Tanym • 09 Sáýir, 2020

Aqırekte – Arystan bab...

81 retkórsetildi

Syr óńiriniń Aral teńizi mańaıyndaǵy kónekóz qarııalardyń aqjoltaı iske tilek qosyp, bata bergende lebizin «Aqırekte Arystan bab..» dep bastaıtyny bar. Uly dalaǵa musylman dinin taratýshy Arystan bab kesenesiniń tarıhı qatpary qalyń Otyrar jerinde jatqanyn bilemiz. Al Aqırek degen qaı tus? Áıgili Qoja Ahmet Iаsaýıge ustaz bolǵan babtyń batada aıtylatyn Aqırekke qandaı qatysy bar? Osy saýaldyń tini sońǵy jyldary tarqatyla túsip, Arystan babqa qatysty taǵy bir kóne sózdiń soraby aıqyndaldy.

Aqırek – Qazaly men Aral aýdany shekarasyndaǵy jataǵan taý. Antalaǵan jaýdan jurtyn qorǵaǵan Janqoja batyrdyń atoılap kirgen talaı maıdanyna kýá bolǵan qasıetti óńir. «Osy taýda áıgili Arystan babtyń jumyr jerdegi jeti jaıynyń biri oryn tepken» degen ańyz aıtady jergilikti jurt. Osy derek qyzyqtyryp, byltyr Aralǵa barǵan saparymyzda taýǵa arnaıy soqtyq.

Jataǵan taý basyna qaraı órmelep kelemiz. Syrttaı qaraǵanda jaıdaq kórinetin Aqırektiń tóbesi jetkizer emes. Sálden soń aldymyzdan eski qorym kórindi. Bizdi bastap júrgen jergilikti azamattar qasıetti orynǵa keletinder qatary kóp ekenin aıtady. Ásirese, beısenbi, juma kúnderi adam aıaǵy úzilmeıtin kórinedi. Qorym basyna osy elden shyqqan kásipker azamattar túneýhana salyp, keletinderge qoldan kelgenshe jaǵdaı jasap qoıypty.

Álemde «Arystan babtyń kesenesi ornalasty» degen jerler barshylyq. Solardyń qatarynda Iran, Saýd Arabııasy, Qyrǵyzstan, Izraıl jáne bizdiń elimiz bar. Kórshiles Túrkistan oblysy aýmaǵyndaǵy bab kesenesi jaıly árkim-aq biledi. Al Araldaǵy myna kesene kóp ýaqytqa deıin beımálim bolyp kelgen.

Ańyz boıynsha Arystan bab dúnıe­den ótken ýaqytta onyń denesin óz je­ri­ne qoımaq bolǵan musylman balasy ara­synda kelispeýshilik bolǵan desedi. Daý-damaıdyń ońaılyqpen oń sheshimin taba qoımaıtyny anyq bolyp, babanyń múrdesin túıeler kerýenine artyp jolǵa shyǵady. Olardyń barlyǵynyń túr-túsi bir-birinen aýmaıdy eken. Múrde qaı túıeniń ústinde ekenin eshkim de bilmeıdi. Túıeler Arabııa, Iran, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan jáne Qazaqstan aımaqtaryn basyp ótedi. Onyń árqaısysynda bir-bir túıeden shógipti. Sońǵy ekeýi qazaq dalasyna deıin jetken kórinedi. Biri Otyrar alqabyndaǵy qazirgi Arystanbab kesenesi oryn tepken jerge shókse, sońǵysy Aral topyraǵyndaǵy osy Aqırekke deıin kelgen.

Eski qorym basynda onyń memlekettik qorǵaýǵa alynǵanyn bildiretin taqtaısha ornatylypty. Mundaǵy bulaq ta este joq eski zamannan beri aǵyp jatyr. Taý basynan etekke jylǵalanyp túsken sýy keı jyldary ájeptáýir kólge aınalady.

Áýlıe basyndaǵy tasqa túsken sábıdiń izi, taraq tańbasy kózge taıǵa tańba basqandaı anyq kórinip tur. Osy óńirde Bala áýlıe, Qyz áýlıege qatysty aıtylatyn ańyz ben qoıylǵan belgi taý tóbesinde talaı qazyna kómilip jatqanyn aıǵaqtaıdy. Osynyń ózi osy óńirdegi qarııalar batasynda aıtylatyn «Aqırekte Arystan bab...» sóziniń tekten-tek shyqpaǵanyn dáleldep turǵandaı.

Jekelegen azamattar eshkimge jal­ta­q­tamaı-aq qorym basyna jıylatyn jur­tqa jaǵdaı jasap jatyr. Biraq kúre jolǵa tıip turǵan keshenniń ınfra­qu­ryl­ymyn retke keltirý úshin úlken kúsh kerek. Byltyr «Rýhanı jańǵyrý» bo­ıynsha qasıetti jerlerge ekspedı­sııa uıymdastyrǵan «Syr medıa» serik­tes­ti­gindegi áriptesterimiz de keshenge kóńil bólý kerektigin jergilikti bas­shy­lyq nazaryna taǵy saldy.

Aral aýdanyndaǵy Aqbaı eldi meke­nin­en nebári 9 shaqyrym jerdegi taý tóbe­sine zamanaýı kesene turǵyzyp, jol tartý, sý jetkizip, jaryq júrgizý baba rý­hyna kórsetilgen úlken qurmet qana emes, týrızmdi damytýdyń bastaýy bolar edi. Bul kóne zaman kúmbirindeı bolǵan ańyz­dyń keıingige arqaýy úzilmeı jetýi úshin de kerek.

 

QYZYLORDA

 

Sońǵy jańalyqtar

Áke rýhynan qýat alǵan qaısar jan

Rýhanııat • Búgin, 11:54

Abylaıhannyń aq joly

Aımaqtar • Búgin, 10:05

Aqmolada qaıyrymdy jandar kóp

Aımaqtar • Búgin, 09:31

Halyqaralyq stýdentter forýmy aıaqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:25

Shaıqynyń dombyrasy

О́ner • Búgin, 08:15

Teatr aldyndaǵy tarlandar

Rýhanııat • Búgin, 08:13

Uqsas jańalyqtar