Kıno • 22 Mamyr, 2020

Názıra Rahmanqyzy: Kıno arqyly sanany bıleýge bolady

428 retkórsetildi

О́tken ǵasyr enshisine tıesili «Barlyq ónerdiń ishindegi biz úshin eń mańyzdysy – kıno!» degen qaǵıda áli kúnge ózektiligin joıa qoıǵan joq. Qaıta kıno óneriniń róli kún ótken saıyn arta túsip, jańasha sıpatqa ıe bolýda. Ekrandyq týyndylar búginde ár eldiń ıdeologııalyq qýatty quralyna aınaldy desek, artyq aıtqandyq emes. Bul rette mamandar qazaq ulttyq kıno óneriniń qazirgi baǵyt-baǵdary men keleshegi týraly ne aıtady? Bolashaq jas kınematografısterdiń kásibı biliktiligin jetildirip, mamandardy ulttyq rýhta tárbıeleý úshin ne isteý kerek? Qazirgi mádenı-ıdeologııalyq maıdanda qazaq kınosy qanshalyqty qaýqarly? Búgingi áńgimede belgili kınotanýshy, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń professory Názıra RAHMANQYZY osy jáne jas býyndy kıno ónerine baýlýdyń basqa da san-sapat erekshelikteri týraly baıandaıdy.

– Jaqynda Qazaq ulttyq óner ýnıversıteti «Kıno óneri jáne televızııa» fakýlteti stý­dentteriniń kýrstyq fılm­derinen onlaın-baıqaýdyń ja­by­lý rásimi ótti. Áńgimemizdi osy jobadan bastasaq.

– Mundaı baıqaýlar ýnıver­sıtetimizde jyl saıyn ótip tu­ra­dy. Ábden qalyptasqan úr­dis desek bolady. О́ıtkeni baı­qaý bolashaq kınogerlerdiń aıaq alysyn, qýantarlyq tustary men áttegen-aılaryn zerttep-zerdeleý­ge múmkindik beredi. Kez kelgen óner ıesi sekildi bolashaq kınematografıst te shákirt kezindegi eńbekteri arqyly tájirıbe jınaıdy, ósedi, oı-órisin jetildiredi. Sondyqtan stýdenttiń ýnıversıtet qabyrǵasyndaǵy fılmin erteń ony úlken kınoǵa alyp keletin ishki úni, boıaýy, sezimi, oı-tolǵamdary, kınematografııalyq stıli dep qabyldaýymyz kerek. Iаǵnı mun­daı jumystardy stýdenttiń bola­shaq kınobaǵdarlamasy deýge tolyq negiz bar.

– Jastardyń fılmi nesimen erekshelenedi?

– Baıqaýda 30 fılm­men tanystyq. Olardyń 21-i – kór­kem­sýretti, 5-eýi – derekti, 4-eýi – anı­ma­sııalyq fılm. Árıne arasynda úzdikteri de, kórkemdik deńgeıi tómen­deri de boldy. Degenmen, sát­ti shyqqan dúnıelerdiń basy­myraq túskenin aıtqym keledi. Jalpy, ýnıversıtetimizde kıno mamandaryn daıarlaý isi 2010 jyldan bastap qolǵa alynǵan bolatyn. Osy on jyl ishinde ájeptáýir tájirıbe jınaqtaldy dep oılaımyn. Stýdentterimizdiń fılmderi kóptegen halyqaralyq kınofes­tıvaldarǵa qatysyp, júldeli oryndarǵa ıe boldy. Solaı degenmen árbir jetistiktiń artynda shákirtterge durys baǵyt-baǵdar berip, tájirıbesimen bólisip júr­gen ustazdardyń qajyrly eńbegi tur­ǵanyn aıtpaı ketsek, taǵy bol­maıdy.

