– Grekterdiń negizgi ataýy – ellınder. Olardyń da taǵdyry kúshtep jer aýdarylýǵa tap bolǵan basqa da halyqtardyń tarıhy tárizdi qasiretti. Qazaq dalasy ellınderdiń týǵan Otanyna aınaldy. О́zderin baýyrlaryna basqan qazaqtyń jaqsylyǵyn umytpaıdy. Ǵylymı ekspedısııa quramynda Hrıstofor Bardanes degen grek XVIII ǵasyrdyń 70-jyldary qazaq dalasyn aralasa kerek. Ken izdeýshi grekter de kelipti. Tipti, Mıltıadı degen grek Ertis bolystyǵynda turǵan kórinedi. Al jalpy, qýǵyn-súrgin kezinde kelgen grekterdi pontıılikter dep ataıdy. Biraq pontıı tilinde, pontıı dıalektisimen sóıleıtinder de kóp emes. Kerisinshe, aýylda turatyn grekterdiń qazaqsha sóılegenderi keremet, – deıdi Lıýdmıla Petrovna.
Pontıılikter, ıaǵnı, qarateńizdik, Ellada men Kishi Azııadan shyqqandar, Pont – Kishi Azııa aralynyń soltústik-shyǵysynda. Egemendik alǵan jyldary elimizde turatyn etnos ókilderi jańǵyrý jolyna tústi. Etno-mádenı ortalyq ókilderi aýdan, aýyldardy aralap etno-ekspedısııa uıymdastyrdy. Grekterdiń qazaq jerine kelgeni týraly derekter, eski fotosýretter jınastyryp, arhıvterdi aqtaryp, derekter qoryn jınady.
«Elpıda» ortalyǵyna elimizdegi Grek elshiligi de qoldaý kórsetedi. Jeksenbilik mektepte úlkender, balalar men jastar jańa grek tilin úırenip, ózderiniń tarıhı otanynyń rýhanı mádenıetimen tanysady.
– Qazaq dostarym kóp, kórshilerim bar. Ortalyqtaǵy grek balalary qazaq tilin oqyp-úırenýde. Jerlesimiz, aýylda ósken grek balasy Lambrıan Topýzıdıs Ulttyq arnada qyzmet etetinin maqtan etemiz, – deıdi Lıýdmıla Ifandopýlo.
– Grekter ózi qandaı halyq?..
– Eńbekqor, kóńildi, baısaldy, momyn jáne bıshi halyq. Men grekterdiń kelinimin ǵoı, bilemin. Ulttyq aspaptary kemendjıdiń daýysyn estigende kári, jasyna qaramaı tań atqansha bıleýge bar.
– Grekterdiń kelinimin deısiz be?..
– Ata-anam Balashovtar, Petr Ilıch pen Marııa Iаkovlevna, ómirlerin eńbekke arnaǵan adamdar. Ákem soǵys órtin kórdi. Anam soǵys kezinde baılanys mamany boldy. Joldasym Vladımır Ifandopýlo – ushqysh. Aleksandr, Olga degen perzentterimiz erjetti. Búkil otbasym grek etno-mádenı ortalyǵynyń ashylýyna uıytqy boldy, áli de qoldap, kómektesedi. Men grekterdiń qýǵyn kórgen taǵdyrlary, Qazaq dalasyna kelýi týraly qaıyn atamnan kóp estidim. Grek otbasyna kelin bolyp túsken soń, tynys-tirshiligimiz, bitim-bolmysymyz, taǵdyrymyz osy halyqtyń bosaǵasyna baılanyp, grekke uqsap ta kettik. Kóbi meni grektiń qyzy eken dep qalady.
Bir jyly «Elpıdanyń» 10 jyldyǵynda «Speseshelony ıdýt na Vostok» degen kitaptyń tusaýkeserine meniń qatysqanym bar edi. Máskeýden grek tarıhyn zertteýshi, qýǵyn-súrgin zardaptaryn jazǵan jazýshy Ivan Djýha keldi. Ertis, Jelezın aýdandarynda turatyn grek dıasporasynyń úlkenderimen kezdesip, sol kezden qalǵan eski fotosýretterin, qýǵyn-súrgin kórgen ótken ómirlerin bárin jazyp aldy. Ánshi Lakı Kesoglý da ortalyqtyń qurmetti qonaǵy retinde kelip grekshe, qazaqsha ánder aıtatyn.
Lıýdmıla Petrovna Respýblıkalyq «Fılııa» atty grekter qaýymdastyǵynyń múshesi. Ol jaqtaǵy elmen de, qoǵamdastyqpen de baılanystary jalǵasýda. О́zi 2006 jyly bizdiń elimizdiń delegasııa quramynda Afınada ótken Pontıılik grekterdiń Búkildúnıejúzilik 6-shy quryltaıyna qatysqan.
Ol basqaratyn ortalyqta «Agapı» qyzdar horeografııalyq, «Anagennısı» (О́rkendeý) jáne «Mıkra asterakı» (Kishkentaı juldyzdar) óner ujymdary, «Zorbas» degen grek halqynyń erler bıi ujymy bar. «Mıkra asterakı» (Kishkentaı juldyzdar) ansamblinde grek ortalyǵynyń 5-9 jasqa deıingi balalary bı bılep, án salady. Sonymen qatar, «ORFEI» stýdııasy jumys isteıdi, «Elpıda» dostaryn shaqyrady» atty festıval ótkiziledi.
Lıýdmıla Petrovnanyń aıtýynsha, qazir ortalyqtaǵy grek jastary halqynyń salt-dástúrin, mádenıetin, tarıhyn óte jaqsy biledi. Ortalyq grekterge ǵana emes, Elladanyń rýhanı mádenıetin bilip, grekshe sóılep, oqyp, jazǵysy keletin qazaqtarǵa, basqa da etnos ókilderine ortaq.
– Etno-mádenı birlestigimizdiń ataýyn Ελληνικό εθνικό πολιτιστικό κέντρο «Ελπίδα» περιοχής Παβλοντάρ dep grek tilinde jazyp, úırengenimizdiń ózi kóne grek elin, mádenıetin, jazýyn, tilin tanyp-bilýge degen qyzyǵýshylyqty arttyrary anyq. Elimizde turatyn, qazaq jerin Otanym deıtin árbir etnos ókili halyqtar dostyǵynyń kepiline aınaldy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qazaq jerindegi turaqtylyq tuǵyryn berik saqtaý saıasatynyń máni osy. Bizge dostyq pen tatýlyqty, qurmet pen syılastyqty berik saqtaý qajet, – deıdi Lıýdmıla Ifandopýlo.
Pavlodar oblysy
