Tarıh • 02 Maýsym, 2020

Zulmattyń zardaby aýyr tıdi

25 ret kórsetildi

О́tken tarıhqa kóz jibersek: 1911 jylǵy bir qujatta Qazaqstanda 5 mln 408 myń halyq boldy dep jazady. Onyń 3 mln 639 myńy qazaq­tar eken. Osy tusta Qytaı men Mońǵolııada 100 myń qazaq ómir súrgen.

Taǵy sol sııaqty 1916 jylǵy sanaq boıynsha qazirgi Qazaqstan jáne Qyrǵyzstannyń birqatar aımaǵynda 3 994 500 qazaq, Orta Azııada (Samarqand, Kaspıı syrty, Ferǵana oblystarynda) 235 500 qazaq, Astrahan gýbernııasynda 353 700 qazaq, Orynbor, Samara, Tomsk, Tobyl, Enıseıde 95 100 qazaq, Reseı ımperııasynyń jerinde barlyǵy 4 678 800 qazaq ómir súrgen eken (Marat Muqanov, «Qazaq jeriniń tarıhy» 1994 jyl, Atamura-Qazaqstan baspasy.
74 -bet).

Hosh, sonymen qaıtyp taǵy da tarıhqa oralaıyq. Qala irge­sinde ornalasqan qýǵyn-súr­gin qurbandaryna arnalǵan «ALJIR» murajaı keshenindegi resmı málimetterge kóz jibersek: 1723-1728 jyldary bolǵan ataqty «Aqtaban shubyryndy» zamanynda 1,1 mln qazaq qyrylǵan. 1830-1840 jyldardaǵy Kenesary Qasymuly, Isataı-Mahambet bas­taǵan patsha ókimetine qarsy kóte­rilis kezinde qanshama adam qaza boldy (Bul týraly naqty máli­met joq). 1916 jylǵy ult azat­tyq kóterilis kezinde 275 myń qazaq jazyqsyz oqqa ushqan. 1931-1932 jylǵy asharshylyqta  2,3 mln qazaq ashtan ólgen. Uly Otan soǵysyna qatysqan 350 myń qan­dasymyz otbasyna oralǵan joq. Soǵys  jyldary tyldaǵy  aýyr jaǵdaıdan 150 myń adam kóz jumǵan. 1944-1948 jyldary «Soǵys tutqyny» retinde 50 myń qazaqstandyq qýǵynǵa ushyraǵan. Qazaq óńirindegi polıgonnyń saldarynan 23 myń adam zardap shegipti. 1945-1991 jyldary aralyǵynda Keńes armııasynyń sapynda bolǵan 25 myń qazaq azamaty shańyraǵyna oralǵan joq. 1979-1989 jyldary Aýǵanstanda áskerı mindetin atqarǵan 1,5 myń qazaq azamaty  taǵy da otbasyna oralmapty... Derekter osylaı, deıdi. 

Osy zulmattardyń kesirinen biz óspeı qaldyq. Demograf-ǵa­lym Maqash Tátimov óziniń salystyrmaly demografııalyq bol­jamynda: «Eger joǵarydaǵy qyr­ǵyndy kórmegende búgin 40 mıllıon qazaq bolar edik» degen boljam jasapty.

Sońǵy jańalyqtar

Júıeli jumystar qolǵa alynýy kerek

Parlament • Búgin, 13:45

Akademık Edil Erǵojın ómirden ótti

Qazaqstan • Búgin, 12:30

Amandyq Batalovtyń jaǵdaıy aýyr ma?

Aımaqtar • Búgin, 12:25

Elbasy Altaıǵa at basyn burǵan sát

Aımaqtar • Búgin, 10:48

Loýkoster quny qaltany qaqpaıdy

Aımaqtar • Búgin, 08:20

Jetinshi maýsymnyń jetistigi

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar