Oblys ortalyǵynda «Pavlodar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy aýmaǵynda óndiris oryndary ashylyp, jańa zaýyttar iske qosylýda. О́ndiristi óńirde erkin ekonomıkalyq aımaq (EEA) qurý elimizdegi hımııa-tehnologııa klasterin damytýǵa baǵyttalǵan joba. Ortalyq «Kaýstık» AQ-ta ornalasqan, bıznespen aınalysqysy keletinder úshin óte qolaıly.
Oblys ortalyǵynda «Pavlodar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy aýmaǵynda óndiris oryndary ashylyp, jańa zaýyttar iske qosylýda. О́ndiristi óńirde erkin ekonomıkalyq aımaq (EEA) qurý elimizdegi hımııa-tehnologııa klasterin damytýǵa baǵyttalǵan joba. Ortalyq «Kaýstık» AQ-ta ornalasqan, bıznespen aınalysqysy keletinder úshin óte qolaıly.
Jalpy, hımııa óndirisi óńir úshin jaqsy tanys. Keńes ókimeti tusynda oblys ortalyǵynda Batys Sibir, Oral jáne Ortalyq Azııany hımııalyq ónimdermen qamtamasyz etip otyrǵan kásiporyn boldy. Qorshaǵan ortaǵa qaýpi bar synap qoldaný arqyly ónim óndiretin zaýyt 1994 jyly jabyldy. Sol úshin jergilikti turǵyndar «hımııa» degen sózge úrke qaraıdy. Osy qorqynyshty boldyrmaý úshin ekologııalyq taza óndiris qajet. Hımııa salasynda jumys jasaıtyn sheteldik kásiporyndarmen áriptestik kerek ekeni aıtylýda. Hlor shetelderde múlde paıdalanylmaıtyny belgili. Al, bizdiń elimizde áli de qoldanysta. Biraq, qazir ómirge jańa tehnologııalar, ıdeıalar kele bastady. Zaýyttar qaıta jańǵyrýda, hımııa óndirisiniń de órisi keńeıýde.
Mysaly, osy erkin ekonomıkalyq aımaqta qazir qurylys júrgizilip jatqan «BO-NA» seriktestigine qarasty zaýyt zalalsyzdandyrǵysh-dezınfeksııalyq suıyqtyq zattar óndirýdi qolǵa aldy. Al, «NPO Kompozıt» seriktestigi atalatyn ekinshi bir jańa zaýyt 2015 jyly iske qosylǵanda polıefır shaıyry negizinde kompozıttik buıymdar shyǵarady. Qos kásiporyn arnaıy ekonomıkalyq aımaq jobasynyń alǵashqy qatysýshylary retinde mańyzdy jobalardy bastap ketti. Oblys ákimi Erlan Aryn bul jańa jobalardy Indýstrııalandyrý kartasyna engizýge usynys jasady. Erkin ekonomıkalyq aımaqqa qatysatyn kásiporyndar tańdaý jolymen alynady. Jobalary básekege qabiletti óndiris oryndary qajet.
Aımaq jańa tehnologııalardyń zamanaýı óndiris ornyna aınalýy tıis. «NPO Kompozıt» seriktestiginiń polıefır shaıyryn shyǵarý zaýytynyń jobalyq quny – 2 mlrd. 730 mıllıon teńge. Jylyna 5000 tonna polıefır shaıyry jáne 3000 tonna kompozıttik buıymdar shyǵaratyn bolady. Zalalsyzdandyrǵysh quraldar zaýytynyń jobalyq quny – 43, 2 mıllıon teńge. Jyldyq qýattylyǵy – 130 tonna. Eki zaýytta 200-ge jýyq jańa jumys orny ashylmaqshy. О́nimder alys-jaqyn shetelderge shyǵarylady. Eki zaýytta iske asatyn jobalardyń jetekshisi Nurlan Erejepovtiń aıtýynsha, hımııa baǵytyndaǵy kásiporyndardyń óndirisi qorshaǵan ortaǵa zııan keltirmeıdi. Qoldanylatyn tehnologııa ekologııalyq turǵydan qaýipsiz.
Polıefır shaıyry jáne olardyń kompozıttik buıymdar zaýytyna qajetti qural-jabdyqtar men noý-haý tehnologııalaryn jetkizý baǵytynda aǵylshyndyq «Technobell», nemistiń «Sunthopol» jáne «Rhe» kompanııalarymen kelissózder júrgizilýde, deıdi seriktestik basshysy.
