Qoǵam • 12 Mamyr, 2020

Qursaqtaǵy bala qaı eldiń azamaty bolady?

574 ret kórsetildi

Oılanyp kórińizshi, anasynyń qursaǵyndaǵy bala qaı eldiń azamaty bolýy tıis? Bul О́zbekstannan atamekenge kelip, Rýdnyı qalasynyń ákimshilik aýmaǵyna qaraıtyn Qashar kentin qonys etken Telibaevtar otbasynyń bas aýrýyna aınalǵan másele bolyp tur. Osy «bas aýrýdan» Erekeń ne kúlerin, ne jylaryn bilmeıdi. Erlan Telibaevtyń tuńǵyshy Aıtymbek bıyl aqpan aıynyń 18-i kúni 16 jasqa toldy.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı Shejimbaı, EQ

Balasynyń erjetkeni ár otbasy úshin úlken qýanysh. Anasy Klara ulymen kenttegi halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna ba­ryp, onyń basty qujaty – jeke basynyń kýáligin alýǵa ótinish jazady. Merzimdi on bes kúnnen keıin qujatty alýǵa barǵanda, halyqqa qyzmet kór­setý ortalyǵynyń qyzmetkeri S.Jantilesova: «Sizdiń ótinishińiz boıynsha ulyńyzǵa jeke basty kýálandyratyn kýálik berilmeıdi degen jaýap keldi» deıdi de, bul jóninde Rýdnyı qalalyq polısııa basqarmasy kóshi-qon bólimshesine barýǵa keńes beredi. Buǵan ań-tań bolǵan Erlan Rýdnyı qalalyq polısııasy kóshi-qon bólimshesiniń bastyǵy Birjan Amanbaevqa barady.

Erlan óziniń týmysynan tez sóıleıtin mánerimen bir-eki mınýttyń ishinde Qazaqstanǵa 2003 jyly kóship kelip, Qa­­zaq­­­­stan Respýblıkasynyń aza­mattyǵyna sol jyly qarasha aıyn­da ótinish bergenin, ol kezde áıeli Klara Arǵynbaevanyń aıaǵy aýyr bolǵanyn jáne 2004 jyldyń 18 aqpanynda aman-esen bosanyp, Aıtymbek esimdi uldy bolyp, oǵan 25.02.2004 jyly №0465790 sandy týýy týraly kýáligin alǵandyǵyn, endi sol bala 16 jasqa tolǵanda onyń jeke basynyń kýáligin alý úshin nege Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty bola almaıtyndyǵyn aıtyp-aıtyp tastap, zorǵa toqtady. Erlandy tyńdap bolǵan soń, Birjan da kóp oılanbapty.

– «О́zderiń Qazaqstan aza­mattyǵyna ótinish beresińder, nege ishtegi balany sol kezde tizimge qospadyńdar?» dedi qa­la­lyq kóshi-qon polısııasy bólimshesiniń bastyǵy Birjan Amanbaev. «Oıbaı-aý, ol kezde áıelimniń aıaǵy aýyr, 5-6 aı bolǵan dep turmyn ǵoı?! Áıelimniń qursaǵynda jatqan sharanany Qazaqstan azamattyǵyn alý tizi­mine qalaı qosamyn? Ol bala jaryq dúnıe kóre me, kórmeı me, men ony qaıdan bilemin? Ishtegi bala túgil, syrttaǵy ózimiz aldaǵy kúnimizdiń qalaı bolaryn bilmeı júrdik ǵoı!» desem, «Bala týdy ǵoı, týǵan soń nege qospadyńdar tizimge? Azamattyqty ózderiń alsańdar boldy dep oıladyńdar ma?» deıdi. «Oıbaı-aý, ol bala týmasa, myna tóbemnen qarap turǵan janymdaǵy eńgezerdeı ulym qaıdan keldi?! Biz azamattyqqa ótinishti bul qursaqta jatqanda berip qoıdyq ǵoı?» dep, kúıin­genimnen býynyp qala jazdadym sol jerde, – deıdi Erlan shoq ýys­tap turǵandaı shyryldap.

Erlannyń «býynatyndaı» da, shyryldaıtyndaı da jóni bar. Áıeli ekeýi uly 16 jasqa tolǵansha onyń «Qazaqstannyń azamaty emestigin» bilgen de joq. Sebebi Aıtymbek týǵanda sol jyl­dardaǵy ýákiletti organdar men Rýdnyı qalalyq ishki ister basqarmasynan «Oralmandardyń Qazaqstanda týǵan balasy osy eldiń azamaty bolady» degendi estigen soń, jas ata-ana kúndelikti qamsyz tirshilikpen ketken edi.

Rýdnyı qalalyq kóshi-qon polısııasy bólimshesiniń bastyǵy Birjan Amanbaev Erlanǵa mundaı jaǵdaıdyń ózine birinshi ret kezdesip otyrǵanyn jasyrmapty. Ol Erlanǵa «Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵy týraly» Zańynyń «Ata-anasy shet memlekettiń azamaty bolyp tabylatyn balanyń azamattyǵy» dep atalatyn 11-1-babyndaǵy «Bala týǵan kezde ata-anasynyń ekeýi de shet memlekettiń azamaty bolsa, ol týǵan jerine qaramastan Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty bolyp tabylmaıdy» degen mátindi kórsetedi. 2003 jyldyń qarasha aıynda Erlan men Klara Telibaevtar Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyna ótinish beredi, al uly 2004 jyly aqpannyń 18-i kúni dúnıege kel­di. 2004 jyly shildeniń 21-i kúni erli-zaıyptylar Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyn aldy. Demek, bala ata-anasy eldiń azamattyǵyn alýǵa ótinish bergen jáne alǵan ýaqyttyń aralyǵynda ómirge keldi, ıaǵnı náresteli bol­ǵanda olardyń azamattyǵy áli qolǵa tımegen bolatyn. Bir­jan Amanbaev Erlannan О́zbek­stannyń Qazaqstandaǵy elshi­liginen Aıtymbektiń О́zbekstan Respýblıkasynyń azamattyǵyn qabyldamaǵany jóninde anyqtama alyp kelýine keńes beredi. Sonan soń balany azamattyǵy joq tulǵa dep tanyǵan soń, Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyna ótinish bere alatynyn túsindiredi. Erlan «Meniń ulym Qazaqstanda týdy, osynda ósti. О́zbekstanda anasynyń boıyna bitkeni bolmasa, ol eldiń shetin de kórgen emes qoı?!» dep taǵy shyr-pyr bolyp, kóńili tartpasa da, sáti túsip qalar degen dámemen О́zbekstan elshiligi janyndaǵy konsýldyq bólimine habarlasyp, Dılshot esimdi jaýapty qyzmetkermen sóılesedi.

– Konsýldyq bóliminiń Dıl­shot esimdi qyzmetkeri menen О́zbekstannyń tólqujatyn talap etip, «sender-aq basymdy qatyrdyńdar» degendeı, tipti dóreki sóıledi. «О́zbekstannyń pasportyn qandaı qoqys jáshigine tastadyń?» dedi. Men eshqandaı qoqysqa tastamaǵanymdy, sol ýa­qyttaǵy tártip boıynsha О́z­bekstan tólqujatyn ishki ister basqarmasyna ótkizip, sol jerden Qazaqstan azamattyǵyn kýá­lan­dyratyn jeke bas kýáligin alǵanymyzdy aıttym. Konsýl qyzmetkeri: «Onda sol pasportty tapsyrǵan polısııadan anyqtama alyp kel!» dedi de, sózimniń sońyna qaramastan telefon tut­qasyn tastap jiberdi. Elshilik qyzmetkeriniń dórekiligi meni odan saıyn jerge tyqqandaı jasytty, – deıdi Erlan О́teýuly.