Buǵan deıin «Teatr, kıno jáne TD» fakýltetiniń quramynda bolyp kelgen «Kıno jáne televızııa» kafedrasy ótken jyly «Kıno óneri jáne televızııa» fakýlteti bolyp jeke otaý qurdy. Taǵy bir qýan­tarlyǵy – «Kıno sýretshisi» degen jańa mamandyq ashyldy. Kınoda tek ssenarıst, rejıs­ser, operator, akter, dybys mama­nynyń ǵana emes, sýretshiniń de eńbegi óte mańyzdy sanalady. Onyń ústine elimizde kásibı kıno sýret­shileriniń sany saýsaqpen sanar­lyqtaı ǵana. Al fılmderdiń qatary jyl ótken saıyn kóbeıip kele jatqanyn eskersek, qazaq ult­tyq kıno ónerine arnaıy ma­man­dandyrylǵan sýretshilerdiń qajet ekendigi aıqyn ańǵaryla túsedi. Jańadan ashylǵan bul ma­mandyqtyń alǵashqy nátıjesi osy baıqaý barysynda-aq baı­qa­lyp qaldy. О́ner báıgesine qa­tysqan fılmder negizinen osy jaǵynan bizdi kóbirek súı­sintti. Sonymen qatar mýzyka fa­kýlteti shákirtteriniń qol­tańbasy tánti etti. Máselen, Beı­barys Nurkenulynyń (Ásııa Sú­leevanyń sheberhanasy) «Saı­qy­mazaq» («Shýt») dep atalatyn fılminiń mýzykasyn jas kom­pozıtor, búginderi doktoran­týra bóliminde oqyp júrgen Oljas Baıbekov jazǵan. Kıno sý­retshileri sekildi bizde arnaıy mýzyka jazatyn mamandardyń da tym az ekenin eskersek, mundaı tájirıbeler ýaqyt óte kele qazaq kınosy úshin úlken oljaǵa aınalýy ábden múmkin. Taǵy bir aıta keterligi, stýdentterdiń kópshiligi fılmderin ýnıversıtettiń arnaıy jabdyqtalǵan kınopavılonynda túsirdi. Pavılonnyń shaǵyn keńistigi olardyń tús-boıaý, jaryq, detal, dybys, rakýrs, plan, t.b. mańyzdy elementtermen jumys isteýine múmkindik bergeni qýantty.

– Baıqaýda erekshe kózge tús­­­ken fılmderdi atap ótseńiz.

– Mysaly, «Anamnyń aty Ba­qyt» kórkemsýretti fılmi (rej. Sh.Serjan; E.Nurmuhambetovtiń she­berhanasy) anaǵa, jalpy otbasy, oshaq qasyndaǵy áıel taǵ­­dyryna kóńil bólýimen oı saldy. Fılm keıipkerleriniń kıne­ma­tografııalyq beınesin dál, naq­ty bere alýymen qyzyqty. Shu­ǵylanyń alǵashqy «Samal» fılmi óte sátti shyǵyp, biraz fes­tıvaldyń bas júldesin jeńip alǵan bolatyn. Shynyn aıtsaq, ekinshi fılmi qalaı bolar eken dep azdap júreksine kútkenbiz. О́ıtkeni rejısserdiń naǵyz synalatyn tu­sy da – ekinshi fılmi ǵoı. Jas rejısser sol úmitimizdi aqtady. «Samalda» bastalǵan taqyrybyn, kınematografııalyq stılin bul fılmde de jalǵastyryp, tipti tereńdete túsken eken. Jalpy, Shu­ǵyla Serjan – ózindik úni, kóz­qarasy, aıtary bar, bolashaǵynan úlken úmit kúttirip júrgen jas­tar­dyń biri. Buǵan deıin únemi zamandastarynyń qyzyqty beı­nesin usynyp júrgen Ámir Áme­novtiń (E.Nurmuhambetovtiń sheberhanasy) «Aılyq kúni» fılmin sátti týyndylar qata­ryna jatqyzdyq. Bul fılm bir qaraǵanda qarapaıym sekildi kó­ringenmen, sıýjetiniń kıno tili kómegimen san qatparlanyp, te­reńdep kete baratynymen erek­shelenedi. Búginde kınoekran­nan tazalyq, móldirlik, poetı­kalyq saryndy óte sırek kez­des­tiretinimiz ras. Keıde kıno keńistigindegi qatygezdik, zulym­dyq, meıirimsizdik, dórekilik keıip­kerlerdiń syrtqy álemnen qor­ǵanýynyń jalǵyz joly bolyp qalǵandaı áser qaldyrady. Bul rette Ádil Nurmuhambetovtiń (Á.Súleevanyń sheberhanasy) bir­de-bir dıalogy joq «Bir kúni saıabaqta» («Odnajdy v parke») fıl­miniń lırıkalyq-poetıkalyq, názik ári muńdy boıaýy nazarymyzdy aýdartty.

