Qatysýshylar arhıv derekterin sıfrlandyrýdyń mańyzy, qordaǵy derekterdi qoljetimdi etý isindegi problemalar, Memlekettik arhıv mekemesiniń elimizdegi basqa ǵylymı jáne bilim berý uıymdarymen baılanysyn keńeıtý jáne ózge de taqyryptar tóńireginde ózara oı bólisti.
Tarıh ǵylymdarynyń doktory Ǵalııa Kókebaeva arhıv qujattaryn zertteýge baılanysty Eýropa elderiniń tájirıbesinen qyzyqty ári mańyzdy mysaldar keltirdi.
– 2003 jyldan bastap 15 jyl bederinde men Germanııa, Polsha jáne Reseı elderiniń arhıv qorlaryn zertteýmen aınalystym. Bizdiń olardan úırenerimiz kóp. Olardyń qandaı artyqshylyǵy bar. Birinshiden, arhıv derekterin alý ońaı. Germanııada federaldyq zań boıynsha arhıv qujattary jasalǵannan keıin 30 jyl merzim ótken soń ashylady. Al biz bolsaq keńes kezindegi qujattardyń basym kópshiligin, aıtalyq qýǵyn-súrginge qatysty qujattardy áli kúnge ala almaı júrmiz, – dedi Sh.Ýálıhanov atyndaǵy tarıh jáne etnologııa ısntıtýtynyń bólim basshysy Ǵ.Kókebaeva.
Taǵy bir másele zertteýshilerdiń arhıv materıaldaryn kádege jaratýyna baılanysty. Germanııada federaldyq zań boıynsha jeke adamdarǵa qatysty derbes derekter ol azamat qaıtys bolǵannan keıin 30 jyldan soń ǵana qoljetimdi bolady. Bul ereje arhıv qujattarynan alynǵan málimetterdiń naqty bir azamat pen onyń urpaqtaryna qarsy qoldanylmaýy úshin kerek. О́kinishke qaraı, Qazaqstanda arhıv qujattarymen jumys isteıtin mamandar qolyna túsken derekterdi ǵylymnan bólek maqsatqa qoldanýy jıi kezdesedi.
– Mysaly, saıası repressııa qurbandary áleýmettik jelide talqylanyp, adamdardyń aty-jóni ashyq aıtylyp jatady. Mundaı jaıttar derekkózderdiń baǵasyn túsirip, ony kompromat kózi sııaqty qabyldaýǵa ákelip soqtyrady, – dedi professor Ǵ.Kókebaeva.
Ǵalymdardyń paıymdaýynsha, sıfrlandyrý dáýirinde Nur-Sultan qalalyq arhıvindegi derekterdi jáne mekemeniń jumys barysyn sıfrlandyrýdyń mańyzy zor. Gýmanıtarlyq jáne qoǵamdyq ǵylymdardyń zertteýshileri úshin arhıv materıaldary baǵa jetpes qundylyq ekeni túsinikti. Sol sebepti qujattardy saqtaý máselesi de erekshe mánge ıe. Al sıfrlandyrý qujattardy saqtaýdyń birden-bir joly deýge bolady. Bastysy, osy mańyzdy jumysqa muraǵatshy mamandar at salysýǵa tıis.