Atamekenim, qazaǵym dep, alyp-ushqan júregin qolyna ustap jetken bir otbasyn ser­geldeńge salyp otyrǵan osy jaǵ­daıdy retteıtin elimizdiń zańdary ne deıdi? Elimiz Táýel­sizdigin alǵannan keıin ile-sha­la qabyldanǵan Qazaqstan Res­pýblıkasynyń 1991 jyly 20 jeltoqsandaǵy «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń azamattyǵy týraly» zańynyń 10-baby Qazaqstan Prezıdentiniń 1995 jyly 03 qazandaǵy № 2477 Jarlyǵyna sáıkes ózgertiledi. Onda «10-bap. Azamattyq alý negizderi. Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵy:

1)týýy boıynsha;» dep ári qaraı jalǵasady. Demek, bul bala Qazaqstanda týsa, elimizdiń azamaty bolady degen emes pe bul? Zańnyń 10-baby ózgertilgen 1995 jyly Aıtymbek túgil onyń ákesi Erlan áli murty tebindemegen jasópirim edi. Al Rýdnyı qalalyq kóshi-qon polısııasy bólimshesiniń bastyǵy Birjan Amanbaevtyń Erlan Telibaevqa kóldeneń tartqany – «Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵy týraly» zańnyń 2011 jyly 22 shildede 11-1-bappen tolyqtyrylǵan nusqasy bolatyn. Zańǵa bul ózgeris engende Qazaqstanda týǵan Aıtymbek 7 jasqa tolyp, Qashardaǵy qa­zaq mektebiniń partasynda otyr­ǵan edi. Zańdaǵy osy tolyq­ty­ry­­lymnyń Aıtymbekke qan­shalyq­ty qatysy bar? Zańǵa to­lyq­tyrý 2011 jyly engizildi, al Aıtymbek 2004 jyly týdy. Quzyr­ly organdar myna zańnyń keıingi tolyqtyrylym ekenin bile tura, adamdardy nege sarsańǵa salady?

Jalpy, Qostanaı oblysy­na kelgen qandastar osyndaı qujat «hıkaıalarynan» jıi zar­­dap shegedi, taýsylmaıtyn anyq­tamalardyń sońynda sabylatyn kezi kóp. Zańǵa berilgen túsi­niktemede «Oralman» márte­besi azamattyqty alǵanǵa deıin Qazaqstan Respýblıkasy azamattarymen barlyq salada teń quqyqqa ıe bolý úshin beriledi» degen sóz zańdy júzege asyrý mehanızmine kelgende teris aınalyp ketedi. Eń qıyny, 9-synypty bitireıin dep otyrǵan Aıtymbek bıyl kolledjge túskisi keledi. Jeke basynyń kýáliginsiz ol qaıda barmaq? Sonyń saldarynan oqý ornyna qujat tapsyrýǵa úlgermeı qalamyz ba degen ýa­ıymy bar. Koronavırýs karantıni jarııalanǵaly olar Qashar ken­tinen attap taǵy shyǵa almaıdy. Al Aıtymbek О́teýov mektepte úz­dik oqıdy, sportshy, dombyrashy. Qazaqstannyń, halqynyń maqtanyshy bolýdy armandap ósip keledi. Alaıda Aıtymbektiń armanyna kerenaý keńselerdegi qabyldanǵan sheshimder tusaý bolatyn túri bar...

 

Názıra JÁRIMBET,

jýrnalıst

 

Qostanaı oblysy,

Rýdnyı qalasy

Sońǵy jańalyqtar

Para alǵany úshin qyzmetinen qýyldy

Aımaqtar • Búgin, 22:37

23 myń almatylyq jumysqa ornalasty

Qoǵam • Búgin, 22:18

Burynǵy senator qaıta saılandy

Parlament • Búgin, 21:52

Elektrondy qyzmet úlesi ósti

Tehnologııa • Búgin, 21:20

Shymkentte karantın talaptaryna ózgerister engizildi 

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 21:05

M.Áıtenov "Shymkent" ÁKK" AQ jumysyn synǵa aldy

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 19:23

Bıyl Madrıd marafony ótpeıdi

Sport • Búgin, 15:15

Qashqyn taýdyń qoınaýyndaǵy qazyna

Týrızm • Búgin, 15:07

Jerlesterimiz Máskeýde aıqasady

Sport • Búgin, 15:00

Altyn quımasyna degen yqylas artyp barady

Ekonomıka • Búgin, 14:15

Brazılııada vırýs basylmaı tur

Koronavırýs • Búgin, 13:50

Dańqty basketbolshy 61 jasqa tolady

Sport • Búgin, 13:40

Pandemııa tyrnaǵy qatty batqan el

Álem • Búgin, 13:25

Uqsas jańalyqtar