Álibı Muqyshevtiń (Á.Raıbaev­tyń sheberhanasy) «О́shirgish» atty anımasııalyq fılmi de – oıly, astarly, mazmundy dúnıe. Bar bolǵany qalam men óshirgishtiń kó­megimen adam balasy ómiriniń keıbir tustaryn kórsete alǵan bul fılm utymdy metaforalyq beınelerimen erekshelendi. Son­daı-aq bolashaq anımasııalyq kıno mamandaryn daıarlap júrgen Jánibek Nurbektiń sheberhanasynda oqıtyn stýdentterdiń de shyǵarmashylyǵyn atap ótkim keledi. Olar – «О́tkir zattar» (rej. Ámına Tazıatova) jáne «Qyz­­ǵylt kózildirik» (rej. Alty­naı Keńesbek) fılmderi. Ádet­te jas kınogerlerdi (tek olar ǵana emes-aý) qazaq ádebıetin bil­meıdi, oqymaıdy dep synap jatamyz. Shynynda da, bul tyrnap qalsa, qansyrap shyǵa keletin beti ashyq jaramyz ǵoı. Tipti eresek kınematografısterdiń ara­synan ilýde bir-ekeýi bolmasa, qazaq jazýshylarynyń shy­ǵarmalaryna mán bermeıdi. Son­dyqtan belgili kınorejısser, pro­dıýser Slambek Táýekeldiń she­berhanasynda oqıtyn Nazerke Bazarbaevanyń Tólen Ábdiktiń «Qonaqtar» dep atalatyn tamasha áńgimesi jelisimen ekrandalǵan jap-jaqsy fılmin kórgende shyn qýandyq.

– Stýdent jastardyń mun­daı sal­maqty taqyrypty qaý­­zaýy, árı­ne óte quptarlyq jaıt. De­gen­men, áttegen-aı deı­tin tus­ta­ry boldy ma?

– Árıne stýdentterdiń aıaq a­lysy jaman emes. Shyǵar­ma­shy­lyq izdenisterdiń bar ekeni baıqalady. Bir áttegen-aıy – qazaq tilinde túsi­rilgen fılmder az. Bul any­ǵynda – dál qazir elimizdegi to­lyq­metrli fılmderge de ortaq ózekti másele. Mysaly, ótken jyly kórermenge 46-47 fılm usynylsa, sonyń ishinde qazaq tilinde túsirilgeni onǵa jetpeıdi. Jyl saıyn qaıtalanatyn kórinis osy. Tipti aqpannyń sońy men naýryz aıynyń basynda Ulttyq kınony qoldaý ortalyǵy ótkizgen pıtchıngke qatysqan 88 kınojobanyń bar bolǵany jeti-segiz paıyzy ǵana qazaq tilinde qorǵaldy. Bul endi dabyl qaǵatyndaı jaǵdaı. Tym bolmaǵanda, elýde elý bolsa, meıli-aý. Joq, jeti-segiz pa­ıyz. Qazir óz tilimizde jaqsy fılm túsirilse, qýanbaq túgili, ala­qaılaıtyn jaǵdaıdamyz. Ol túgili keıipkerleri anda-sanda qazaq sózin áńgime arasynda qystyra ketse, oǵan kádimgideı ishimiz jylyp qalatyn jaǵdaıǵa jettik. Bul endi baryp turǵan soraqylyq. О́zekti órteıtin janaıqaı! Al­paýyt memleketterdi, jan-jaǵy­myzdaǵy kórshi elderdi aıtpa­ǵannyń ózinde, bir mıllıonǵa jetpeıtin halqy bar Saha eli kınosyn tek óz tilinde túsiredi. Sodan olar kóshten qalyp qoıdy ma? Reseı bıligi «Nege sender fılmdi oryssha túsirmeısińder?» dep olardyń kómeıine qorǵasyn quıyp jatyr ma? Kerisinshe, saha kınosy qazirgi tańda bizdiń kóp kınematografısterimiz atústi qaraıtyn óziniń ana tilimen, áde­bıetimen, aýylynyń ómirin kór­setýimen-aq syı-qurmetke ıe bolyp jatyr.

