Medısınany sıfrlandyrý: túıtkilder áli de bar

2023 jylǵa deıin tolyq sıfrlandyrylady

Qazaqstanda densaýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý turǵyndardyń medısınalyq kómekke júginý barysyn jeńildetip, memlekettik bıýdjetke túsetin aýyrtpalyqty birshama azaıt­­qany ras. Atap aıtqanda, sıfr­landyrýdyń nátıjesinde qaǵaz ben rentgen materıaldaryn satyp alýǵa ketetin shyǵyn 2018 jyly 226 mln teńgege, al ótken jyly 540,1 mln teńgege deıin únemdelgen. Byltyr bir jyldyń ózinde eseptik qujattamanyń 85,1 paıyzy elektrondy formatqa aýystyrylǵan.

«Sıfrlandyrýǵa deıin bir medı­sınalyq uıym bir aıda 625 medısınalyq esep tapsyratyn. 2018-2019 jyldary biz olardyń sanyn 101-ge deıin qys­­­qarttyq. Medısınalyq mekemeler sol 101 eseptiń 95-in tolyǵymen elek­trondy formatta júzege asyryp jatyr. Iаǵnı burynǵydaı kóp qa­ǵaz toltyrýdyń qajeti joq. Alaıda qa­ǵazsyzdandyrý 100 paıyz júzege asqan joq. Respýblıka boıynsha 6 myńnan asa medısınalyq nysan bar. Alys aýdan, aýyldardaǵy medısınalyq pýnktter men feldsherlik-akýsherlik pýnktterdi ınternetke qosý úshin bizge, árıne, ınternet kerek. Onsyz sıfrlandyrý jobalaryn júzege asyra almaımyz. Al qazir Qazaqstannyń 65 paıyzy ǵana ınternetpen qamtylǵan. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi 2023 jylǵa deıin alystaǵy búkil aýyl, aýdandardy tolyqtaı ınternetke qosamyz dep jol kartasyn be­kitip, josparlap otyr. Demek biz de medısına salasyn osy ýaqytta ǵa­na qaǵazbastylyqtan tolyǵymen qut­qa­ratynymyz anyq. Byltyrǵy shil­de aıynan bastap búkil respýblıka deńgeıinde Elektrondy densaýlyq tól­qujaty jobasyn iske asyrdyq. Iаǵ­nı kez kelgen qazaqstandyq eGov.kz elektrondy úkimet portalyndaǵy jeke kabıneti arqyly medısınalyq qyzmetke qol jetkize alady jáne pasıent týraly medısınalyq aqparattyń barlyǵy sonda saqtalǵan. Ony paıdalaný úshin tek elektrondy qoltańbańyz bolsa jet­kilikti», deıdi bizge arnaıy suhbat bergen Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Oljas Ábishev.

Internettiń sapasy qandaı?

Vıse-mınıstr aıtqandaı, respýblıka halqynyń ınternetpen tolyq qamtylmaýy medısına salasyndaǵy sıfr­landyrýǵa qolbaılaý bolyp otyr­sa, ınterneti bar aımaqtardyń ózinde de máseleler bar ekenin baıqadyq. Bul – ınternet sapasynyń, ıaǵnı jyl­­dam­dyǵynyń nasharlyǵy. Basqasy bas­qa, bas qaladaǵy keıbir medısınalyq uıym­dardyń sapaly ınternetke qoly jetpeı otyrǵanda, aýyldardy eles­tetý qıyn da shyǵar. Bulaı deýimizge Nur-Sultan qalalyq №11 emhananyń bas dárigeri Jańalyq Saǵandyqovtyń aıtqandary sebep boldy. «Sıfrlandyrý jumysymyzdy edáýir jeńildetti. 2018 jyldan bastap «DamýMed» kompa­nııa­symen kelisimshart jasasyp, ju­mys istep kelemiz. Árbir pasıent «Damý­Med» mobıldi qosymshasyn paıdalaný ar­qyly kóptegen medısınalyq qyz­met onlaın alady. Alaıda bizdiń emha­naǵa 44 561 turǵyn tirkelgen bol­­sa, atalǵan qosymshanyń ıgiligin kó­retinderdiń sany olardyń jartysyna da jetpeı otyr. Birinshiden, halyq áli tolyq aqparattanbaı otyrsa, ekinshi jaǵynan smartfon qoldana almaıtyn sábıler men qarttar bar. Negizinde 18 jasqa tolmaǵan balalardy ata-analaryna tirkeımiz. Ekinshi másele – ınternet jyldamdyǵynyń nasharlyǵy. Keıde tipti medbıke bir paraqty shyǵarý úshin 30-40 mınýt ýaqyt jumsaıtyn da jaǵdaılar bolady. Men alystaǵy aýyldy aıtyp otyrǵan joqpyn. Bas qalada otyryp ınternettiń qoljetimdiligi bo­ıyn­sha osyndaı qıyndyq kórip otyrmyz», deıdi J.Saǵandyqov.

