Qoǵam • 22 Mamyr, 2020

Aqmola oblysynda jer júdep, tozyp barady

25 retkórsetildi

Tórtkúl dúnıeni titiretken pandemııa dıqan qaýymdy da alańdatyp tastaǵan edi. El de eleńdeýli bolatyn. Astyq ekpeı bola ma? Bıyl oblys dıqandary 4 mln 900 myń gektar alqapqa dán sińirmek. Eńbek ónimdiligin eki jarym ese arttyrý mindeti qoıylyp otyr. Bul mejeden shyǵýdyń joly qaısy?

Astyq eksporttaýshy­lar­dyń aldyńǵy leginen taby­la­tyn, ár jyl saıyn 20 mln tonnadan astam aqyq dándi qoımaǵa quıyp alatyn qazaq eli úshin bul strategııalyq mańyzy bar másele. Ústimiz­degi jylǵy qıyndyqqa baı­la­­nys­ty el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev jer em­gen sharýalardy qoldaýǵa baǵyt­tal­ǵan sheshim shyǵardy. Bul sheshim azdap abyrjyp otyr­ǵan dıqan qaýymnyń seni­min arttyryp, sony serpin ber­gendigin de basa aıta ketken durys. Qoldaýǵa bólingen qarjynyń edáýir bóligi tuqym sharýashylyǵyna jumsalmaq.

Osal jerimiz de osy edi. Oblys­tyń astyqty alqap­taryna sońǵy otyz jyldan astam ýaqyt boıy ekinshi, úshin­shi reprodýksııaly tuqym sebilip keledi. Álmısaqtan aı­tylǵan «Ne ekseń, sony ora­syń» deıtuǵyn qanatty sóz shyn eken. Áne bir qıyn kez­de ozyq tehnologııalardy ıgerý­ge mursha bolmaı, jerdi óń­deýge qarymy qaptal jetpegen soń kúzde seýip, kóktemde oryp alýmen ǵana shektelgen ónim sapasy jyldan-jylǵa qul­dy­raı berdi. Al tómen suryp­ty tuqym topyraqty azdyrdy.

– Úkimetten bólingen 70 mlrd teńgeniń 20 mıllıardyn oblys sharýashylyqtary ıgerýde. Qazir tuqym máselesine de aıryqsha mán berilip otyr. «Azyq-túlik kelisimshart» kor­porasııasy bir jarym myń tonna sapaly tuqym bosatty, – deıdi oblys ákiminiń orynbasary Ǵalymjan Ábdihalyqov.

О́tken jyl asa qolaıly bola qoıǵan joq. Áıtse de, aqmolalyq dıqandar gektar berekesin 11 sentnerden aınaldyryp, 5 mıl­lıon tonna tóńireginde astyq jınady. Saraptap qarap otyr­sańyz, ónim kólemin art­tyrýǵa sapaly tuqym ekken sharýashylyqtardyń qosqan úlesi mol eken. Tuqymǵa qosa jer óńdeýdiń jaıyn eskergen lázim. Jasyratyny joq búgingi sharýalar hımııalyq tyńaıtqyshtarǵa ıek artady. Árıne mamandardyń aı­týyna qaraǵanda, fosfor, azot pen kalıı topyraqqa aýa­daı qajet. Biraq onyń da óz ólshemi bar. Ár nárse óz mól­sherimen bolǵan lázim.

Jerge jany aýyryp, jaıyn oılaıtyn sharýalar alqapqa qansha mıneral sińirý­di, onyń ónimdilikke áserin sıfrly tehnologııalar ar­qyly baqylaı alady.

– Biz ár 25 gektardan 50 santımetrge deıin tereń­dik­ten topyraq úlgisin alyp, zert­hanaǵa tapsyramyz. Nátıjesi belgili bolǵannan soń sharýa­ǵa ǵylymı usynys kartasy beriledi. Barlyq málimet respýblıkalyq «Qoldaý» derekter bazasyna engiziledi. Endigi arada sharýashylyq basshylary óz ıelikterindegi qaı alqapqa qansha fosfor kerek nemese qaı alqapty bel­gili bir tyńaıtqyshtarmen baıy­týǵa bolmaıtyndyǵy týra­ly naqty aqparat ala ala­dy, – deıdi «Kazagrolab» zert­hanasynyń dırektory Ádilbek Ǵazızov. – Eger kúkirt, kalsııdi mólsherden arty­ǵyraq qoldansa, egin bir jerge shyǵyp, ekinshi jerge múlde shyqpaı qalýy da ǵajap emes. Fosfor jetispese, ózge ty­ńaıt­qyshqa jumsaǵan aq­shańyz zaıa.

