Tanym • 09 Mamyr, 2020

Múrsáldiń qudyǵy

598 retkórsetildi

Soǵys bitip, etek-jeńin jınaǵan Uıaly aýyly turǵyndarynyń ál-aýqaty, turmysy áli de ońala qoımaǵan kez. Áıteýir soǵystyń jeńispen aıaqtalǵanyna máz. Meniń balalyq shaǵym Qyzyltýdyń Uıaly kolhozynda ótti.

Qazaq qashanda sýǵa jaryǵan ba? Jasyratyn nesi bar, áli kúnge deıin qazaǵy shoǵyrlanǵan aýyldyń sóz eteri – aldymen sýdyń tapshylyǵy...  Sýdan taryqqan kezdi ómirde umytpaspyn. О́zim­niń qatarlas qurbylarym Sháı­murat, Ráshıda, Sársenbaı, Kúlshára, Oljabaı jáne taǵy basqalar, áıteýir bir top bolyp ıyǵymyzǵa ilgen ıinaǵash­pen eki shelekti salaqtatyp aýyl qudyqta­ryn kezýmen ýaqyt ótetin... Sý kózi bi­te­lýge jaqyn, syzdyqtap qana jına­latyn shalshyq sýy bar qudyqtan laı sý­dy shelegimizge toltyryp úıge qaı­tatynbyz...

Ústinde jamaý-jamaý eski shapany bar, basyndaǵy jaýlyǵynyń astynan samaı shashy burqyraǵan, beti ájimge toly shúıkedeı kempirden qatty qor­qatynbyz. Eki kózin tars jumyp, qol­daryn árli-berli siltep óz-ózimen sóılep otyrǵany. Biz de tasbaqanyń júrisimen qudyqqa taıa­na bergende-aq:

– Áı, júgermekter, qudyqtan aýlaq ketińder, Múrsálim qazǵan qudyq, jola­mańdar! – dep aıqaı salady.

Qolyndaǵy taıaǵymen tura salyp qýady-aı kelip, qudyqqa jolatpaıdy. Kempirdiń kóńilin taba biletin aýyl turǵyndary túndeletip aıdyń ja­ry­ǵymen bos bóshkelerin taza tunyq sýǵa tol­­tyryp qaryq bolyp jatqany.

Aýyl balalary kempirdiń shálkes minezine qaraı ony «jyndy kempir» ataıdy. Jaq súıegi qan sólsiz, kóz janarynan nury taıǵan, bet álpetinen adam shoshyrlyq músápir jan keıde eshkimmen jumysy joq, tomaǵa-tuıyq, ún-túnsiz qudyq basynda erteden keshke deıin otyrady da qoıady. Bala bolsaq ta aıaımyz. Jaqyndaýǵa batpaımyz...

Basyna oraǵan túbit shálisi jelkesine qaraı syrǵyp ketken, aq shashy kún kózimen oınap turǵandaı, alystan kórip kelemiz. Qudyqtyń mańaıyna qatqan muzdy qolyndaǵy súımenmen kektene, ashýmen urǵylap júr. Qatyp jatqan muz qabyrshyqtary atylǵan oqsha ár jaqqa súımenniń kúshimen emes, qaıratyna mingen kempirdiń ishtegi yzasynyń kú­shimen ushyp jatqandaı. «Jyndy kem­pir» atanǵan jannyń áldenege kektengen ishki jan dúnıesin biz de túsingendeı boldyq. «Soǵysqa barsa, talaı fashısti jaıratar edi», degen Ámeshtiń daýsyn estidi me:

– Áı júgermekter, kelińder, sý kóp jınalypty. Aınalasyn muzbalaq qyl­maı, tókpeı-shashpaı alyńdar. Qu­dyqtyń berekesin ketirmeńder. Múr­sálim aman-esen kelse, oǵan ne deımiz? – dedi jumsaq únmen.

Meıi­rimdi, jyly sózden qýattanǵan, eki shelekti tunyq sýǵa shúpildetken qalpymmen esikti ashar-ashpastan tús kórgendeı bolǵan oqıǵany anama aıtyp berdim.