Nurlan Erejepovtiń aıtýynsha, 2007 jyly «BO-NA» seriktestiginiń zalalsyzdandyratyn suıyq zattar jónindegi ǵylymı-zertteýleri halyqaralyq grantty jeńip alypty. Ekinshiden, jańa zaýyttyń jobasyn, smetalyq qujattaryn daıyndaý úshin qarajat qajet. Al, hımııalyq zaýyttardyń jobalyq-smetalyq qujattaryn daıyndaý sharttarynda ónimniń qorshaǵan ortaǵa tıetin qaýipsizdigi, ekologııalyq talaptar joǵary. Bizdiń jumysymyzdyń jolǵa túsýine «Báıterek» ulttyq holdıngine qaraıtyn Tehnologııalyq damý jónindegi ulttyq agenttik qoldaý kórsetti. Kásiporyndardyń tehnıka-ekonomıkalyq negizdemesi ázirlendi. Qazir zalalsyzdandyratyn zattar shyǵaratyn zaýyt qurylysy júrgizilýde. Aldaǵy jeltoqsan aıynda paıdalanýǵa beriledi. Shyǵaratyn ónimimiz joǵary tehnologııalyq sapaly.Úkimettiń №799 qaýlysynda elimizde shyǵarylatyn joǵary tehnologııalyq ónimder tizimi bekitilgen. Bizdiń zaýyt shyǵaratyn suıyq zattardyń quramynda hlor bolmaıdy, ekologııalyq qaýipsiz degen sóz. Tehnologııalyq damý jónindegi ulttyq agenttiktiń Úkimettiń №1036 qaýlysy boıynsha ınnovasııalyq jobalarǵa 50 mıllıon teńge kóleminde beriletin arnaıy granttary bar. Sondyqtan biz zaýyt qurylysyn bastamaı tu ryp, osy grantqa óz jobamyzdy usyndyq. Jobalarǵa óz elimizden jáne shetelden táýelsiz sarapshylar baǵa beredi. Sarapshylar bergen baǵadan soń baryp, agenttik ekonomıkalyq saraptama júrgizedi.
Bıznes memleketten qoldaý kórip otyr degen osy. Jáne AQSh-taǵy kúrdeli aýrýlardy baqylaý ortalyǵynyń qoldaýymen Halyqaralyq ǵylymı-tehnıkalyq ortalyq pen «BO-NA» seriktestigi arasynda ekijaqty kelisimge qol qoıyldy. 2007-2012 jyldar aralyǵynda oblys ortalyǵyndaǵy «Kaýstık» AQ-tyń óndiristik alańdarynda «BO-NA» shyǵaratyn zalalsyzdandyratyn suıyqtyqtardyń joǵary sapalylyǵy tekserildi. Tekseris barysynda «Dezosterıl», «Dezosterıl-N» dep atalatyn eki suıyqtyq tańdap alyndy. Suıyqtyqtar aýrýhanalardyń, kommýnaldyq, tamaq, óndiris, sút, mal sharýashylyǵy nysandaryn, medısınalyq mańyzdaǵy buıymdardy dezınfeksııalaýda qoldanylady. Jyl saıyn elimizde 3 myń tonnaǵa jýyq zalalsyzdandyrý zattary paıdalanylady. О́nimniń 40-50 paıyzy bolsa shetten keledi. Zaýyt qaldyqsyz jumys jasaıdy.
Jańa zaýyt qurý úshin Ońtústik Koreıa tehnıkasyn alyp jatyrmyz, deıdi Nurlan Erejepov. Elimiz boıynsha 120-dan astam veterınarlyq zerthanalar salynýda. Sebebi, jeıtin tamaǵymyz – et, sút taza bolýy kerek. Mal qoralaryn, iri sharýashylyq qurylymdaryn zalalsyzdandyrmaı bolmaıtynyn kesh túsindik. Qazir Reseıdiń talaby joǵary. Aýrý maldardy eshkim de almaıdy. Olardy aýrý dep myńdap kómip tastaǵansha, veterınarlyq qyzmettiń dárejesin joǵarylatyp, zalalsyzdandyrý, aldyn alý sharalaryn júrgizgen áldeqaıda tıimdi.
Jańa jobalar sátimen júzege asyp, is bastalyp ketse, óńirdegi hımııalyq klasterdiń damýyna septigin tıgizeri sózsiz.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan».
Pavlodar oblysy.
