Qoǵam • 05 Maýsym, 2020

Toıymsyzdyq – tas joldyń sory

27 ret kórsetildi

Byltyr elimizde «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» dep atal­ǵan respýblıkalyq memlekettik kásiporyn qurylyp, ár oblysta onyń fı­lıal­dary da ashylyp, jumys isteı bastady. Jańa mekemeniń maqsaty bel­gili. О́ziniń ataýy aıtyp turǵandaı, joldardy salý, qaıta qurý, jón­deý jáne kútip ustaý, sondaı-aq jol aktıvterin basqarý salasyndaǵy ju­m­ystar men materıaldardyń sapasyn saraptaý. Bir sózben aıtqanda, bul kásiporyndy ekonomıkamyzdyń taram-taram tamyryna aınalǵan iri­li-usaqty joldardyń naǵyz janashyry deýge bolady.

Al qyrýar qarjyny jaıynsha ju­­ta­­tyn jol qurylysynda másele degen shash-etekten. Jumysty joba­laý­­da jiberilgen kemshilikter, merdi­ger­­lerdiń arzanqol, sapasyz qurylys ma­­terıalyn paıdalanýy óz aldyna, qazir kún tártibinde turǵan taǵy bir shetin másele bar. Ol – aýyr júk kó­lik­teriniń jańadan salynǵan nemese jón­delgen joldardy aıaýsyz taptap, bit­ken sharýanyń bárin rásýa qylyp júr­­gendigi.

Mysaly, «Jol aktıvteri sapa­syn­yń ulttyq ortalyǵy» RMK Qara­ǵandy oblystyq fılıalynyń basshysy Aıbol Bıdaıbekovtiń aıtýynsha, júk kólik­te­riniń jolmen júrýdiń shektik talaby bir bilikke dep shaqqanda 13 tonna­dan aspaýy tıis. Al qazir óńirdegi aýdan­aralyq, oblysaralyq joldarda 25-40 tonnalyq aýyr júk kólik­teri bul talapqa pysqyryp ta qara­maı, tas joldyń asfaltyn saz bal­shyq­sha ılep, tynym tappaı jortatyn kóri­ne­di.

«Kólik jáne kommýnıkasııa mı­nıs­­tri kólik qozǵalysyna qatysty arna­ıy shekteýler bekitken, – deıdi A.Bıdaıbekov. – Onda bir bilikke túse­tin júk salmaǵy 13 tonnadan asatyn aýyr júk kólikteri úshin aýa temperatýrasy 25 gradýstan joǵarylaǵanda, respýblıkalyq mańyzy bar avtojol­dar­da júrýge shekteý qoıylǵan. My­sa­ly, Qaraǵandynyń mańaıy IV-V jol-klı­mattyq aımaqqa jatady. V – aımaq Balqash – Jezqazǵan óńirleri, IV jol-klımattyq aımaq – oblystyń qalǵan óńir­leri. IV jol-klımattyq aımaq úshin, ıaǵnı, 23 naýryzdan 1 mamyrǵa deıin, V jol-klımattyq aımaq úshin 1 naýryzdan 1 sáýirge deıin shekteý­ler bar. Bul arada tabıǵattyń aýa temperatýrasy, jaýyn-shashyny bári eskeriledi. Soǵan saı shekteýler de qoıylýda. Áıtpese, joldyń buzylý qaýpi joǵary. Aýa temperatýrasy jo­ǵary aımaqta asfalt ondaı aýyr sal­maqty kótere almaıdy. Qar kóp túsip, kóktem shyǵa jaýyn-shashyny kó­beıetin IV jol-klımattyq aımaq ta tap sondaı jaǵdaı».