Internetpen qosa memlekettik satyp alý arqyly alǵan kompıýterlerdiń sapasy syn kótermeıtinin aıtqan bas dáriger osyndaı tehnıkalardy arnaıy bir orynnan nemese ortalyqtandyrylǵan orynnan alsaq degen usynysyn jetkizdi. «My­saly, byltyr memlekettik satyp alý arqyly 80 kompıýter aldyq. Al bıyl sol kompıýterler qoldanysqa ja­ra­maı jatyr. Barlyǵy bizdiń baǵdar­lamalardy kótere almaıtyn sapasyz kompıýterler bolyp shyqty. Meniń oıymsha, tehnıkanyń barlyǵyn bir or­talyqtan, sapalysyn alsa degen usy­nysym bar. Bıyl da 20 kompıýter al­maqshymyz. Sapasyzyna urynyp qala­myz ba dep ýaıymdap otyrmyn», deıdi emhana basshysy.

Al Respýblıkalyq elektrondyq den­­saýlyq saqtaý ortalyǵy Túrkistan oblystyq fılıalynyń dırektory Abaı Qarabaev óńirdegi sıfrlandyrý týraly bylaısha baıandady: «Aımaqtaǵy me­dısınalyq meke­meler kompıýter­men 100 paıyz qamtyldy. Jalpy ob­­lys boıynsha 718 medısınalyq uıym bar. Aımaq 74,6 paıyz ınternet­pen qam­tylǵandyqtan, medısına sala­syn­­daǵy sıfrlandyrý da sol deń­geı­­de. Jospar boıynsha 2021 jylǵa el­di mekenderdiń barlyǵyna ınter­net je­tedi dep kózdelgen. Biraq ınter­net­tiń jyldamdyǵy ár mekemede ár­túrli. Qazirgi ýaqytta eGov.kz arqyly medı­sınalyq qyzmetterdi alý elektrondy túrde júzege asyp jatyr. Mysaly, 8 túrli medısınalyq anyqtamaǵa osy portal arqyly qol jetkizýge bolady. Budan bólek ınterneti bar emha­na­lar men aýrýhanalar tolyqtaı Me­dı­sı­nalyq aqparattyq júıemen qam­tyl­ǵan. Bizdiń ortalyq tehnıkalyq ja­­ǵy­nan ǵana kómek kórsetip qoımaı, dá­rigerlerdi sıfrlandyrý baǵytynda oqy­týdy da júzege asyrady. Iаǵnı sıfr­landyrý boıynsha kez kelgen sońǵy jańalyqty medısına qyzmetkerlerine jetkizip, úıretip otyramyz. Karantın kezinde onlaın oqyttyq».

