О́tinim berýshilerdiń jeke bas deregi durys kórsetilmegen. Bul 157 myńǵa jýyq ótinimdi quraıdy. «42 500 teńge» tólemge ótinim bergen sátte adamnyń aty-jóni men týǵan ýaqytyn jáne jeke sáıkestendirý nómirin qatesiz jazýǵa erekshe nazar aýdarǵan jón. Tıisti maǵlumattyń bir árpi nemese sany memlekettik aqparattyq júıedegi maǵlumatqa sáıkes kelmese, áleýmettik tólem berilmeı qalýy múmkin.
О́tinim berýshilerdiń bank derektemesi durys kórsetilmegen. Bul – 80 myńǵa jýyq ótinim. «42 500 teńge» tólemge ótinim bergende bank ataýy men IBAN (shotyńyzdyń 20 belgiden turatyn nómiri) málimetin kórsetý qajet. Kóp adam bank kartasynyń nómirin jiberip qoıady (16 san). Al bul tusta bank shotynyń nómiri kerek bolǵandyqtan, áleýmettik tólemdi jiberý qıynǵa túsedi. Mysalǵa durysy «KZ123456789012345678» sıpatynda bolyp keledi jáne ony barlyq derlik bankterdiń uıaly telefon qosymshasynan nemese ekinshi deńgeıli bankterdiń jedel jeli telefonynan bilýge bolady.
Bulaı qate jibergen jaǵdaıda ótinim ári qaraı qaraýǵa baǵyttalady da, oń sheshim qabyldansa, ótinim berýshige IBAN deregin suraı otyryp, tólemniń taǵaıyndalǵany jaıly SMS-habarlama keledi.
Sonymen qatar ótinim berýshiler ózge jeke tulǵalarǵa tirkelgen bank shotyn kórsetetin jaǵdaı kezdesip jatady. Atap óterlik jaıt, IBAN deregin toltyrǵanda bir sannyń ózin qate jiberýdiń saldarynan ótinim berýshige atalǵan shot qyzmetin toqtatqan bankte tirkelgeni jaıly habarlama kelýi yqtımal.
О́tinim berýshiniń turaqty jalaqy tólenetin jumysy bar (onyń ishinde memlekettik qyzmetkerler jáne bıýdjettik uıymdardyń qyzmetkerleri); zeınetaqylar men járdemaqylardy alýshylar, TJ engizilgenshe resmı jumys istemegen (863 myńǵa jýyq ótinish).
О́tinim berýshi usynǵan derekterdi teksere kele, jumys berýshiniń qashyqtan jumys isteýge ruqsat etkeni nemese tolyq emes jumys kúnine aýystyrylǵany, uıymnyń jalpy amalsyzdan toqtap turǵany anyqtalýda. Mundaı jaǵdaıda jumys berýshi tarap jumysshylarǵa jalaqy tóleýi tıis. Degenmen uıym basshylyǵy jalaqysy saqtalmaıtyn demalysqa jiberetini jaıly buıryq shyǵarmasa da, jumysshylar «42 500 teńge» tólemge ótinim berýge árekettenýde.
Qazir Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi jergilikti atqarýshy oryndarmen birlese otyryp, jaldamaly jumysshy bolyp sanalatyn ótinim berýshilerdiń rasynda aqysyz demalysqa jiberilgenin tekserýge kiristi.
Sondaı-aq «42 500 teńge» tólemge zeınetkerler men járdemaqy alýshylardan da ótinimder kelip túsýde. Qaıtalap aıtar bolsaq, MÁSQ tarapynan taǵaıyndalatyn áleýmettik tólemniń máni sonda, TJ tártibi engizilýine baılanysty tabyssyz qalǵan jumys isteýshi azamattarǵa qarjylaı qoldaý jasalady. Sondyqtan «42 500 teńge» tólemge TJ merzimine deıin resmı eńbek etken, olarǵa jumys berýshi jarna nemese jeke tabys salyǵyn aýdarǵan nemese ózderi Biryńǵaı jıyntyq tólem (ári qaraı – BJT) tólegen zeınetkerler, múgedekter ıakı basqa memlekettik járdemaqy túrlerin alýshylar ıek arta alady.