Jol qurylysy joǵary jaýap­ker­shilikti talap etetin mańyzdy sharýa. Mysaly, arnaıy ınstıtýttar jo­­balaý jumystaryn júrgizgende jol­­ǵa qandaı qajetti materıaldar jum­­salatynyn tolyq tizimdep, olar­dyń sapasy men deńgeıine qatty mán beredi. Álbette, jumys kórsetilgen ta­lap­tarǵa saı júrgizilse, sapasyz dúnıe bolmas edi. Osy oraıda, ózi­miz­de ón­diriletin bıtýmnyń sapasyn da halyq­arlyq standarttarǵa saı qy­lyp shy­ǵarý kún tártibinde turǵan ma­ńyzdy máse­leniń biri.

«Tehnologııanyń ozyqtyǵyn erek­­she ataýǵa tıispiz. Eń bastysy, joldyń astyńǵy qabatyn zert­teý­­ge basa mán berilýi tıis. Olaı et­peıin­she, jolda sapa bolmaıdy. Jol qurylysyn jobalaýda qatelikke jol joq. Onyń tómengi qabatynyń erek­shelikterin ejiktep taldaýdan ót­kizý – mindet. Áıtpese, joldan kil­tıpan shyǵa beredi. Bári alǵashqy zert­teý­diń negizine baılanysty», deıdi A.Bıdaıbekov.

Oblysta aýyr júk kólikterinen japa shegip júrgen birneshe jol bar. Sonyń biri – Qarqaraly aýda­nynyń shekarasy arqyly óte­tin respýblıkalyq mańyzǵa ıe «Qaraǵandy – Aıagóz – Buǵaz» avto­jo­ly­nyń bir bóligi. Mine, osy jol­men júk kólikteri Qaraǵaıly ken baıytý fabrıkasynan jáne «Al­taı­po­lımetall» kompanııasynan kúni-túni tynym tappaı ken tasıdy. Budan keıin, mundaı aýyr salmaqqa esep­telmegen joldyń qandaı kúıge ushy­raı­tynyn kóz aldyna elestetýdiń ózi asa qıyn sharýa emes.

Qazir Qarqaraly men Mataq aýy­ly­nyń arasyndaǵy tas joldyń tas-talqany shyqqan dep batyl tu­jy­rym jasaýǵa bolady. «Byl­tyr ha­lyq dabyl qaqqannan keıin, osy jolǵa ortasha deńgeıli jóndeý ju­mys­tary júrgizildi. Aýyr kólikterdiń júrýine tyıym salyndy. Qadaǵalaý da kúsheıdi. Syrt kózge jaǵdaı rettelgen tárizdi bolyp kóringen. Kúndiz 10 tonnalyq kólikter ǵana júre bastady. Biraq saıyp kelgende, munyń bári kóz aldaý bolyp shyqty. Baqsaq, as­faltta emes, kenishte júrýge ar­nal­ǵan qyryq tonnalyq aýyr kó­lik­ter júrisin toqtatpaǵan eken. Tek, kúndiz tynystap, túnde júrýge kóshipti. Bul, endi baryp turǵan sora­qy­lyq. Bul jaǵdaıdyń bıyl taǵy qaıtalanbasyna kim kepil?», deıdi «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» RMK Qaraǵandy oblystyq fılıalynyń mamany Ashat Shahaev.

Dál osyndaı kepti atalǵan aýdan­da­ǵy «Qoıandy – Egindibulaq – Búrkitti» baǵytyndaǵy jol da kıdi. Oblystyq mańyzdaǵy bul jolǵa ótken jyly orta deńgeıdegi jóndeý jumystary júrgizildi. Biraq bir jylǵa jeter-jetpes ýaqyt ishinde osy joldyń basym bóliginiń oıran-botqasy shyqty. Jóndeýge ketken esil aqsha aýyr júk kólikteriniń tabanyna taptalyp, qor boldy.

Mundaı mysaldardy ken óndiretin kásiporyndary bar ózge de aýdandardan kezdestirýge bolady. Máselen, Jańaarqa aýdanyndaǵy «Qarajal –Atasý» tas jolynda da mólsherinen artyq júk tıegen kólikter esh ke­der­gi­siz sharýalaryn tyndyryp júr.

