Bulaı dep bekerge jazyp otyrǵanymyz joq. Kásipkerlerge qazirgi tańda «Kásipkerlik kodeksi» kerektigi aıdan anyq. Biraq ol qandaı bolýy qajet jáne kásipti qalaı júrgizýge áser etpek degen saýaldar da mazalaıtyny ras. О́ıtkeni, elimizdi qandaı ekonomıkalyq aýyrtpalyqtar baspasyn, ol toqyraýdan shyǵara alatyn osy kásipkerlik ekeni belgili. Endeshe kásipkerlerge jan-jaqty kómek berilip, sonyń ishinde zańdylyq turǵysynan qoldaý men qorǵaý asa qajet.
Bulaı dep bekerge jazyp otyrǵanymyz joq. Kásipkerlerge qazirgi tańda «Kásipkerlik kodeksi» kerektigi aıdan anyq. Biraq ol qandaı bolýy qajet jáne kásipti qalaı júrgizýge áser etpek degen saýaldar da mazalaıtyny ras. О́ıtkeni, elimizdi qandaı ekonomıkalyq aýyrtpalyqtar baspasyn, ol toqyraýdan shyǵara alatyn osy kásipkerlik ekeni belgili. Endeshe kásipkerlerge jan-jaqty kómek berilip, sonyń ishinde zańdylyq turǵysynan qoldaý men qorǵaý asa qajet.
Árıne, táýelsizdik alǵanymyzǵa az ýaqyt bolsa da, saıasat pen ekonomıkada ǵana emes, Elbasymyzdyń arqasynda barlyq jaǵynan bıik belesterge jetip, qazaqelintórtkúldúnıegetanytypkelemiz. Qazaqstan qazirgi Konstıtýsııa aıasynda álemdik qoǵamdastyqtan óz ornyn tapqan derbes elge aınaldy. Onda Qazaqstan halqyna qajetti ishki-syrtqy faktorlardyń barlyǵy da qarastyrylǵan. Memleket basshysy ustanǵan sara saıasat óziniń mazmundyq qurylymynyń, ıdeıalyq baǵytynyń durystyǵy arqasynda Qazaqstannyń damýyna jol ashty. Ol Qazaqstannyń kásipkerligine de oń yqpalyn tıgizýde.
Al Qazaqstandaǵy kásipkerlikti álemdik deńgeıge jetkizý, onyń barynsha qarqynmen damýyna jaǵdaı jasaý qazirgi qoǵam aldyndaǵy basty mindetterdiń biri. Osy oraıda elimizdiń zııaly azamattary «Qazaqstan Respýblıkasy Kásipkerlik kodeksiniń» jobasyn jasady. Atalǵan joba zań ǵylymdarynyń doktory, professor T.Qaýdyrovtyń basqarýymen júzege asqanyn aıta ketý kerek. Sondaı-aq atalǵan jumys tobynda Azamattyq-quqyqtyq zertteý ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri B.Igenbaevanyń da ózindik qoltańbasy bar desek artyq aıtqandyq emes.
Bul jobada kásipkerlik salasyndaǵy qordalanǵan quqyqtyq aktilerdiń barlyǵyn bir arnaǵa toǵystyrý maqsaty kózdelgen. Qazirgi tańda kásipkerlik týraly zańnamalardyń ártúrli salalarǵa baǵyttalǵan zańnamalyq aktilerden turatyny jasyryn emes. Osy máseleni sheshý maqsatynda, ony birizdendirý úshin osy joba qolǵa alyndy. Joǵaryda atalǵan kodeks aıasynda kásipkerlik qyzmet pen kásipkerlik qarym-qatynastyń barlyq ózekti máseleleri sheshilmek. Al ony júzege asyrýǵa quqyqtarymyz ben bostandyqtarymyzdy qorǵaıtyn Ata Zańymyz kepil bolmaq, deıdi Azamattyq-quqyqtyq zertteý ınstıtýtynyń dırektory Qazaq Memlekettik zań ýnıversıtetiniń professory Tólesh Qaýdyrov.