О́tinim berýshide TJ engizgenshe sońǵy 12 aıda áleýmettik aýdarymdar, zeınetaqy jarnasy, BJT joq nemese ózin beıresmı jumyspen qamtýshylardan ótinim bergen ýaqytqa deıin BJT jiberilmegen (1,16 mln-ǵa jýyq ótinim).
Bul jerde de eskerte keterlik másele, «42 500 teńge» tólemge qarajat MÁSQ tarapyna bólinetindikten, áleýmettik tólem alý úshin memlekettik saqtandyrý júıesine qatysqan abzal. Bastapqyda «42 500 teńge» tólemdi taǵaıyndaý úshin TJ tártibi engizilgenshe 12 aı ishinde kem degende 3 ret áleýmettik aýdarym jasaý talap etildi. Alaıda azamattardy memlekettik qoldaý sharalarymen keńirek qamtý aıasynda, áleýmettik tólem jasaý sharty TJ engizilgenshe 12 aıda 1 retke deıin qysqartyldy. Sáıkes ótinim berýshilerdi tekserý barysynda, jumys berýshidegi esepshi mamannyń jaldamaly jumysshylar úshin TJ engizilgenshe 12 aıda eshqandaı aýdarym joldamaǵany jaıly derekter jolyqty. Budan bólek, keıbir ózin beıresmı jumyspen qamtýshylardyń «42 500 teńge» tólemge ótinim bergenshe bir ret bolsyn BJT aýdarymyn jasamaǵany belgili boldy. Atalǵan jaǵdaılarda áleýmettik tólem taǵaıyndalmaıdy.
О́tinish qaıtys bolǵan adamnyń nemese Qazaqstan Respýblıkasynan tys jerde turatyn azamattyń atynan berilgen (534-ke jýyq ótinim). Jekelegen azamattar ótinimniń onlaın beriletinin paıdalanyp, qaıtys bolǵan jandardyń deregin kórsetken. Sonymen birge el aýmaǵynan tys shetelge qonys aýdara otyryp, áleýmettik tólemge ótinim bergender de bar. О́tinim berýshiniń derekteri ishinde barlyq Qazaqstan azamaty týraly jáne de adamnyń qaıtys bolǵany nemese shetelge qonys aýdarǵany jaıly aqparat tolyq qamtylǵan Jeke tulǵalardyń memlekettik derekter qory arqyly tekseriledi. Mundaı ótinimderge áleýmettik tólem taǵaıyndaýdan úzildi-kesildi bas tartylatyny anyq.
«42 500 teńge» áleýmettik tólemi boıynsha barlyq taǵaıyndaýdyń negizi TJ tártibi aıaqtalǵannan keıin bekitilgen zań júzinde qaıta tekseriletinin málimdeımiz. Ár ótinimge qatysty usynylǵan derekterdiń shynaıylyǵyna jaýapkershilik júktelgen, onyń ishinde, álbette basty sebep – TJ kezindegi shekteýler saldarynan tabystan aıyrylý. Osylaısha el azamaty «42 500 teńge» tólemge ótinim bere otyryp, TJ ýaqytyna deıin kirisi bolǵanyna jáne ony joǵaltqanyna kepildik beretinin rastaıdy. Áleýmettik tólemderdi zańsyz alǵan adamdardyń jaýapkershilikke tartylýy olardyń jasaǵan zańsyz áreketine baılanysty bolady. Áleýmettik tólem alýshylardyń zańsyz is-qımyly Qylmystyq kodekstiń aıasynda qarastyrylady (190, 195-baptar). Eger ótinish berýshi qatelesip, áleýmettik tólem alǵan bolsa, biraq bul qarajatty qaıtarý qajet dep sanasa, 42 500 teńgeni kelesi shotqa jibere alady:
Alýshynyń ataýy: «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy» KeAQ
BSN: 160440007161
BSK: GCVPKZ2A
JSK: KZ67009SS00368609110
TTK: 049
Halyq bank pen Kaspıı bankte shottary bar azamattar, «Áleýmettik tólemderdi qaıtarý» tetigin tańdaı otyryp, 42 500 teńgeni bankterdiń uıaly qosymshasynan qaıtara alady.
