«Koronavırýstyń 40 shaqty túri burynnan bar. Ol júgirgen ań, ushqan qus, tipti adamdarda da kezdesetindikten, olardyń aǵzasynda osy koronavırýstar boıynsha ımmýndyq jady qalyptasqan. Iаǵnı aǵza álsirep, vırýs qoza bastaǵan kezde mıllıardtaǵan jasýshalar qarsy turyp kúrese bastaıdy. Al jańa COVID-19 – koronavırýstyń ózgeriske ushyraǵan túri. Adamdarda jáne jan-janýarlarda bul týraly ımmýndyq jady joq. Qazir bizdiń aǵzamyz COVID-19 vırýsyna qarsy turyp, joıatyn deńgeıge áli jetińkiremeı tur. Sondyqtan da jasy ulǵaıǵan, ımmýnıteti tómen, sozylmaly aýrýlary bar adamdar bul dertten kóbirek zardap shegip jatyr. Al COVID-19 juqtyrǵandardyń 40 paıyzy sımptomsyz, ıaǵnı múlde aýrý belgileri baıqalmaǵan kúıde ótýde. Biraq olar aýrýdy tasymaldaıdy. 30 paıyzynda ortasha aýyrlyqta ótse, qalǵany aýyr deńgeıde zardap shegedi. Italııada basqa eldegilermen salystyrǵanda qarttardyń sany 2-3 ese kóp bolǵandyqtan ólim-jitim deńgeıi de joǵary bolyp otyr», deıdi Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵy Almaty fılıalynyń dırektory, akademık Seıdiǵappar Mamadalıev.
Vırýsqa qarsy jáne ımmýnıtetti joǵarylatatyn preparattar daıyndaý baǵytynda ǵylymı izdenister júrgizetin Mıkrobıologııa jáne vırýsologııa ınstıtýtynyń mamanynan vırýstyń sıpaty týraly surap kórdik. «Koronavırýstyń kóptegen túri bar. Adamdardyń arasynda JRVI (ORVI) degen atpen onyń tórt túri kezdesedi. Ádette belgileri uqsas bolǵandyqtan tumaý dep aıta beredi. Biraq sebepteri ártúrli bolýy múmkin. JRVI-diń 10 paıyzdaıy koronavırýstyń sebebinen bolyp jatady. Koronavırýstar tabylǵanyna 50 jyldan asa ýaqyt boldy. Birneshe toptary, ıaǵnı tuqymdasy kezdesedi. Mysaly, bir tuqymdasy tek qustarda kezdesse, bir túri janýarlarda kezdesip jatady. Al myna COVID-19 vırýsy jarqanattardan tabylǵan, 2003 jyly taralǵan SARS-qa 90 paıyz uqsas. Biraq SARS mýtasııalyq jolmen udaıy evolıýsııalyq ózgeristerge ushyrap otyrady», deıdi Mıkrobıologııa jáne vırýsologııa ınstıtýtynyń vırýs ekologııasy laboratorııasynyń meńgerýshisi Aıdyn Qydyrmanov.
A.Qydyrmanov bul indetten asa qaýiptenýdiń qajeti joq ekenin aıtady. Onyń pikirinshe, bizdi dúrliktirip júrgen aqparattyń jyldamdyǵy men qoljetimdiligi ǵana. «Dúnıe burynǵydaı emes qoı. Qazir adamdar óte jyldam baılanysta. Qazir osynda bolǵan kisi 20 saǵattan soń jer sharynyń basqa buryshynda otyrýy múmkin. Sondyqtan da vırýs tez taralady. Bul – bir. Ekinshiden, vırýsologııa ǵylymy, dıagnostıka qarqyndy damydy. Bul vırýs 40-50 jyl buryn taralsa adamdar bulaı tez anyqtaı almas edi. Mysaly, 2003 jyly SARS-tyń sebebin tabýǵa bir jarym aı ýaqyt jumsaldy. Al COVID-19-dyń sebebi bir aptada anyqtalyp otyr. Qazir aqparat qoljetimdi bolǵandyqtan adamdarda úreı basym. Qarasańyz, búginde adamdar maıdanda soǵys júrip jatqandaı kúı keshýde. 2014 jyly Afrıkada Ebola (ebolavirus) degen vırýs taraldy. Onyń qaýipti bolǵany sonshalyq, oǵan shaldyqqandardyń 50-83 paıyzynyń tiri qalýy qıyn bolatyn. COVID-19 vırýsyn juqtyrǵandardyń arasynda ólim-jitim deńgeıi 3-4 paıyzdyń aınalasynda. Demek onyń taralýy maýsymdyq tumaýdan tómen. Qalaı degenmen, bul aýrý – juqpaly vırýstyq ınfeksııa.Sondyqtan ony tizgindeýdiń birden-bir joly karantın bolyp tur», deıdi ol.
Sondyqtan, mamandardyń aıtqanyna qulaq asyp, úıden shyqpaıyq, kóshede beısaýat júrmeıik, jaqyndarymyzdy saqtaıyq, ózimizdi, otbasymyzdy indetten qorǵaıyq!