9 mamyr. Aýyl mektebiniń sahna tórinde qyzyl shuǵamen jabylǵan ústel, aınalasynda aýyl basshylary men muǵalimder. Saltanatty jıyndy partııa uıymynyń jetekshisi ári mektep dırektory Nurmaq Júnisov soǵystyń jeńispen aıaqtalýyna qazaq halqynyń zor úles qosqanyn, tyldaǵy qarttar men áıelderdiń, balalardyń eńbekterin úlken tebirenispen jetkizdi. Soǵystan qaıt­paǵan erlerdiń bala-shaǵasyna tıisti úki­met tarapynan járdemaqy tóle­neti­nin, ony ózi baqylaýǵa alatynyn jetkizdi.

Uıaly aýyldyq keńesin basqaryp otyrǵan S.Balmuqanov qolyndaǵy eskileý dápterdegi soǵysqa ketken jaýyngerler men soǵysta qaza tapqandardyń aty-jónderin oqydy. Aıaýly esimderdi estigende zal ishi kúńirenip, talaı jan kóz jastaryna ıe bola almady. Ish qusa bolyp júrgen ata-ájelerdiń: «Balam qaıda, jalǵyzymnan aıyryldym, jastaı jesirliktiń zardabyn tart­tym, Qudaıǵa ne jazdym?..» degendeı mazmundaǵy sózderi quıqa tamyrymyzdy shymyrlatyp, bala júregimizge ınedeı shanshylady. Shaǵyn aýyldaǵy ár otbasynyń soǵystan oralmaǵan azamattarynyń ishinde Múrsáldiń esimi ataldy.

Dene bitimi iri Múrsál óz qatarynan ozyq, bilimdi, meıirimdi bolyp ósedi. Adamǵa jaqyn, qaıyrymdy edi. El qamyn oılaǵan Múrsál soǵysqa attanarda aýyldastaryna qudyq qazyp beredi. Elin qorǵaýda erlikpen qaza tapty. Er – el esinde. Ortamyzda Múrsáldiń anasy otyr. Ony qolynan jetektep sahna tórine shyǵardyq. Soǵystyń alǵashqy aılarynda jubaıynan, keıin inisinen, balasy Múrsálden aıyrylǵan keıýanany qushaǵymyzǵa aldyq. Beti bal-bul janǵan keıýana:

– Qudaıǵa shúkir! Múrsálim tirilip kelgendeı kúı keship turmyn. Múrsálimdi eske aldyńdar. Men kórgen beınetti eshkimniń basyna bermesin, – dep, sýalyp qalǵan kóziniń jasyn shapanynyń jeńimen súrtkileı berdi.

Múrsáldeı qazaqtyń myńdaǵan boz­da­ǵy tútin tútetip, shańyraq qurmaı, sá­bı ıisin ıiskeý baqyty buıyrmaı, jat jer­diń topyraǵyn jastanyp jatqanyna da – 75 jyl.

Búginde Uıalynyń betke ustar azamaty, KSRO-nyń sport sheberi Ahmetjan Qazymbetovtiń ákesi Qalıjan aǵa Múr­sál­diń qudyǵyn tereńirek qazdyryp, aı­nalasyn qorshatqyzdy. Talaılardyń tańdaıyn jibitken Múrsáldiń qudyǵy uıalylyqtardyń esinen shyǵa qoımas...

O dúnıege ózimen júrek jarasyn alyp ketken analarǵa, jar qushaǵyn jesirliktiń qamytyna aıyrbastaǵan aq oramaldy jandarǵa taǵy da taǵzym!

 

Roza JÚNIS,

Qazaqstan Respýblıkasynyń ardager jýrnalısi

 

Aqmola oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Qazalyda 42 joba júzege asady

Aımaqtar • Búgin, 17:47

300 baspaǵa sýbsıdııa beriledi

Aımaqtar • Búgin, 17:37

«Baıqońyr» ǵarysh keshenine - 65 jyl

Aımaqtar • Búgin, 17:30

Búgin «Tarzannyń» týǵan kúni

Sport • Búgin, 16:29

Aptap ystyqta qalaı qorǵanamyz?

Aımaqtar • Búgin, 14:57

Balalar arasynda baıqaý uıymdastyryldy

Aımaqtar • Búgin, 13:27

Úsh oblysta egis jumystary aıaqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

«Baqytty balalyq» onlaın konserti ótti

Aımaqtar • Búgin, 12:20

Qaraǵandy oblysynda 24 adam KVI juqtyrdy

Aımaqtar • Búgin, 12:13

Qazaqstanda jol sapasy qashan jaqsarady?

Qazaqstan • Búgin, 12:00

Uqsas jańalyqtar