Qoǵam • 13 Mamyr, 2020

Qıyndyqqa moıymaǵan azamat

29 retkórsetildi

Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aıaqtalyp, Jeńis kúnin toılaý – ártúrli urpaq, kózqaras, din men mádenıet ókilderiniń basyn biriktiretin mereke. Jeńis kúni – sol bir joıqyn soǵystyń qatysýshylary – ardaqty ardagerlerimizge, onyń aýyrtpalyǵyn kótergen tyl eńbekkerlerine alǵysymyz ben qurmetimizdi kórsetetin aıtýly kún!

Qazaqstan halqy fashıstik Germanııany kúırete talqandaýǵa zor úles qosty. Elimiz maıdanǵa oq-dári men azyq-túlik jetkizý­men aınalysyp, talaı taý­qymet kótergen aımaqtardyń birine aınaldy. Respýblıkanyń ekonomıkasy áskerı qajettilikti óteýge baǵyttaldy.

Qazaqstan jaýyngerleri bar­lyq maıdanda erliktiń tamasha úlgisin kórsetti. Olar Brest qa­ma­lyn qorǵaýda, Lenıngradty qorǵaý men jaý blokadasyn buzýda, Stalıngradty  basqyn­shylardan azat etýde, ásirese Máskeý túbindegi shaıqastarda ósh­­pes dańqqa bólendi. Jaý basyp alǵan eldi mekenderdi azat etý jolyndaǵy keskilesken urys­­tarda jan aıamaı shaıqasty.

Jeńiske meniń ákem Qaıyr­bek Esimtaev da úles qosty. Ol Qos­tanaı oblysynyń Semıo­zer (qazirgi Áýlıekól) aýdany­nyń Kondratevka selo­synda  1925 jylǵy 15 qazanda dú­nıe­ge keldi. Meńdiqara pedago­gıkalyq ýchılıshesin, Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Ko­mı­te­tiniń janyn­daǵy Joǵa­ry partııa mektebin, Selıno­grad aýylsharýashylyq ınstı­týtynyń janyndaǵy Sovhoz dırek­torlarynyń ınstıtýtyn támamdady.

Azamat retinde qalyp­tasýy KSRO-ny qurý jo­lyn­daǵy tarıhı oqıǵalarmen bite qaınasyp jatty. Onyń balalyq shaǵy asharshylyq, adamdardyń juttan jappaı qyrylýy sekildi azapty kezeńge tap kelip, jaý­tańdatqan ashtyqty da, búrseń­detken aıazdy da basynan ótker­di. Aıaýsyz qýǵyn-súrginniń, kúsh­tep ujymdastyrýdyń, jer aýda­rýdyń, jazyqsyz jandardy jazalaýdyń ashy dámin de az tatpady. Jas balanyń zerdesinde sol bir qaskóı jyldar taspadaǵydaı jazylyp qalǵan. Biraq kórgen qıynshylyqtar artta qalyp, tabıǵatyna tán tabandylyqpen jáne batyldyǵymen eshteńege moıyǵan joq.

Eńbek jolyn soǵys qarsa­ńyn­da 1940 jyly Kondratevkadaǵy mektepte bastaýysh synyptyń muǵalimi retinde bastaıdy. Áıtse de, ákeme balalar­dyń saýatyn ashý­dy jazbaǵan eken. Kóp uzamaı soǵys bastalyp, er-azamat jappaı maıdanǵa attanady.

Sol sátti ákemiz bylaı eske alady: «Men on jeti jasymda maı­danǵa attandym. Qyryq ekin­shi jyl edi. Serjanttyq mektepten sońǵy áskerı-tehnıkalyq ýchılısheni bitirip te úlgermedik. Kýrsk – Belgorod baǵytynda óte kúrdeli jaǵdaı qalyptasqan eken. Bizdi sonda jiberdi. Men  204-shi atqyshtar dıvızııasynyń 657-shi polkiniń qataryna qosyldym.

Bizdiń ásker jaýdyń Belgo­rod, Smolensk, Vıtebsk baǵyt­ta­ryn­daǵy úzdiksiz shabýyl­darynyń betin qaıtara otyryp, jankeshtilikpen alǵa umtyl­dyq. Qolbasshymyz 204-shi atqyshtar dıvı­zııa­synyń komandıri, polkovnık Baıdoktyń týǵan jeri osy Vıtebsk qalasy eken. Shaharda onyń anasy, áıeli men eki qyzy qalypty.