Bolmasa Tájikstannyń Taý­ly Badahshan aımaǵyn meken­deıtin sany toqsan myńnan aspaıtyn shýgnan degen halyq bar. Buryn bul halyqtyń tilinde (shýg­nan tili) birde-bir kór­kem fılm túsirilmegen eken. Qa­zir ondaı fılmder birtin­dep paıda bola bastady. Mysa­ly, jas tájik rejısseri Ýmedsho Mır­zoshırınovtyń «Mýsh­kıl­kýsho» (2016) degen fılmi bar. «Mýshkılkýsho» – shýgnan tilin­de túsirilgen ekinshi fılm. Onda shýgnan halqynyń turmys-tir­shiligi, salt-dástúri keremet kór­setilgen. Tilin túsinbeseńiz de óte qyzyǵyp kóresiz. Kórip otyryp, olarǵa degen ishteı bir qurmet paıda bolady. Mine, tildiń qudireti degen osy emes pe?! Sondyqtan elimizdegi kıno mamandaryn daıar­laıtyn barlyq joǵary oqý oryndary til máselesine nazar aýdar­sa eken degen tilek bar. О́ıt­ke­ni erteń kınogerlerdiń qata­ryn tolyqtyratyn da sol oqý oryn­darynyń túlekteri ǵoı. El Pre­zıdenti Qasym-Jomart Toqaev «Ege­menge» bergen suhbatynda:      «...Til – ulttyń tuǵyry, urpaqtyń ǵumyry. Qazaq tili qazaqty əlemge tanyta alady. Halyqtyń tili – halyqtyń tólqujaty. Muny ərdaıym este ustaý kerek», dedi. Osy qaǵıdany kınogerler de oı-qazyqqa aınaldyrsa, qanekı.

– Taǵy bir másele – jurt­shylyq sýbtıtrdyń qatelerin kóp synap júr. Bul týraly ne aıtasyz?

– Basynda qazaq tilindegi sýbtıtrlar syn kótermeıtin. Biraq birtindep az da bolsa jóndelip keledi. Sondyqtan stýdentter de qazirden bastap óz fılmderiniń sýbtıtrlaryna muqııat nazar aýdar­ǵany jón. Jastar qazir múmkin, muny mańyzdy emes dep oılar, biraq qalaı bolsa solaı aýdarylyp berilgen sýbtıtr­dy oqyǵanda fılmdi qabyldaý qıynǵa túsedi. Sýbtıtrdy saýat­ty berý – avtordyń sol til­ge degen qurmeti men óz isine ja­­ýap­ker­shilikpen qaraýynyń bel­gisi. Qalaı bolǵanda da, fılm­de bári mańyzdy. Tipti fılm­ge qatysqan adamdardyń aty-jó­ni, fılmniń aty qalaı, qandaı shrıft­pen jazylǵanyna deıin. Munyń barlyǵy – fılmniń atmosferasyna kirýge áser etetin, tipti janryn da aıǵaqtap turatyn mańyzdy komponentter. Bylaısha aıtqanda, ekrandyq týyndynyń kádýilgi shaǵyn kirispesi ispetti. Sondyqtan kásibı kınematogra­fıster tıtrdyń dızaınyna deıin muqııat nazar aýdarýy tıis.

– Qazaqtyń mentalıtetine qabyspaıtyn fılmder qaptap ketti. Munyń sebebi nede?

– Taza bulaqtyń sýy men dúkende satylatyn tazartylǵan sýdyń dáminiń arasy jer men kókteı emes pe? Al taza bulaqtyń sýynyń dámin tatyp kórmegen adam jańaǵy tazartylǵan sýdyń dámin keremet sanaýy múmkin. Fılm de solaı. Onyń «dáminiń» nárli-nársiz bolýy avtordyń ish­ki dúnıetanymyna baılanys­ty. Al ol túısik-tanym óziniń ana tilimen, ulttyq tamyrymen ushtasyp jatpasa, bári beker dep oılaımyn. «Báribir emes pe, bas­tysy ol fılm­de kıno tili bar ǵoı» degen pikirdi alǵa tartatyn árip­testerim bar.