IT-mamandardy tartý qıyn

Sóz basynda aıtqanymyzdaı, Pre­­zıdent medısına salasyn sıfr­lan­dyrýǵa bilikti IT-mamandardy tartýdy tapsyrdy. Biraq bul másele boıynsha da qıyndyqtardyń bar ekenin aıtqan O.Ábishev: «Bul óte durys dúnıe. Alaıda memlekettik qyzmetterge joǵary ma­man­dandyrylǵan IT-mamandardy tartý qıyn. О́ıtkeni memlekettik qyzmette IT-naryqtaǵy sııaqty jalaqy óte joǵary emes nemese basqa jaǵdaılar ja­saý múmkin emes. Menińshe, Prezıdent osy máselelerdi eskere otyryp tapsyrma bergen bolýy kerek. Jaqyn arada Úkimet jańa jaǵdaılardy qarastyratyn shyǵar. Qazir densaýlyq saqtaý sala­synda qazaqstandyq medı­sınalyq aqpa­rattyq júıelerdi jasaı­tyn 30-dan asa IT-kompanııa bar. Olar qazir na­ryqta tolyǵymen bizdiń búkil mekemege ónim­derin usynyp otyr. Tek qana satyp alý, satý emes, servıstik model de qyz­met kórsetedi. Biz mınıstrlik tarapynan aqparattyq júıelermen ıntegrasııa jasaý arqyly respýblıkada densaýlyq salasynda qyzmet qalaı kórsetilip otyr degendi tolyqtaı baqylap otyrmyz. IT salasy ıntellektýaldy sala ǵoı. Mun­daı jumys joǵary eńbekaqyny talap etedi. Bizde densaýlyq saqtaý salasy bolsyn, memlekettik jumys bolsyn, IT-ma­mandarǵa naryqtaǵydaı tóleıtin jalaqy joq. Ony moıyndaý kerek», deıdi.

Árıne, Memleket basshysy aıtqandaı, medısına salasyn sıfrlandyrý – óte ózekti. Onyń artyqshylyqtary az emes. Vıse-mınıstr sonyń birazyna toqtaldy.

Aldyn alýǵa múmkindik beredi

Burynǵydaı tom-tom medısınalyq kar­tany qushaqtap, ár aýyrǵan saıyn saǵattap aýrý tarıhyn aıtatyn jaǵ­daı­­dan alystaǵanymyz ras. Al aldaǵy ýaqytta sıfrlandyrý basyń aýyryp, baltyryń syzdamaı turyp syrqattyń aldyn alatyn deńgeıge jetkizbek.

«Biz Qazaqstan boıynsha barlyq má­­­limetti jınaqtadyq. Qazir 18 tera­baıt­­tan asa kóp málimet jınalǵan. Ne­­­gizgi maqsat – jınalǵan málimet ar­qy­ly aý­rý­dy aldyn ala boljaý. Iаǵnı aý­rýǵa shaldyǵýdyń aldyn alý jáne as­qyn­dyrmaı emdeý. Muny pre­ventıvti medısına, ıaǵnı aldyn ala boljamdaý medısınasy deımiz. 26 mamyrda Úkimet basshysynyń tapsyr­masy boıynsha úlken ǵylymı zertteý jobasyn iske asyrýǵa ruqsat aldyq. Bul – 2020-2022 jyldarǵa ar­nalǵan «Qazaqstanda personaldy jáne preventıvti me­dı­­sına engizý týraly» ǵylymı-tehnı­ka­lyq baǵdarlama. Personaldy jáne pre­ventıvti medısına aýrýlardy genomdyq deńgeıde zertteıdi. Onyń bir baǵyty – Qazaqstandaǵy ıntellektini damytý. Iаǵnı bir adam densaýlyǵynyń 50 paıyzy ómir saltymen baılanysty bolsa, 20 paıyzyna ekologııa áser ete­di. Al 20 paıyzy – dınamıka, 10 paıyzy – medısınalyq mekemelerdegi medı­sınalyq qyzmetter. Qazirgi deń­geıde biz 10 paıyzyn ǵana bilip otyrmyz. Iаǵ­nı adam aýyryp kelgennen keıin ǵana emdeı bastaımyz. Ol qalaı ómir sú­redi, onyń ata-anasy qandaı aýrýmen aýyrdy, ol qaı jerde ómir súredi de­gendi zerttemeımiz. Personaldy jáne pre­ventıvti medısınaǵa arnalǵan bul ulttyq baǵdarlama ǵylymı zertteýiniń nátıjesi arqyly biz 80 paıyzǵa deıin málimetke qol jetkizýge múmkindik alamyz», deıi vıse-mınıstr.