Ol bir saǵattyq artıllerııa­lyq daıyndyqtan keıin qalany qaıtarý úshin maıdan qolbasshysy Eremenkodan tankter men ózi qoz­ǵalatyn zeńbirek­ter bólýdi su­rady. Sonyń arqasynda on bes sha­qy­rym alǵa jyljydyq. Biraq 1943 jylǵy 7 qara­shada qor­ǵanysqa kóshýimizge týra keldi. Bul asa bir qantógisti operasııa edi.  Artıllerııalyq shabýyldan keıin urys alańynda nemistiń órtengen tankileriniń qańqasy men áskerleriniń múrdesi qaptap jatty.

Árıne soǵys shyǵynsyz bolmaıdy. Biz de qımas qarýlas dos­tarymyzdan aıyryldyq. Baı­lanys­­shylar vzvodynyń koman­dıri leıtenant Chernov aýyr jaralandy, pavlodarlyq qazaq Nurmuhan­betov aıaǵynan jaraqat aldy, týra tıgen oqtan belorýs Paradovıch pen qazaq Jementev qaza tapty.

Vıtebsk aýmaǵynda jaýdyń úl­ken qarýly toby qorshaýǵa alyndy. Olar óz áskerlerine qosy­lý úshin birneshe márte qarsy shabýylǵa shyqqandarymen, oń­baı soqqy jep keri serpilip otyr­dy. Aqyry eriksiz qarýyn tas­taýyna týra keldi. Qalany azat etkeni úshin bizdiń dıvızııaǵa 204-shi Vıtebsk atqyshtar dıvızııasy ataǵy berildi. Dál osyndaı ólim úshin bolǵan qandy shaıqastar Belorýssııada, Latvııa men Lıtvada, Polshanyń shyǵys bóliginde de az bolǵan joq. So­ǵysty Shyǵys Prýssııada 1945 jylǵy 9 mamyrda aıaqtadym.

Tarıhqa tankter shaıqasy retinde kirgen Kýrsk doǵasyndaǵy alǵashqy áskerı shynyǵýym kúni búginge deıin esimde. Tankter urys dalasynda jáshikten tógil­gen sirińke qoraptary sııaq­ty shashylyp jatty. Otandy qor­ǵaý túrli ulttan shyqqan jaýyn­gerler men komandırlerdi týystastyryp jiberdi. 1943 jyly bizdiń zeńbirek raschetynda jaýmen shaıqasqan: komandır Anatolıı Chernıaev – orys, kózdeýshi Sharıpov – tatar, qulypshy Pondın – mordvın, oqtaýshy Nıkolaı Laptev – orys, túzetýshi Ostapenko – ýkraın, ekinshi túzetýshi Kotov – orys, ornatýshy men – qazaq, jáshikshi Anaev – túrikmen edik. Eldiń ár aımaǵynan basymyz qosyl­ǵan bizder erekshe tatý boldyq», dep eske alady ákem.

Keıin 657-shi polktegi artıllerııa raschetynyń komandıri bola júrip ákemizdiń ajal tóndire júıt­kigen jaý tankilerimen, jyl­jymaly zeńbirek­terimen talaı márte betpe-bet kelýine týra keledi. Osyndaı aýyr urys­tardyń birinde olardyń gaý­bı­sasy jaý nysanasyna ili­nedi, ıyǵynan jaraqat alady. Budan keıin ol barlaýshy bolady. Tabandylyǵy, jigeri men batyldyǵynyń arqasynda jańa orynda da erliktiń ónegesin kór­setedi.

Qaıyrbek ákemizdiń sol bir qyr­ǵyn soǵys týra­ly tosyn esti­letin, tabıǵatyna tán emes myna bir sóz­der de erekshe saqtalyp qalypty: «qarýymyz  árqa­shan alǵy shepte týra nysanada boldy». Soǵys­tan keıingi jyldary da ol «alǵy shep­te týra nysanada», ıaǵnı týǵan Qostanaıyndaǵy sharýa­shylyqty qalpyna keltirý men jerlesteriniń beıbit ómirin ornyqtyrý jolyndaǵy jasampaz isterdiń bel ortasynda eńbek etti. Qaıda jumys jasasa da ýaqyt­pen sanaspaı, densaýlyǵyn kúıttemeı, aıanbaı eńbek etip, ózine kórsetilgen senim bıiginen kórinip otyrdy. 

Adamgershilik jáne uıymdas­ty­rýshylyq qabiletterin eskere otyryp ákemizge aýyl sharýa­shy­lyǵynyń eń qıyn ýchaskelerin tapsyratyn. Ol jaýapty par­tııalyq-sharýashylyq laýazymdardy abyroımen atqaryp, uzaq jyl Qostanaı oblysyndaǵy Se­mıozer aýdanynyń Moskalev sov­hozynda partııa uıymynyń hatshysy boldy.

