Aımaqtar • 06 Mamyr, 2020

Aqmolalyq «SMERSh» sarbazy

264 retkórsetildi

Jalyndy jýrnalıst. Qarymdy qalamger. Batyl barlaýshy. Bul – Aqmola óńiriniń týmasy, maıdanger Raqymjan Sansyzbaev. Almaty qalasyndaǵy «Ádebıet jáne О́ner» jýrnalynyń redaksııasynda qyzmet atqaryp júrgen ol 20 jasynda óz erkimen maıdanǵa attanady. Gvardııa leıtenanty «SMERSh» barlaý organynyń quramynda bolǵan.

Raqymjan Sansyzbaev 1920 jyly dúnıege kelgen. Balalar úıinde tárbıelengen. О́z erkimen soǵysqa attanǵan. Jastaıynan qalamdy janyna serik etken ol maıdanda jaryq kórgen «Otandy qorǵaý» qazaq gazetiniń tilshisi bolady. О́jettigimen kózge túsken qaısar qazaq jaýyngeri «shpıondar ólimi» atanǵan «SMERSh» barlaý organynyń quramyna qabyldanady.  

Jaýynger Sansyzbaevtyń Sábıt Muqanovqa jazǵan hatynan úzindi keltire ketelik. Onda bylaı dep jazylǵan. «Qalamdy avtomatqa aıyrbastaǵan kúnnen bastap razvedkada boldym. Kúni búginge deıin barlaýshymyn. Samoletten úsh ret parashıýtpen jaýdyń tylyna sekirdim. Bir ret jalǵyz ózim eki fashısti ustap ákeldim. Sonyń úshin «Otlıchnyı razvedchık» degen keýdege znachok taqty... Júrgen jerimde «geroı-kazah, lıhoı razvedchık» degen ataqqa ilindim. Keshikpeı «Qyzyl Juldyz» ordenimen marapattaldym. Keıin jalǵyz ózim 3 fashısti tirideı ustap ákelip, «Qyzyl Tý» ordenimen nagradtaldym».

– Maıdangerdiń uly Qorǵanbek Sansyzbaev mýzeıge ardagerdiń birshama qujattaryn tapsyrdy. «Qyzyl Juldyz» ordeni, Kenıgsbergti, Berlındi alǵany úshin marapattaýlary bizde saqtalǵan. Kezekti shabýyl kezinde nemis ofıserin tutqynǵa túsirgen,–deıdi oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıy dırektorynyń orynbasary Anar Dúısenbaeva.

«Ákemiz soǵys týraly kóp aıta bermeıtin,–deıdi batyrdyń artynda qalǵan jalǵyz tuıaǵy Qorǵanbek aǵa. Tek maıdandastary aıtqan áńgimeler ǵana esinde qalypty.

– Nurkeev Bekbolat degen pogranıchnık boldy. Ertede soǵysta bolǵan ǵoı negizi. Ákemmen joldas boldy. Áńgimeleskende «Oı, Rahań 10-20 metrden sirińkeni kózdep atqanda, basyna tıgizip, ot qyp jandyryp jiberetin» deıdi. Sondaı mergen adam bolǵan dep aıtyp júretin,–deıdi maıdangerdiń uly Qorǵanbek Sansyzbaev.

Maıdanger Sansyzbaev soǵystan oralǵan soń, «Kókshetaý pravdasy», respýblıkalyq «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń tilshisi bolǵan. Oryssha, qazaqshaǵa birdeı jetik jalyndy jýrnalıstiń feleton, satıra, proza janryndaǵy óleńderi gazet betterinde jıi jaryq kórip otyrǵan. Urpaǵy barlyq shyǵarmasynyń basyn qurap, «Bes oq» degen jınaq ázirlegen. Qaıyn atasynyń eńbegin jınaqtap júrgen kelini Aıtjan apaıdyń jalǵyz armany bar.

– Bizdiń armanymyz úsh-tórt jyldan beri atamyzdyń atyna bir kóshe surap júrmiz, áli ala almaı jatyrmyz. Onomastıkanyń otyrysynda bir azamat «Bul kisige «Smersh» kontrrazvedkada bolǵany úshin ǵana kóshe atyn berýge bolady,–deıdi maıdangerdiń kelini Aıtjan Sársenbaıqyzy.  

Qan maıdannan aman oralǵan Rahymjan Sansyzbaev 45 jasynda jol apatynan kóz jumady. Artynda 4 qyzy men jalǵyz uly qalyp, odan 13 nemere, 26 shóbere órbigen. Kózi tiri bolsa maıdanger 5 mamyr kúni 100 jasqa tolar edi.

Sońǵy jańalyqtar

Jigittiń jaqsysy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar