Rýhanııat • 01 Mamyr, 2020

Aqqoraǵa baýyr basqan Aleksandr

575 retkórsetildi

Aqqora – Qyzylqoǵa aýdanyndaǵy eldi meken. Al Aleksandr osy aýylda turatyn belarýs ultynyń ókili. Tegi – Stomma. Qazaq dalasynyń bir qıyryndaǵy shaǵyn aýyldy meken etkenine qyryq jyldan asty. Osy aýyldyń qyzy Sánjanmen shańyraq kóterip, búginde ul-qyzdarynan kórgen nemere-jıenderiniń qyzyǵyna bólenip otyr.

Aleksandr Stommanyń balalyq shaǵy Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldarymen tuspa-tus ótti. Týǵan ólkesi – Vıtebsk oblysyndaǵy sol bir qyrǵyndy eske alǵysy kelmeıdi. О́ıtkeni onyń ata-anasy turǵan úıdi fashısterdiń úıindige aınaldyrǵanyn oılaǵanda, áli kúnge júregi qars aıyrylady. Dushpannyń aýyr tehnıkalarymen taptalǵan úıimen birge ata-anasyn da joǵaltty. Ár jerde tómpeshik bolyp qalǵan úılerdiń ornyn aralap júrip, ashtyqtan talmaýsyrap qulaǵan Aleksandrdy partızandar taýyp alyp, balalar úıine jetkizipti.

– Soǵystan keıingi jyldardyń da aýyrtpalyǵy umytylǵan joq. Ata-anadan da, týystan da aıyryl­dym. Balalar úıindegi súreńsiz kún­der qajytyp jiberetin. Tárbıe­shi­miz Qazaqstannan kelgen adam­dar­ǵa jolyqtyrdy. Olar bizdi meha­nı­za­torlyq mamandyq alýǵa, qazirgi Atyraý oblysyna barýǵa úgittedi. Oı­lanatyn nesi bar, solarǵa ilesip, Qazaqstanǵa tartyp kettim, – deıdi Aleksandr Stomma.

1

Osylaısha, kindik kesken ólkesinen qımastyqpen jyraqtap, Qyzylqoǵa aýdanyndaǵy Saǵyz stansasyna taban tiredi. Osyndaǵy kásiptik-tehnıkalyq ýchılısheniń ustazdarynan dáris tyńdap, mehanızatordyń kýáligin aldy. Sodan soń «Qyzyl tý» keńsharyn qalady. Sol kezde bul keńshardyń aty shyǵyp, dańqy aspandaı bastaǵan edi.

– Keńsharǵa kelgenimmen, qaıda, kimge bararymdy bilmedim. Bir Odaqtyń quramyndaǵy el bolǵanymen, buryn kórmegen jer. Tipti salt-dástúri men tili ózge ultqa sińise alamyn ba? Biraq qazaqtyń aýzyn ashsa, júregi kórinetin aqkóńil, baýyrmal ult ekenine kóz jetkizdim. Meniń ańtarylyp turǵanymdy kórgen bolýy kerek, aqjaýlyqty ana janyma taıap keldi. Bastapqyda baıqamappyn, qulaǵyma jaǵymdy daýysyn estip, jalt qaradym. Jasynyń úlkendigine qara­maı, hal-jaǵdaıymdy surady. Balalar úıinde tárbıelengenimdi, aýylǵa kelgen sebebimdi aıtyp edim, – deıdi Aleksandr Stomma. – Jaý­ly­ǵynyń ushymen kózin súrtken sol apa meni qushaǵyna tartyp, baýyryna basty. «Ulym, júre ǵoı» dep qolymnan jetelep, úıine ertip keldi. Dastarqanyn jaıyp, badanadaı baýyrsaǵyn, dámi til úıirgen qoıý aıranyn usyndy. Keýdemnen ıtermeı, úıine shaqyrǵan, aq dámin usynǵan aqjaýlyqty adam – meniń ekinshi anama aınalǵan Namaz apa.

Aýyldaǵy adamnyń bári baýyrmal ǵoı. Bári Aleksandrdy baýyryna basty. Ásirese, Namaz apanyń uly Nurymnyń baýyrmaldyǵy ózgeshe edi. Ol Aleksandrdy týǵan inisindeı, al, Aleksandr ony týǵan aǵasyndaı jaqyn tartty. Ekeýi bir anadan týǵandaı tatý boldy. Estonııa jerindegi áskerı boryshyn ótegen soń Aleksandr birden Namaz apasynyń otbasyna oraldy.

– Áskerde Namaz apanyń daýysyn saǵynyp júrdim. Túsime kóp kiretin. Osy shańyraqta qazaqtyń meıir­bandyǵyn, qonaqjaılyǵyn bo­ıyma sińirdim. Qazaq tilin de jetik meńgerdim. Meni óz balasyndaı kórgen Namaz apa tańerteń jumysqa shyǵaryp salyp, keshke esik aldynan kútip alatyn. Nurym ekeýmiz de keńsharda mehanızator boldyq. Sánjandaı qazaq qyzyn osy shańyraqqa kelin etip túsir­dim. Namaz apa úılený toıymdy jasap ber­di. Bul 1979 jyl edi, – dep eske alady Aleksandr Stomma.

Belarýs jigitiniń japyraǵy qazaq aýylynda jaıylyp, Sánjan ekeýi jeti ul-qyz tárbıeledi. Uldary erjetip, qyzdary boıjetti. Bári de ár mamandyq ıesi atanyp, ómirden óz ornyn tapty. Stommanyń áýleti qazaqtan kelin alyp, qyz berip, qudandaly boldy.

– Qazaq eline, qazaq otbasyna ábden baýyr bastym. Namaz apa men Nurym aǵamnan eshkimniń ala jibin attamaýdy, adaldyqty úırendim. Urpaq órbitip, nemere-jıen súıdim. Men – baqytymdy qazaq aýylynan, qazaq qyzynan tapqan janmyn. Átteń, búgingi baqytty sátimdi tárbıesin bergen, qoldaýyn kórsetken apam men aǵam kóre almady. Olar aramyzda bolǵanda ǵoı, qýanyshty kúnderim kóbeıe túser edi, – deıdi ol.

 

Atyraý oblysy,

Qyzylqoǵa aýdany

Sońǵy jańalyqtar

Eriktiler balalardy quttyqtady

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar