Alaıda sonaý ánshilik ónerdiń aqıyǵy atanǵan Elebekovti, esimin altyn áriptermen órnekteýge turarlyq tulǵany búginde elep-eskerýimiz eńkish tartyp bara jatqandaı ma, qalaı?
HIH ǵasyrdyń ekinshi jartysy men HH ǵasyrdyń birinshi jartysyn – qazaq án óneriniń «Altyn ǵasyry» deýge bolady. Olaı deıtin sebebimiz, osy ýaqyt aralyǵynda Birjan sal, Aqan seriler bastaǵan qazaqtyń bekzat sıpaty tarıhı sahnaǵa kóterilip, án shańyraǵymyzdyń ýyǵy bıik shanshylyp jatty. Odan beri qaraı sol ulyq ónerdi Ámire, Isa, Qalılar bastap Manarbekter jalǵastyryp, qazaqtyń tól saryny kerege qanatyn tipti keń jaıdy. Shoqtyǵy bıik sol shoq juldyzdardyń ishinde Júsekeń de júrdi. Ony klassık Muhtar Áýezovtiń ózi: «Júsipbek ánshiliktiń ǵana emes, adamgershiliktiń de akademıgi» dep baǵalaıdy. Uly qalamger ánshini únemi baýyryna tartyp, Abaı ánderin keleli keńester men mańyzdy jıyndarda oryndatyp otyrady eken. Biraq búginde osy baǵanyń bási bıikteýdiń orynyna báseńdep bara jatqandaı...
Áıtpese, Abaı shákirtteriniń biri, ánshi Álmaǵambetten hakim ánderin túpnusqamen túgel jetkizgen qaıratker qazaqtyń esimi el nazarynan tys qalmas edi. Tipti Júsipbek bolmasa Abaıdyń ánderi úntaspaǵa jazylyp, notaǵa túsirilip, bizdiń zamanymyzǵa jetý-jetpeýiniń ózi ekitalaı shyǵar. Atap aıtsaq «Kózimniń qarasy», «Segiz aıaq», «Jelsiz túnde jaryq aı», «Boıy bulǵań», «Ata-anaǵa kóz qýanysh», «Tatıananyń haty», «Qarańǵy túnde taý qalǵyp», «Aıttym sálem, Qalamqas» sııaqty ánderdi kesheden búginge jalǵap jatqan altyn kópir – Júsekeń joly.
Jalpy, topyraǵy ánge tolǵatqan qasıetti Qarqaralynyń burynǵy Qý bolysynda, qazirgi Qarqaraly aýdany, Egindibulaq selosyna qarasty Qarataý (qazir N.Nurmaqovtyń atynda) aýylynda dúnıege kelgen Júsekeńdi bar qazaq bilýi kerek dep esepteımiz. Tipti qara dombyrasyn qushaqtap qazaq ánine at qosqan ár talapker ánshiliktiń álippesindeı Júsipbek Elebekovtiń esimine qaryzdar desek qatelespeımiz.
Árıne, Júsipbek esimi jalpy eleýsiz, eskerýsiz qaldy deýden aýlaqpyz. Ár jyldary ótip kele jatqan ánshi atyndaǵy respýblıkalyq dástúrli ánshiler baıqaýy bar. Sondaı-aq ánshi, ónertanýshy Erlan Tóleýtaıdyń «Júsipbek Elebekov» ǵumyrlyq hıkaıatyn, «Qazaqfılm» túsirgen derekti fılmdi atap ótýge bolady. Biraq ókinishke qaraı ónerpazdyń ózi týǵan óńirinde Elebekov esimimen atalatyn oblys aýmaǵy turmaq, Qaraǵandy qalasynda ne kóshe, ne mýzykalyq kolledj, ne mektep joǵyna qaıran qalasyń... Bul sal-serilerdiń berekeli besigindeı bolǵan Saryarqa jurtshylyǵyna, onyń tutqasyndaǵy el aǵalaryna, azamattaryna úlken syn dep bilemiz.
Bıyl Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoıy respýblıkalyq deńgeıde atap ótilip jatqany belgili. Osy rette halyq ánderin, sonyń ishinde Abaıdyń án murasyn urpaqqa amanattap, bizge jetkizýshilerdiń biri jáne biregeıi Qazaq KSR-niń halyq ártisi Júsipbek Elebekovtiń esimin Qaraǵandy qalasynda jańadan boı kóterip jatqan shaǵyn aýdanǵa berse de artyq etpes edi. Bul árbirden soń Abaı Qunanbaıulynyń mereıtoıyna Qaraǵandy oblysy atynan qosqan úlken bir úles bolary anyq.
Júsekeń dese, kóz aldymyzǵa qazaqtyń qatepti qara nary elester edi. Qazaq úshin qaltqysyz qyzmet etip, ánshilik qana emes, sahnalyq qoıylymdarda da salmaqty rólderdi somdaı júrip, ulttyq án óneriniń qabyrǵasyn qalasqan, irgesin bekitisken biregeı tulǵa sanamyzda sulbalanar edi. Júsekeń qalyptastyryp ketken qabyrǵaly mektep ánshimin degen ár qazaqqa alystan sáýle shashyp turǵan adastyrmas temirqazyq sııaqty. Bizdiń bul sózimizdi sal-serilerdiń sarqytynan sabaq alǵan shákirtter Qaırat Baıbosynov, Ǵalym Muhamedınder bastaǵan, onyń ánderine murager ár ánshi qoshtaıdy dep bilemiz. Jalpy, Júsekeńniń shyraqshylary ǵana shyr-shyr etkenmen jumys bitpesine kózimiz ábden jetken. Jeztańdaı Júsipbekterdiń tamyry Qarqaralynyki bolǵanymen, qadiri qalyń qazaqqa ortaq tulǵa ekenin taǵy da tereńdetip aıta berýge bolar edi. Alaıda asqaq tuǵyrdy alasartyp alýdan qorqamyz...
Abaıdan qalǵan asyl qazynanyń biri – hakimniń ánderi bolsa, sol murany búginnen bolashaqqa jetelegen, keshe men búgindi jalǵaǵan, eski men jańany tutastyrǵan tulǵa Júsipbek joly biz úshin Abaı jolyndaı aıqyn – Altynkópir.