Mamandardyń aıtýyna qa­ra­ǵanda, qolda bar múm­kin­dikke kóńil bólmeı otyr­ǵan dıqandar qarjysyn beı-bereket jumsap júrgen syńaı­­ly. Onyń ústine jer júdep, tozyp bara jatqandyǵyn da basa aıtýymyz kerek. Oblys­ta kúni búgin 234 myń gektar jyrtyndy jer týsyrap jaı jatyr. Qazir bul jerdi aramshóp basýda. Ynta bolsa bir kezde kádege jara­ty­lyp, keıin qaýqardyń bol­maýynan bos qalǵan jerler­­di ıgerýge ábden bolady. My­sal keltire ketelik, Zeren­di aýdanynyń Qazaqstan aýy­ly­­­nyń irgesindegi bos jat­qan jerdi «Bereket-2050» serik­­tes­tigi birneshe jyldan beri ıgerýde. Qazir mol ónim­ge qalaı qol jetkizýge bola­tyn­dyǵyn kórsetetin tájirıbe alańy ispetti.

– Osy isti qolǵa alarda je­rgilikti jerdiń jaıyn bi­letin talaı adam ju­my­­sym­nan bátýa shyǵa qoı­maýy múmkin ekendigin betime aıt­qan bolatyn, deıdi serik­tes­­tik quryltaıshysy Borıs Kozlov, – biraq men bekem bel býdym. Bir sengenim, mem­le­kettiń kómegi. Mynaǵan qara­ńyz, gerbısıdke 50 paıyz, mıneraldy tyńaıtqyshtarǵa 50 paıyz sýbsıdııa beriledi. Jeńildetilgen nesıesi taǵy bar. Bıyl Prezıdenttiń pár­menimen janar-jaǵar­maı baǵa­sy arzandady. Endi osynsha­ma tıimdilikti qalaı paı­­da­lan­baýǵa bolady. Sha­rýa­shy­lyqty sıfrly teh­no­lo­gııaǵa kóshirdik. Jyl bo­ıy jer óńdeý tehnologııala­ryn úzdiksiz ári tııanaqty júr­­­gizemiz. Bul rette qarjy aıa­maı­myz. О́tken jyly 280 mln teńgeden astam aqsha jum­sa­dyq. Qońyr kúzde sol qar­jy­­nyń bári eselep qaıtyp keldi.

О́tken jyly oblys dıqan­dary ár gektardan 11 sentnerdi áreń-áreń jına­ǵanda, «Be­reket-2050» seriktestigi gektar berekesin 22 sentnerden aınaldyryp, oblystaǵy ortasha kórsetkishten eki ese artyq ónim jınap, jerdiń ózine jany ashyǵanǵa ǵana jomart ekendigin dáleldep shyqty.

Bıyl oblys­tyń aýyl sharýashylyǵy qu­rylym­daryn sýbsıdııalaý úshin qazynadan 37 mlrd teńge bóli­nip otyr. Qazirgi kúni eko­logııalyq taza tabıǵı tyńaıt­qyshpen ósirilgen dánge suranys mol. Biz jaqsy isin mysal etken «Bereket-2050» seriktestigi bul jaıdy da kúni buryn oılap qoıǵan. As­tyq sharýashylyǵyndaǵy isin ońynan oraltqan soń mal sharýashylyǵyn da qatar óris­tetpek. Qazir sharýalar 9 túr­li daqyl ósirýde. Munyń da óz syry bar. Negizgi maqsat ósim­dik túrlerin almastyryp otyrý arqyly jerdiń qunaryn arttyryp, yrysty eseleý.

Bıyl qar qalyń tústi. Kóktem de jaýyn-shashyndy bolyp tur. Tuqym sapasyn túzetken, jeriniń jaıyn oıla­ǵan sharýanyń astyqsyz qal­maıtyny anyq.

 

Aqmola oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Qaraǵandy: Tarıh taǵylymyna taǵzym

Aımaqtar • Búgin, 10:15

Ǵataýlın qalaı halyq jaýy boldy?

Tarıh • Búgin, 10:00

Aýylda sport kesheni salynýda

Aımaqtar • Búgin, 09:28

QHL qyrkúıekte bastalady

Hokkeı • Búgin, 08:09

Resmı shara bir jylǵa shegerildi

Sport • Búgin, 08:04

Stadıonǵa barýǵa ruqsat

Sport • Búgin, 07:45

Dala folklorynyń antologııasy

Rýhanııat • Búgin, 07:23

Jyr-dastandar – jańa formatta

О́ner • Búgin, 07:20

Sýret. О́zgeris. Qubylys

Rýhanııat • Búgin, 07:17

Baqyttyń berik bosaǵasy

Rýhanııat • Búgin, 07:13

Jańatastyq jas sheberler

Aımaqtar • Búgin, 07:09

Júıeli jumys jeńiske jetkizedi

Aımaqtar • Búgin, 07:08

Iz qaldyrǵan iri tulǵa

Qoǵam • Búgin, 07:06

Qosaevtar áýletiniń qasireti

Rýhanııat • Búgin, 06:56

Ǵasyr zulmaty

Qoǵam • Búgin, 06:55

Oqý ortalyqtary ońdy ma?

Bilim • Búgin, 06:45

Er muǵalimder nege az?

Bilim • Búgin, 06:35

Kópke beımálim Kókaral lageri

Tarıh • Búgin, 06:25

Uqsas jańalyqtar