«Aýyr júk kólikteri ken oryn­da­rynyń mańaıyndaǵy jumystarǵa ǵana arnalǵan, deıdi A.Bıdaıbekov. – Olarǵa tas jolmen júrýge tyıym salynǵan. Árıne jol salynyp jat­qan kezde júrýine ruqsat. Al jol qu­rylys jumystary aıaqtalǵan soń, tos­qaýyl qoıylýy tıis. Álbette, jol kólik baqylaý komıteti, basqa da qu­zyrly oryndar qol qýsyryp qa­rap otyrǵan joq. Degenmen, alpaýyt kásip­­oryndardyń aýyr júk tasıtyn kólik­te­ri tártipke atústi qarap keledi. Osy baǵytta jaýapkershilikti art­tyrýdyń basqa da tetikterin qaras­tyr­maıynsha, istiń ońǵa basatyn túri kórinbeıdi».

Eń birinshi kezekte, aýyr júk kó­lik­teriniń ersili-qarsyly jóń­kil­ýi­ne toqtaý salý kerek dep esepteıdi fılıal basshysy. Máselen, júk sal­ma­ǵyn asyryp tıegen kólikterge udaıy tekseris júrgizip, tártip buzǵan­da­ry­na qatań jaza qoldansa, munyń ózi atal­ǵan máseleniń oń sheshilýine ıgi yqpalyn tıgizer edi.

Jalpy, jol qurylysynda bes satyly tekseris bar eken. «Jol aktıv­te­ri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» RMK Qaraǵandy oblystyq fılıaly respýblıkalyq mekeme retinde tańdaý tásilimen tekserý júrgizedi. Mysaly, keste boıynsha, jyldyń basynan beri respýblıkalyq mańyzdaǵy joldarǵa 799 tekseris júrgizýge tıis bolatyn. Búginde 240 tekseris iske asyryl­dy. Bıylǵy qystyń asa qarly, aýyr bolǵany belgili. Meke­me mamandary jolǵa shyǵyp, mer­di­­ger­ler­diń qar tazalaýǵa, joldy arshýǵa qatys­ty jumystaryn qada­ǵalaǵan. Mindet­te­ri­ne atústi qara­ǵan­da­ryna qatysty shara da qoldanǵan eken.

«Qazirgi tańda birshama qurylys mate­rıaldaryna zertteý júrgizemiz. Biraq biz 15 adammen joldy kún sa­ıyn qadaǵalaı almaımyz. Ol múm­kin de emes. Al negizinde, res­pýb­lıkalyq joldyń sapasyna tapsyrys berý arqyly tekserý júrgize alamyz. Byltyr jergilikti jol kólik bas­qarmasy 50 mln teńgege kelisimshart jasasyp, oblystyq mańyzdaǵy jol­dar­dy tekserýge tapsyrys berdi. Qar­jy tolyǵymen ıgerildi. Bıyl da 50 mln teńgeniń kelisimi bar. Buǵan qosa, oblys ákiminiń tikeleı tapsyrmasymen aýdan­dar men qala ákimdikteri bizdiń uıym­men kelisimshart jasasa bastady», deıdi fılıal basshysy.

Rasynda da, qazir aýdan, qala ákim­­deri joldardyń sapasyn tekser­tý­ge múddelilik tanyta bastady. Munyń sebebi de túsinikti. Jergilikti ákim­dik­terdiń sapasyz jol salǵan talaı mer­digerdiń shala isinen opyq jep júr­geni jasyryn emes. Sapasyz sa­lynǵan joldyń eshkimge abyroı ápermesi belgili. Sondyqtan, ákim­dik­ter bul sharýaǵa túsinistikpen qarap, ortaq istiń ońdy bolýyna qul­shy­nys tanytyp otyrǵany qýan­ta­dy. A.Bıdaıbekovtiń aıtýynsha, búginge deıin oblystaǵy 18 aýdan men qala ákim­dikteriniń teń jartysynan astamy «Jol aktıvteri sapa­synyń ulttyq orta­lyǵy» meke­me­si­men kelisimshart ja­sasqan. Mamyr aıynyń sońyna deıin bul iske qal­ǵan­dary da qosylmaq.