Qaıyrbek ákemiz Qostanaı obly­syndaǵy Naýryzym aýda­ny­nyń Birinshi besjyldyq (qazir Shıli) sovhozynyń uıymdastyrýǵa aralasyp, keıin sovhoz dırektory qyzmetin at­qardy. Ol qıyndyqtan eshqashan taısalǵan emes, kerisinshe eselengen qaırat tanytyp, shyńdala berdi. Muny eńbek adamdary da kóre bilip, áriptesteriniń  zor qurmetine  bólendi. Aýyldastary, jalpy ony biletinder áli kúnge deıin ákemizdi tájirıbeli de isker basshy, qarapaıym jetekshi, adam­gershiligi mol, jany názik adam retinde úlgi etip otyrady. Kózi kórgenderdiń estelikterine qaraǵanda, ol meıirim­diligi men sergektigi óz aldyna, asa ádiletti ári qatal basshy bolǵan kórinedi. 

Tyń jerlerdi ıgerýde de áke­mizdiń qaldyrǵan izi saırap jatyr. Máselen, onyń basshyly­ǵymen ólkede birneshe astyq ósi­re­tin sharýashylyqtardyń qu­ry­lyp, tyńdy ıgerýge mańyz­dy úles qosty.

Aýyl sharýashylyǵynda da minezinen aınymaı, egis alqap­taryn aralap, kún-tún demeı, astyqty ólkeni damytý jónindegi beıbit maıdannyń qatysý­shysy ári basshysy retinde bolashaq qazaqstandyq mıllıardqa úles qosý maqsatynda demalyssyz jumys jasady. Birneshe már­te aýdandyq jáne oblystyq keńe­siniń depýtaty bolyp saılandy. Aýyl sharýashylyǵynyń joǵary bilikti mamandaryn daıarlaýǵa úlken úles qosty. 

Ákemizdiń qajyrly eńbegi laıyqty baǵalanyp, áldeneshe ret qurmetti marapattarǵa ıe boldy. Biraq onyń óz basy so­nyń bárinen Alla taǵala bergen urpaǵyn taǵdyrdyń erekshe tartýy dep sanady. Ákemiz ben anamyz  Sálıma Ańsaǵanqyzy 3 qyz, 7 ul tárbıelep ósirdi. Qazirgi tańda Esimtaevtar áýletiniń ónegeli jolyn 20 nemeresi, 26 shóberesi men shópshegi jalǵastyrýda.

Búginde  bizdiń ortamyzdan osy bir aıaýly da tamasha  jannyń  kelmeske ketkenine de kóp ýaqyt boldy. Biraq qansha jyl ótse de ákemizdiń aıaýly beınesi júre­gimizde máńgi saqtalady. Ákem­men qoıan-qoltyq qyzmet etken zamandastarynyń aıtqan jyly lebizderi bizdi maqtanysh sezimine bóleıdi. О́negeli áke men ata jo­ly bizdi urpaqtardyń rýhanı sabaqtastyǵyn tereń sezine oty­ryp, onyń atyna laıyqty bolýǵa mindetteıdi. Adamnyń etken eńbeginiń urpaqtan-urpaqqa jalǵasýy azamattyń ǵumyrly ekenin kórsetedi jáne biz úshin bul úlken baqyt.

 

Baqytjamal Ospanova (Esimtaeva),

maıdangerdiń qyzy

 

Qostanaı oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Aqmolada joldar jóndeledi

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Esilde 45 otbasy baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 09:10

«Qazarhıv» basqarmasy qajet

Rýhanııat • Búgin, 08:10

Kaka «Qaıratpen» birge

Sport • Búgin, 08:04

Mamyq-maýsym

Rýhanııat • Búgin, 07:57

Zańdy qaıta qaraý kerek

Saıasat • Búgin, 07:48

Mańyzdy sheshim

Pikir • Búgin, 07:43

Úńgir (úshtaǵan)

Ádebıet • Búgin, 07:17

«Oqyǵan azamattyń» derti...

Ádebıet • Búgin, 07:15

Zulmattyń zardaby aýyr tıdi

Tarıh • Búgin, 07:10

Tarıhtyń taǵylymyna taǵzym

Tarıh • Búgin, 07:07

Endi sol zulmattar qaıtalanbasyn!

Pikir • Búgin, 07:00

Tramp býnkerge tyǵyldy

Álem • Búgin, 06:57

Temirtaýda qazaq baspasózi joq

Qoǵam • Búgin, 06:54

Ár aýyl­dyń óz «Groz­nyıy» bolǵan

Rýhanııat • Búgin, 06:50

Syrdaǵy egin sýsyz qalýy múmkin

Ekologııa • Búgin, 06:48

Uqsas jańalyqtar