Máselen, qazaq ulttyq kıno óneriniń injý-marjany bolyp sanalatyn «Qyz Jibekte» kıno tili joq dep aıta almaımyz. Osy fılm­nen bir ǵana mysal keltireıin. Er adam beınesindegi balbal tastyń janynda Tólegen mert bolatyn epızod kórermenniń esinde qaldy. Eger nazar aýdara qarasaq, kóne dáýirdiń kózin­deı sol balbal tastyń ózi de Tóle­gen qazasynyń tiri kýási ispet­ti ekenin baıqaımyz. Bul qalaı beriledi? Epızod sońynda Tóle­gennen bastalǵan kame­ranyń qozǵalysy jańaǵy balbal tasqa baryp toqtaıdy. Bir ǵajaby, basyndaǵy kórinisterdiń birinde «kózderi aıqara ashylyp, bizge qarap turǵan» músin kameranyń ózine kelip toqtaǵan tusynda ja­nary tómen qarap turǵandaı áser beredi. Bul kó­rinis onyń Tó­legenniń qazasyna qaıǵyryp, aza tutýy sekildi seziledi. Bir ǵana balbal tasty «oınatý» arqyly fılmniń poetıkalyq kıno tili, maǵynasy qanshalyqty tereńdeı túskenin kórip otyrmyz. Eger av­torlardyń jan dúnıesinde sol poetıkalyq tilmen ushtasyp jat­qan áýez, dúnıetanym bolmasa, mynadaı surapyl kórinis týar ma edi?

Iá bolmasa, «Qıly kezeń» fıl­miniń sońyndaǵy Júnis baı Toqtardyń aldyna qundyz bórik pen almas qylysh qoıatyn tusyn alaıyq. Júnistiń dál osy áreketin jany qazaq kez kelgen adam túsinedi. Qazaqtyń janyn uqpasa rejısser dál solaı kórsete alar ma edi? Birde-bir sózi joq osy epızodtaǵy jańaǵy eki detaldiń ózi-aq qazaqtyń fılmi ekenin kórsetip turǵan joq pa? Minekeıińiz, kıno tili – bul eń aldymen, avtordyń dúnıetanymy, jany. Menińshe, onyń basqa formýlasy joq. Sondyqtan Fellını, Tarkovskıı, Kýrosava, Tarantıno, Kýstýrısa bolǵysy keletin jas rejısserler, eń aldymen osyny túsinse deımin. Máselen, Fellını­diń keıipkerleriniń aǵyl­shynsha nemese japon tilin­de sóılep júrgenin nemese amerı­kalyq fılmderdegideı is-áre­ket­terge baratynyn elestetip kórińizshi nemese Shýkshınniń keıip­kerlerin. Árıne múmkin emes. О́ıtkeni olardyń árqaısysy eń aldymen, óziniń halqynyń janyn, keskin-kelbetin, ishki jan álemin kórsetti. Anaǵan nemese mynaǵan uqsaıtyn fılm túsirem degen joq. Sondyqtan olar kıno tarıhynda qaldy.

– Kınosyn oryssha túsiretin bizden basqa halyq bar ma ózi?

– Qazir bizde aýylǵa, qazaq tili men ádebıetine arhaıka retinde qaraıtyn qaýipti kózqaras paıda boldy. Eń qaýiptisi – «ózimizden basqanyń báriniki – keremet, eger solar sekildi sóılesek, solarǵa uqsatyp fılm túsirsek» degen jadaǵaı pıǵyldyń túpsanaǵa tereń boılap ketkeni. Al ondaı kúldibadam fılmniń olarǵa da, bizge de qyzyq emes ekenin túsinbeıdi. Bul jerdegi basty má­sele – óz-ózińdi jaqsy kórmeýde, syılamaý men baǵalamaýda bolyp tur.