Byltyr «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» kásiporny mamyr aıynan jeltoqsanǵa deıin 575 sy­na­ma alypty. Onyń 423-iniń res­pýb­­lı­kalyq, 152-si oblystyq jolǵa qa­­tysty bolǵan. «Sonyń ishinde, res­­­pýblıkalyq jol synamasynyń 74-i, oblystyq deńgeıdeginiń 43-i nor­­­matıvke saı bolmaı shyqty. Sol ne­­gizde hattama berilip, kemshilikti joıý mindetteldi. Onyń qaısybirinde tóse­­­letin asfalttyń tyǵyzdyǵy sáı­­kes kelmeı jatady nemese tóse­le­tin qıyrshyq tastardyń sapasy nor­­ma­tıv­ke saı bolmaı shyǵady. Laı­­dyń, ma­terıaldyń quramy durys bol­­maı­tyn jaıttar da kezdesedi. Bul syna­ma­nyń zańdyq negizine sony ótkiz­gen zerthanashy jaýap beredi. Bıyl tórt sy­namadaǵy qıyr­shyq tastar bo­ıyn­sha eskertýler beril­di. Jal­py, qazir jaǵ­daı birshama ońa­lyp, jol qu­­ry­ly­sy salasyndaǵy sapa da jaq­sa­ryp kele­di», deıdi A. Bıdaı­be­kov.

Keshe salynǵan joldyń asfalty bú­gin jaramsyz bolyp jatsa, kiná­ni mer­digerden izdeıtinimiz an­yq. Mer­di­gerdi zańmen tuqyrtyp, kem-ketikti joıdyrýǵa bolady. Jamap-jasqap, jónine ol da keter. Al tártipke baǵynbaı, bútin dúnıeni tas-talqan etip júrgen aýyr júk kólikteri úshin ja­ýapty kim beredi? «Sonda bu­lar­­dyń artynda kimder tur?» degen zańdy suraq týady. Álbette, olar­dyń kim ekeni belgili: qulqynnyń qamyn ǵana oılaǵan toıymy joq ju­mys berý­shiler. Mine, osyndaı, paı­da­­nyń jolynda ynsapty tárk etken ká­­siporyndardy tártipke salǵanda ǵana qara joldyń ǵumyry uzaryp, «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq or­talyǵy» syndy mekemeniń ústinen aýyr júk túser edi.

 

Qaraǵandy oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Indetpen kúres jalǵasa beredi

Qoǵam • Búgin, 11:54

Atyraýǵa 470 túrli dári-dármek keldi

Aımaqtar • Búgin, 11:23

Búgin – Jalpyulttyq aza tutý kúni

Vıdeo • Búgin, 10:59

COVID-19-dan barlyǵy 375 adam qaıtys boldy

Koronavırýs • Búgin, 08:54

Shırek fınaldyń jerebesi tartyldy

Fýtbol • Búgin, 07:42

Alǵashqy qadam sátsiz bastaldy

Sport • Búgin, 07:38

Jaýapkershilik tanytaıyq

Pikir • Búgin, 07:35

Ekologııalyq bilim berý mańyzdy

Pikir • Búgin, 07:33

Tabıǵatty aıalaýǵa úıreteıik

Ekologııa • Búgin, 07:30

Otandyq óndiris kólemi artady

Medısına • Búgin, 07:19

Atyraýǵa jedel járdem kerek

Aımaqtar • Búgin, 07:13

«Bireýdiń kisisi ólse, qaraly ol»

Qoǵam • Búgin, 07:05

Jańa pán engizýdi quptaımyn

Pikir • Búgin, 07:05

Jahandyq IJО́ 5,5 paıyzǵa tómendeıdi

Ekonomıka • Búgin, 06:55

Qarǵa adym jer muń bolǵan...

Qoǵam • Búgin, 06:40

Aınalma jol azaptan qutqarady

Qoǵam • Búgin, 06:37

Aııa Sofııada azan shaqyrylady

Rýhanııat • Búgin, 06:35

Uqsas jańalyqtar