Sybaılas jemqorlyqtyń jolyn kesti

Sıfrlandyrý ashyqtyqty jolǵa qoıdy. Al medısınany sıfrlandyrý osy saladaǵy sybaılas jemqorlyqtyń jolyn kesýge múmkindik berýde. «Sıfr­­landyrý júıesinde mindetti áleý­mettik saqtandyrý (MÁMS) boıynsha eki baǵyt bar. Birinshisi – ishki baǵyt, ekin­shisi – syrtqy baǵyt. Ishki baǵyt bo­ıynsha Áleýmettik medısınalyq saq­tandyrý qorynyń barlyq jumysy ha­lyqqa ashyq, elektrondy túrde júze­ge asýda. Iаǵnı qansha qarajattyń qaı­da jumsalyp jatqanyn tolyq baqy­laýǵa bolady. Ekinshi baǵyt – azamattarmen qarym-qatynas. Jyl saıyn te­gin dári-dármek beriletin jyldyq bıýd­jettiń kólemi – 106 mlrd teńge. Sıfr­landyrýdyń nátıjesinde 2018 jy­ly 33 mlrd, 2019 jyly 22 mlrd teńgeni únemdedik. Byltyrdan bastap berilgen tegin dáriler týraly SMS jobasyn júzege asyrdyq. Kimge tegin dári berilse, sol adamǵa SMS jiberiledi. Osyndaı onlaın baqylaý arqyly 2018-2019 jyldary tegin dári-dármekke bıýdjetten bólingen qarjynyń 60 mlrd-yn únemdedik. Únemdelgen qarajatty qaıta quıyp, tegin dári-dármekterdiń tizimin 600-den 1300-ge deıin ulǵaıttyq», deıdi vıse-mınıstr.

Budan bólek naýqastardy aýrýhanaǵa jatqyzýda da barmaq basty, kóz qysty jaǵdaıdan arylyp kelemiz. Mınıstrdiń orynbasary bul baǵytta da aıtarlyqtaı jumys istelgenin atap ótti. «Qazir kóp­tegen kisilerden aýrýhanaǵa joldama bermeı jatyr degen shaǵymdar kelip túsedi. Olardy portalǵa qoıý úshin bg.eisz.kz degen saıtty ashtyq. Ol yń­ǵaısyz bolsa eGov.kz portalyndaǵy jeke kabınet arqyly habarlama alyp tu­rýǵa múmkindik jasap otyrmyz. Mysa­ly, portaldy 1-2 jyldan beri kútip otyr­myz deıtinder bar. Biz teksergen kez­de ol azamattyń eshqandaı portalǵa tur­ǵyzylmaǵanyn anyqtaımyz», deıdi O.Ábishev.

Budan bólek sıfrlandyrý jalǵan dıp­lommen jumys istep júrgen aq ha­lat­­tylardy da anyqtaǵan. «2019 jyl­dyń naýryz aıynda taǵy bir jobany iske qostyq. Bizdiń 300 myńǵa jýyq dá­ri­gerdiń dıplomdary men sertıfıkat­taryn avtomatty túrde tekserdik. Osy­laısha 300 myńǵa jýyq dárigerdiń 8 myń­ǵa jýyǵynyń qujattary jalǵan ekenin anyqtadyq», deıdi vıse-mınıstr.