nemese Asan Qaıǵy babanyń muraty baıandalǵan alǵashqy qazaq rok-operasy – «Jeruıyq» dúnıege keldi
Atynyń ózi buryn-sońdy kóp estilmegen tyń nárseni adamnyń kórýge, bilýge umtylyp turatyn ádeti. Roktyń ne ekenin bilemiz, opera da qazaqqa jat janr emes, al endi osy ekeýiniń qosylýynan ómirge basqa bir ózgeshe saryndy óner týyndysy keledi degenge sený qıyn. Sebebi, klassıka men qazirgi zamanǵy mýzykany biriktirýge bola ma? Kóne men jańa qabysa ma? Keshegi saryn dalanyń búgingi únimen qosylǵanda qalaı bútindeledi? Eskilikti estilikke aınaldyrýǵa bola ma? Joba avtorlary kórermendi ózine nesimen tartty desek, mine, sol ótken men búginniń arasyn jalǵastyratyn soqpaqty taba alýymen dep qysqa tujyrǵan abzal.
nemese Asan Qaıǵy babanyń muraty baıandalǵan alǵashqy qazaq rok-operasy – «Jeruıyq» dúnıege keldi
Atynyń ózi buryn-sońdy kóp estilmegen tyń nárseni adamnyń kórýge, bilýge umtylyp turatyn ádeti. Roktyń ne ekenin bilemiz, opera da qazaqqa jat janr emes, al endi osy ekeýiniń qosylýynan ómirge basqa bir ózgeshe saryndy óner týyndysy keledi degenge sený qıyn. Sebebi, klassıka men qazirgi zamanǵy mýzykany biriktirýge bola ma? Kóne men jańa qabysa ma? Keshegi saryn dalanyń búgingi únimen qosylǵanda qalaı bútindeledi? Eskilikti estilikke aınaldyrýǵa bola ma? Joba avtorlary kórermendi ózine nesimen tartty desek, mine, sol ótken men búginniń arasyn jalǵastyratyn soqpaqty taba alýymen dep qysqa tujyrǵan abzal.
Qashanda jańa nárse týraly kókeıge túıgen-jıǵan áserdi syrtqa túgel shyǵarǵan durys emes. Alǵashqy qoıylym nesimen este qaldy? Bárin biz de túgendep bere almaǵanymyzben, birazyna toqtala keteıik.
Birinshiden, Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda tusaýy kesilgen sahnalyq týyndynyń lıbrettosyn qazaqtyń Qadyr aqyny (Myrza-Áli) jazǵandyqtan kópshilikke bul ıdeıa áý bastan-aq óte qatty unaǵany baıqalady. Osy arada aıta keteıik, 1980 jyly aqyn osy attas jyr jınaǵy úshin Memlekettik syılyqtyń laýreaty ataǵyna ıe bolǵan edi.
Ekinshiden, mýzykasyn belgili kompozıtor Tólegen Muhamedjanov jazsa, tyń týyndyny sahnalaýǵa Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qalasynan quramynda rejısser, Reseıdiń Halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Iýrıı Aleksandrov, sýretshi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Vıacheslav Okýnev, horeograf Irına Sharonova, jaryq sýretshisi Irına Vtornıkova men beıneart Vıktorııa Zlotnıkova sııaqty maıtalmandar bar shyǵarmashylyq top qatysqan.
Úshinshiden, basty rólderdi ártistermen qatar ánshilerdiń de somdaýy kórermen úshin buryndary kezdespegen tyń jańalyq bolyp sanalady. Mysaly, Asan Qaıǵynyń beınesin – Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Nurlan О́nerbaev, Dýdardy – Baýyrjan Isaev, Márııamdy Svetlana Vasına somdady. Jurt Ázázildi oınaǵan «Jastar» teatrynyń ártisi Baýyrjan Nurymbetovke tekten-tekke qoshemet bildirgen joq. Rok-operany sahnada qalyptastyratyn, tııanaqtaıtyn, ómirin jalǵastyratyn negizinen ártister desek, sol talapqa jas ónerpazdyń qabileti men sheberligi saı kelip turǵany esh kúmán týǵyzbaıdy.
Tórtinshiden, rok-operany halyqqa jaqyndatqan taǵy bir nárse – qazaq estradasynyń qarlyǵashy «Dos-Muqasan» vokaldy aspapty ansambliniń súıemeldeýimen nebir marjan jyrlar oryndaldy. Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Murat Qusaıynov bastaǵan maıtalman mýzykanttar «Jeruıyqqa» alǵash tap kelip otyrǵan joq. Bul kompozısııa sonaý sekseninshi jyldary dúnıege kelgen kórinedi. Ol kezdegi “Jeruıyqty” áıgili “Dos-Muqasan” ansamblimen birge Nurlan О́nerbaev syndy sańlaq ánshiler oryndasa, arada birneshe jyldar ótken soń alǵashqy úlgige qaraǵanda kóp 
óńdelgen, kóp baıytylǵan, jan-jaqty damytylǵan rok-operanyń keıingi nusqasyna taǵy birtalaı belgili óner ujymdary men talantty oryndaýshylar qosylyp otyr. Olardyń qatarynda Márııam men Dýdardy balettik keıipte somdaǵan Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkerleri Mádına Basbaeva men Rústem Seıitbekov, Q.Qýanyshbaev atyndaǵy memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynan Úsh júzdiń handary men batyrlaryn oınaǵan Jánibek Musaev, Janqaldybek Tólenbaev, sonda
ı-aq, «Jastar» teatrynan Bekjan Káribaev syndy óner sheberleri bar. «Naz», «Terra» bı teatrlary men temirtaýlyq «Breık Dans» bı toby joba ıdeıasynyń oıdaǵydaı oryndalýyna aıtarlyqtaı úles qosty.
Besinshiden, rok-operany halyqtyq shyǵarmaǵa aınaldyrǵan endigi bir erekshelik – «Dýdar-aı» sııaqty jurttyń júregine jaqyn injý-marjanǵa qosa, mundaǵy basqa da ánder men bılerden, kúılerden dalanyń jupar ısi ańqyp turady.
Altynshydan, danyshpan abyz Asan Qaıǵynyń jeruıyqty izdeý syry qazaqtyń qazirgi Arqanyń altyn beline qonǵan uly kóshimen sabaqtasyp jatady. Týyndyda Jeruıyq adamdardyń teńdigi men birliginiń, tatý-tátti tirshiliginiń baıandy besigi bolýǵa tıis dep túıindeledi. Jer betinde adamzat aqyl-oıynyń tek keremet jemisteri samsap tursa degen arman-úmit pash etiledi. El-jurtynyń baqyty men bolashaǵy jolynda jelmaıasymen jer-jahandy talmaı sholǵan abyz babanyń sol qutty qonysty izdep tapqany shattyqqa keneltedi. Yntymaq pen ózara birlik týynan basqa baılyqtyń ózgesi halyq úshin sonshalyq qymbat emes. Syılastyq pen birliktiń tamyryna aıbaltasyn saılaǵan aramza oıly dushpanǵa jem bolyp ketpes úshin ishki tynyshtyq pen beıbit turmysty qadirleý paryz. Alty atanǵa júk artyp, jyly, jaıly qonys izdegen dala oıshyly aqyry óziniń dittegen mejesine qol jetkizedi. Zulymdyqty, Áz-ázildi jeńgen eldiń jańa urpaǵy jańǵyryp, jeruıyǵyn tabady. Avtorlar ıdeıasy boıynsha Asan Qaıǵy babamyz ańsaǵan Jeruıyq qazirgi eldiń jańa astanasy qonys tepken qut meken eken. Armany oryndalǵan qazaqtan asqan baqytty halyq bar ma degen asqaq rýhty júrekke jetkizetin týyndyny tamashalap otyryp, erteńgi nurly kúnge senimiń nyǵaıady. Sol Jeruıyqqa seniń de tezirek jetkiń kelip turady.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV.