Osydan bes-alty jyl buryn Kabardın-Balqar eliniń astanasy – Nalchık qalasyndaǵy Soltús­tik Kavkaz óner ýnıversıtetine issaparmen bardym. Sol ýnı­ver­­sıtettegi rejıssýra maman­dy­ǵyn akkre­dıtasııadan ótki­zetin halyq­aralyq saraptaý ko­mıs­sııa­­synda jumys istedim. Ak­kre­dıtasııa talaptarynyń biri boıynsha stýdentter túsirgen fılm­derdi kórdik. Alǵashqy ta­ma­shalaǵanymyz – aǵylshyn, orys tilderinde túsirilgen, óńsheń «jyl­tyraq» («glamýr») fılmder edi. Komıssııa músheleriniń kóńili asa tolyńqyramaı, «óz tilderińizde túsirgen jumystar bar ma?» dep suradyq. Al komıssııa quramynda menen basqa, Polsha, Armenııa, Reseı, Germanııa elderiniń ókil­deri bar bolatyn. Bir kezde ana tilderinde túsirilgen eki fılm alyp keldi. Olardyń biri aýyl, ekinshisinde qala turǵyndarynyń ómiri jaıynda. Tilin túsinbese de, komıssııa músheleri sony unatyp kórdi. О́ıtkeni ol jumystarda halyqtyń tili, jany bar edi. Mine, osyndaı fılmder ylǵı da qyzyǵýshylyq týdyrady. Áıtpese álgi «glamýr» fılmder myna ekeýine qaraǵanda tehnıkalyq sapasy jaǵynan áldeqaıda joǵary bolǵanmen, bizdi bul qyzyqtyrǵan joq. Basqalarǵa elikteýden týǵan fılm­niń taǵdyry osylaı aıaq­talady, eshkim kórmeıdi.

– Al endi taza qazaqy sıpat­taǵy tól týyndylarymyzdy túsirýge qazir ne kedergi bolyp otyr?

– Kórshi qyrǵyz eliniń kınosyna qyzyǵyp qaraıtyndar kóp. Aıyr qalpaqty aǵaıynnyń fılmin basqa eldikimen shatas­tyra almaısyz. Mindetti túr­de barlyǵy bolmasa da, basym kópshiliginde áıteýir bir halyqtyq salt-dástúrmen, nanym-senimmen baılanysty kórinister júredi. Olar da biz sııaqty halyq emes pe? Biraq nelikten olardyń jas­tarynyń da, eresekteriniń de fılmderi ulttyq boıaýymen, úni­men erekshelenip turady? Onyń sebebin osydan eki jyl buryn uqtym. Almatyda ótken kınofestıvalǵa kelgen belgili qyrǵyz rejısserinen: «Jas kı­no­gerlerdi daıarlaýda qandaı ustanymǵa júginesizder?» dep suradym. Rejısserdiń aıtýynsha, alǵashqy kýrsta stýdentter mindetti túrde qyrǵyzdyń ádebıeti men salt-dástúrin zertteıdi eken. Tipti halyqtyń turmys-tir­shiligin óz kózimen kórip-bilý úshin aýyldardy aralaýǵa týra keledi. Sodan keıin ǵana qalǵan dúnıege nazar aýdarady. Mine, bar bolǵany osy. Áýeli ózinikin tanyp-bilý, sodan keıin ǵana bas­qa álemge kóz tigý talap etiledi. Kerisinshe emes. Bizde de nege osy ustanymdy talap etpeske? Osy jerde taǵy bir ózekti máseleniń sheti qyltııady. Nege bizde tarıhı-bıografııalyq fılmder men serıaldardyń ssenarııin jazyp, túsiretin mamandar joqtyń qasy? Eger túsirile qalsa, tıtrdan ylǵı da aǵa nemese orta býyn ókilderi arasynan bir-eki adamnyń ǵana aty-jónin oqımyz. Al jastar she? Nege jastar arasynan mundaı taqy­ryptarǵa bara alatyn jaqsy mamandar shyqpaıdy?

–  Qazirgi jas býyn ókilderiniń shyǵarmashylyǵyna qatysty taǵy da qandaı ózekti máseleler bar?

