyq sáýlelenýdiń áseri ıadrolyq synaqtar ótkizilgen Qazaqstan úshin ǵana emes, álemdik qaýymdastyq úshin de óte mańyzdy, – dedi Qyrǵyzstan-Reseı slavıan ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Georgıı Belov. – Qyrǵyzstanda da bul ózekti másele bolyp tabylady. О́ıtkeni, transshekaralyq ózender men aýa aǵymy arqyly radıasıanyń taralý qaýpin eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Onyń ústine Syrdarııa men Shý ózenderiniń boıyndaǵy alqaptarda iri ýran qoımalary bar. Túrli tabıǵı apattar tótenshe jaǵdaı týǵyzýy múmkin. Bul máselelerdi sheshý halyqaralyq qaýymdastyqtyń qatysýyn talap etedi. Osy baǵytta halyqaralyq zertteý júrgizip, birlesken jobany júzege asyrýǵa daıynbyz.
2011 jyly Japonııanyń Fýkýsıma AES-inde oryn alǵan apat Kúnshyǵys eliniń basynan ótkergen úlken synaǵy deýge bolady. Osy rette konferensııaǵa qatysýshy Nagasakı ýnıversıtetiniń vıse-prezıdenti Shýnıchı Iаmasıto Fýkýsımada apat oryn alǵannan keıingi 2,5 jyldan soń balalar men jasóspirimderdiń densaýlyǵy tekserilgenin jetkizdi. Aıta keterligi, 18 jasqa deıingi balalardyń 99 paıyzy derlik kúrdeli radıasııa sáýlesin almaǵan. Degenmen, densaýlyǵynan kinárat tabylǵan azǵantaı adamdar shoǵyry joq emes. Olarda qalqansha bezinde qaýipti aýrý túrleri týyndaı bastaǵany belgili bolǵan.
– Japonııadaǵy qaıǵyly jaǵdaı kezinde kómek qolyn sozǵan qazaqstandyqtarǵa, ásirese, semeılikterge japon halqynyń atynan alǵys bildiremin. Qazirgi kezde de biz birlesken zertteý jumystaryn jalǵastyrý ústindemiz, – dedi Sh.Iаmasıto.
Ol qazaqstandyq-japondyq «JACA» jobasyn júzege asyrý sheńberinde Semeı óńirindegi medısınanyń damýyna salmaqty úles qosylǵanyn atap ótti. Osy eńbegin eskergen Semeı qalalyq máslıhaty japondyq mamanǵa «Semeı qalasynyń Qurmetti azamaty» ataǵyn berdi.
Búginde Semeıdegi Beıbitshilik araly ıadrolyq synaqtan zardap shekken halyqtyń qaıǵy-qasiretine taǵzym etetin qasterli orynǵa aınalǵan. Bul kúni de alys jáne jaqyn shetelderden kelgen me