Onyń aıtýy boıynsha, atalǵan Kásipkerlik kodeksinde kásipkerlik qyzmetti, kásipkerlik týraly jalpy normalardy, kásipkerlik sýbektileri men olardyń qyzmet etý jaǵdaıyn qarastyra otyryp, memlekettik retteý blogyna basymdyq berilmek. Osy jobadaǵy barlyq retteýler zaman talabyna saı, qubylmaly saıası-ekonomıkalyq jaǵdaıǵa beıim bolyp tabylady.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynda eldi damytýdyń basym baǵyttary kórsetildi, sonyń ishinde ulttyq ekonomıkanyń kúshin biriktiretin kásipkerlikti jan-jaqty qoldaý boıynsha «Jeke kásipkerlik qashanda memleketke tikeleı paıda ákeletin kúsh. Sondyqtan kásiporyndar men strategııalyq mańyzdy emes qyzmetterdi jekemenshikke berý qajet. Bul otandyq kásipkerlikti damytý jolynda mańyzdy qadam bolmaq», dep aıtylǵan bolatyn, deıdi professor oıyn órbitip.
Kásipkerlik – tikeleı elimizdiń ekonomıkasynyń damýyna yqpal etetin birden-bir faktor bolǵandyqtan oǵan basa nazar aýdarý qajet ekeni aıtpasa da túsinikti. Degenmen, qazirgi ýaqytta qazaqstandyq kásipkerlik birshama qıynshylyqtardy bastan keshirip otyrsa da, óziniń negizin áldeqashan quryp bolǵan. Ol zańmen qorǵalady jáne árqashan damyp otyrady. Búginde bul máseleniń ózektiligine eshkim kúmándanbaıdy, sebebi kásipkerlik is-áreketsiz naryqtyq ekonomıka da bolmaıtyny daýsyz. Ol áli de damý barysynda bolsa da, bıznestiń qoǵamdyq óndiristiń negizgi salasyna aınalatyndyǵyna eshkimniń kúmáni joq. Bızneske degen qyzyǵýshylyq ósip keledi.
Qazirgi tańda qoǵamnyń jańa ekonomıkalyq negizi qurylyp jatyr, óziniń isin ashýǵa nıettengen azamattar kóbeıip keledi. Olar óz kásipkerligin asha otyryp, jańa jumys oryndaryn usynady, sonyń nátıjesinde elimizdegi jumyssyzdyq problemasynyń bir sheti sheshilse, ekinshi jaǵynan ol kásipker óz taýaryn nemese qyzmetin usyna otyryp, eldegi básekelestikke de óz yqpalyn tıgizedi. Sondaı-aq, kásipkerliginen tapqan paıdasynan memleketke salyq tóleý arqyly eldiń ekonomıkalyq jaǵdaıynyń jaqsarýyna, memlekettik bıýdjettiń tolyǵýyna óz úlesin qosady. Al naryqtyq ekonomıkaǵa ótý úshin óndiris qurylymyn túbegeıli túrde ózgertý qajet. О́zgerister monopolııany jeńip, básekelestiktiń paıda bolýyna jol ashady. Básekelestik bar jerde qashanda sapalylyqqa umtylystyń bolatyny zańdylyq. Sondyqtan da kásipkerlerdiń zaman talabyna saı ótimdi taýar nemese qyzmet kórsetýi qazirgi qoǵamǵa asa qajet. Biz álemdik tájirıbeni negizge ala otyryp bul máseleni menshiktiń túrli formalary negizinde qurylǵan kásipkerliksiz sheshý múmkin emestigin aıta alamyz. Qazirgi ýaqytta kásipkerliktiń óndiristiń, naryqtyń damýyna, ıaǵnı búkil qoǵamǵa áserin tıgizetinin kóptegen adamdar túsindi, deıdi sóz arasynda óz oıyn bildirgen Azamattyq-quqyqtyq zertteý ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri B.Igenbaeva.
Jalpy, joǵaryda aıtqanymyzdaı, Elbasy kásipkerlikti qoldaý maqsatynda bızneske jasandy jolmen kedergi keltirip otyrǵan memlekettik sheneýnikterdi barynsha qatal jaýapkershilikke tartýdyń jańa júıesin qarastyrýdy, shaǵyn jáne orta iskerlik segmentterge salmaqtyń kólemin arttyrmastan, mıkro, kishi, orta jáne iri bıznester múddelerin shynaıy shekteýge baǵyttalǵan zańnamalarǵa ózgertýler engizý jáne taǵy basqa da tapsyrmalar júktegen edi. Osy oraıda kásipkerlik barynsha qarqynmen damyǵany ras. Degenmen, ony rettep otyratyn birizdi kásipkerlik salasyndaǵy kodekstiń qajet ekenin ýaqyttyń ózi dáleldep otyr degimiz keledi, deıdi T.Qaýdyrov.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».