– Elimizdegi úsh oqý ornynda bolashaq kınogerler daıarlanady. Bul, árıne óte jaqsy. О́zimizdi mamandarmen qamtamasyz etý – ýaqyt talaby. Osy tusta turaqty ótip turatyn respýblıkalyq kıno­festıvalǵa zárýlik bilinedi. On­daı jobalar bir kezderi bolǵan, biraq basynda respýblıkalyq deńgeıde bastalady da, kóp ýaqyt ótpeı halyqaralyq festıvalǵa aınalyp shyǵa keledi. Bola ber­sin-aý, oǵan eshkim qarsy emes. Biraq respýblıkalyq deń­geı­de ótkiziletin festıvaldyń artyq­shylyǵy – tól kınomyzǵa mán berýge úıretedi. Mundaı syn alańy jastardyń kınosynda qandaı artyqshylyqtar men kemshilikter bar ekenin tanyp-bilýge, zertteýge múmkindik beredi.

Mysaly, 2006 jyldan bas­tap bes jyl qatarynan Al­maty qalasynda «Dıdar» respýb­lı­kalyq kınofestıvali ótti. Bul fes­tıvaldyń ereksheligi – jyl saıynǵy jeńimpazdarǵa «Qazaq­fılm» kınostýdııasy tolyq­metr­li fılm túsirýge múm­kin­­­dik berip otyrdy. Ádilhan Er­ja­nov, Emır Baıǵazın, Jas­ulan Poshanov, Serik Ábishev, Azamat Dýlatov, Erkinbek Pty­ralıev, Áziz Janbakıev sekildi basqa da kóptegen belgili kıne­ma­tografısterimiz sol «Dıdar­dyń» «shekpeninen» shyqty deýi­mizge bolady. Sondyqtan «Dıdar» kınofestıvali qazaq kınosyna bir top talantty jastardyń kelip qosylýyna yqpal ete aldy.

–  Sońǵy jyldary festıval ótkizýden jarys bolyp ketken sekildi. On shaqty fılmdi jı­naıdy da, festıval ótkize beredi. Fılmder festıvaldan fes­tıvalǵa kóship júre beredi. Munyń paıdasy bar ma?

– Árıne festıvaldyń kóp bolǵanyna qýanasyń-aý. Biraq olardan jastardyń ári qaraıǵy shyǵarmashylyǵyna paıda bar ma? Másele – sonda. Qazir fes­tıval ótkizýde júıe joq. Son­­­dyqtan elimizdiń jas kıne­matografısterin ortaq múd­dege birik­tiretin, tujyrymdamasy aıqyn jáne memlekettiń qol­daýy­men turaqty ótip turatyn respýblıkalyq festıval óte qajet. Tek festıval ǵana emes, jas kınogerlerdiń shyǵarma­shy­lyǵymen aınalysatyn, zertteıtin ortalyq kerek.

Bir ókinishtisi, jaqsy bas­ta­malar keıde aıaqsyz qalady. «Qazaqfılm» kınostýdııasyn­da biraz jyl «Debıýt» shyǵar­mashylyq birlestigi jumys istedi. Onyń basy-qasynda belgili kınorejısser Dárejan О́mirbaev júrdi. Osy «Debıýtte» qanshama daryndy jas óz fılmderin tú­sirip, shyǵarmashylyq qoldaý tapty. Olardyń fılmderi álemniń nebir halyqaralyq kı­no­fes­tıvaldarynda júldeli oryndarǵa ıe bolyp, qazaq kı­no­synyń abyroıyn asyrdy. «De­bıýt» jas kınematografıs­ter­ge shyǵarmashylyq turǵydan tamasha múmkindik berdi. Bul eli­mizge óte qajet birlestik edi. О́ki­­­nishke qaraı, jastardyń shy­ǵar­­mashylyǵyna myqty serpin bergen birlestiktiń ótken jyly jumysyn toqtatqany kóńilge qaıaý túsirdi... Talantty baptasaq, qol­daý kórsetsek qana ósip-ónedi.

 

Áńgimelesken

Qarashash TOQSANBAI,

«Egemen Qazaqstan»

 

Sońǵy jańalyqtar

ForteBank: Bir dollar – 388 teńge

Qazaqstan • Búgin, 15:35

Áke rýhynan qýat alǵan qaısar jan

Rýhanııat • Búgin, 11:54

Abylaıhannyń aq joly

Aımaqtar • Búgin, 10:05

Uqsas jańalyqtar