HH ǵasyrdyń basynda qazaq dalasynda buqaralyq aqparat quraldaryna degen suranys ulǵaıa bastady. Qazaqtyń bolashaq qoǵam qaıratkerleri Reseı ımperııasynyń Peterbýrg, Máskeý, Ýfa, Qazan, Orynbor, Omby, Saratov, t.b. qalalarynda oqyp júrgen kezderinde sol jerlerde jaryq kórgen gazetterdegi ozyq oıly maqalalardy el ishine keńinen nasıhattady. Ulttyq baspasózdiń ósýi qazaq zııalylarynyń jetilip, qalyptasýyna mol múmkindik týǵyzdy. Sonyń nátıjesinde halyq arasynda ǵylym men bilimge degen qulshynys arta tústi.
HH ǵasyrdyń basynda qazaq dalasynda buqaralyq aqparat quraldaryna degen suranys ulǵaıa bastady. Qazaqtyń bolashaq qoǵam qaıratkerleri Reseı ımperııasynyń Peterbýrg, Máskeý, Ýfa, Qazan, Orynbor, Omby, Saratov, t.b. qalalarynda oqyp júrgen kezderinde sol jerlerde jaryq kórgen gazetterdegi ozyq oıly maqalalardy el ishine keńinen nasıhattady. Ulttyq baspasózdiń ósýi qazaq zııalylarynyń jetilip, qalyptasýyna mol múmkindik týǵyzdy. Sonyń nátıjesinde halyq arasynda ǵylym men bilimge degen qulshynys arta tústi.
Qazaqstannyń batys ólkesinde «halyqtyń kózi hám sózi» retinde gazet shyǵarý ıdeıasy kóterilgen tusta kósh basynda E.Buırın, Ǵ.Qarash, B.Qarataev, A. Mámbetov, B.Nııazovtar turdy. Sonyń ishinde Batyrqaıyr Túsipuly Nııazovty bóle-jara aıtýǵa týra keledi. Respýblıka deńgeıinde aty sırek atalǵanymen, qoǵamdyq-saıası ómirdegi san-salaly qyzmetteriniń ishinde onyń gazet shyǵarý salasyna da qatysy bolǵanyn rastaıtyn derekter bar.
Reseı Federasııasy, Astrahan oblysy memlekettik muraǵat qorlarynda elimizdiń tól tarıhyna qatysty asa mańyzdy qujattardyń biri – alǵash «Alash» gazetin shyǵarý týraly qundy málimetter. Onda Batyrqaıyr Nııazovtyń tuńǵysh ret «Alash» gazetin shyǵarýǵa qatysty qujattary jınaqtalǵan ( RF Astrahan oblysy memlekettik muraǵaty(AOMM), 1 qor, 2 tizimdeme, 1218 is).
О́mirge keletin jańa gazettiń ataýyn «Alash» qoıýynyń ózinde de birneshe mán-maǵyna bar bolatyn. «Alash» ataýy qazaqqa jaqyn da, qasterli edi. «Alash» – ejelgi qazaq taıpalarynyń eń alǵashqy qaýymdastyǵy, birikken odaǵy, sonymen birge ata-babalarymyzdyń, ıaǵnı barlyq qazaq jurtynyń qasıetti urany bolatyn.
Sondyqtan da únparaqty shyǵarýǵa nıettengen tulǵa eldiń basyndaǵy qıyn-qystaý jaǵdaıdy ańǵaryp, halyqtyń otarlyq buǵaýdan bosanýy men ótkir ún qatýyna osy otaý dem berip záredeı sebepshi bolsyn degendi oılaǵan sııaqty.
«Týrgaıskaıa gazetiniń» 1908 jyly, 15 maýsym kúni shyqqan sanynda «K ızdanııý kazahskoı gazety» atty maqala jaryq kórdi. Atalǵan maqalada Sankt-Peterbýrgte qazaq tilinde gazet, jýrnal jáne kitapshalar shyǵarý úshin qoǵam uıymdastyrylǵany jazylady. Bul qoǵamdy qurýdy qolǵa alǵan belgili baılar – I.Jamanshalov pen Ramev. Imperııa astanasynan shyǵarylatyn bolashaq «Alash» gazetiniń redaktorlyǵyna B. Qarataev shaqyrylady (K ızdanııý kırgızskoı gazety // Týrgaıskaıa gazeta №24, 15 ııýnıa 1908 g).
Qazaq zııalylary «Alash» ataýynyń túp-tórkini erkindikti bildiretin qasıetti uǵym ekendigin qasterleı bilgen.
Alash qaıratkerleriniń biri H.Dosmuhamedov 1913 jyly «Qazaq» gazetine «Alash ne sóz?» taqyrybymen maqala jarııalap, maǵynasyna anyqtama bergeni málim. («Qazaq» gazeti /Bas redaktor Á. Nysanbaev/. -Almaty: «Qazaq ensıklopedııasy» Bas redaksııasy, 1998, 39 b). Qazaq oqyǵandarynyń Batys Qazaqstan óńirinde «Alash» ataýymen gazet shyǵarý maqsattary júzege aspaǵanymen, keıin osy ataýmen úkimet, partııa quryldy. Al «Alash» gazeti 1916 jyly K.Toǵysovtyń redaktorlyǵymen Tashkent qalasynda jaryq kórip, ómiri qysqa bolyp 1917 jyly jabylǵany belgili(U.Sýhanberdına. Qazaq halqynyń atamuralary. Mazmundalǵan bıblıografııalyq kórsetkish. Almaty, Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq ǵylymı kitaphana, 1999, 56 b).
Tashkentte shyqqan «Alash» gazetiniń ataýy bir kezderi kún tártibine kótergen Batyrqaıyr Nııazovtyń bastamasynyń zańdy jalǵasy boldy jáne onyń ózindik sebepteri de bar. Alash zııalylary otarlyq ezgi men feodaldyq mesheýlikten arylý, aıaqasty bolǵan ulttyq múddeni qorǵaý, qazaq elin mádenıetti, órkenıetti elder qataryna qosýda bir-birimen pikirles, nıettes bolǵandyǵy sózsiz. Sondyqtan da B.Nııazovtyń «Alash» gazetin shyǵarý ıdeıasynyń júzege asýy dep túsingenimiz jón.
Endi alǵash «Alash» dep aıdar taǵyp, úkilegen gazet nege shyqpaı qaldy degenge toqtala
