Qazirgi oryn alyp otyrǵan jaǵdaıǵa baılanysty mehanıka kafedrasynyń ujymy da qashyqtan bilim berý júıesine kóshti. Úıde bolǵandyqtan, buryn-sońdy qolymyz tımeı, biraq oıymyzda júrgen sharýalarǵa qol jetip jatqany da jasyryn emes. Sodan sáti túsip Tólegen Ospanuly arhıvterin aqtaryp, osy áńgime basynda aıtylǵan ushqysh-kosmonavttardyń sýretterin taýyp maǵan jibergen bolatyn.
Ǵaryshkerlermen bolǵan kezdesýden estelik bolǵan bul sýretterdiń tarıhyn Tókeń bylaı dep baıandaıdy:
Men, 1950 jyly Novosibir oblysynda, Qulyndy (Qulyn) dalasynda – ata-babalarymyzdyń jerinde dúnıege keldim. 1964 jyly mekteptiń úzdik oqýshysy, pıoner-komsomol jetekshisi jáne sportshy retinde Kavkazdyń Qara teńiz jaǵalaýyndaǵy Týapse teńiz porty janyndaǵy «Orlenok» lagerine (Búkilodaqtyq «Artek» lageriniń analogy) búkil aımaqqa berilgen jalǵyz joldama maǵan buıyrdy. Biz qyrkúıek-qazan aılarynda sol lagerde boldyq, bir toqsan sonda oqydyq, demalyp, shynyǵyp qaıttyq.
Qyrkúıek aıynyń sońynda Sochıde tórt ǵaryshker demaldy: Iýrıı Gagarın, Andrııan Nıkolaev (birinshi áıel-ǵaryshker Valentına Tereshkovanyń kúıeýi), Vladımır Komarov jáne ǵaryshqa ushqan alǵashqy ǵalym, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Konstantın Feoktıstov. Biz ushqyshtarǵa lagerge kelýge shaqyrý jiberdik. Shaqyrýdy alǵan soń, olar qaıyqpen bizge jetti.
Sol kezde men ózimniń otrıad komandıri bolǵanyma qatty qýandym. Sebebi ushqyshtardy sol porttan avtobýspen qarsy alýǵa qoshemetshi toppen birge bardym. Porttan bizdiń «Orlıonok» lagerine deıingi taýly joldyń uzaqtyǵy qyryq bes shaqyrym. Jolshybaı avtobýsta kele jatyp ǵaryshkerlermen jaqynyraq tanysyp, etene áńgimelese aldyq jáne óz basym tórt ǵaryshkerdiń qoltańbalaryn da alyp úlgerdim.
«Orlıonokta» qadirli qonaqtarmen uzaq ta qyzyqty kezdesý ótti. Kezdesýge tórt júz pıoner jáne komsomol músheleri qatysty. Bizdiń suraqtarymyzǵa kóbinese aty ańyzǵa aınalǵan Iýrıı Gagarın jaýap berdi. Ol óte qarapaıym, súıkimdi, meıirimdi jáne qyzyq adam bolyp shyqty. О́ziniń sóz saptaýyna qaraı, olardyń ishindegi jasy úlkeni, meıirimdi ári aqyldysy Vladımır Komarov ekenin ańǵardyq. О́kinishke qaraı, ol Qazaqstannyń Jezqazǵan aımaǵyna qoný kezinde qaıǵyly qazaǵa ushyrady.
«Kezdesý barysynda men olardyń bárin qarapaıym Smena-5 kamerasymen sýretke túsirip aldym», dep áńgimesin aıaqtaǵan Tólegen aǵa sol ushqyshtarmen bolǵan kezdesýdiń áli esinde ekendigin, jáne osy aqparatqa qyzyǵýshylyq tanytatyn jandarmen bólisýge daıyn ekendigin bildirdi.
Áńgimege arqaý bolǵan sýretterdiń tarıhy mine osyndaı boldy.
Dınara TÝRALINA,
ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń mehanıka-matematıka fakýlteti
